Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 lipca 2011 r., III SA/Lu 184/11

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 lipca 2011 r., III SA/Lu 184/11

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jerzy Drwal,, WSA Małgorzata Fita, Protokolant Starszy referent Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 lipca 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] 2010 roku nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz J.K. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2010 r., Nr [...] odmawiającą przyznania J.K. dodatku mieszkaniowego na pokrycie wydatków związanych z lokalem.

3 Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 z późn. zm.) przysługuje on "innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem", przy czym te dwie przesłanki musza występować łącznie, aby można było skutecznie ubiegać się o przyznanie dodatku mieszkaniowego.

4 J.K. zamieszkuje w lokalu przy ul. T. [...] na podstawie nieodpłatnej służebności, osobistej polegającej na prawie do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, ustanowionej w oparciu o umowę darowizny w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] przez obdarowanego M. K. (wnuka J.K.). Służebność mieszkania stanowi tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego lecz nie uprawnia do przyznania dodatku mieszkaniowego. Z istoty służebności wynika bowiem, prawo uprawnionego do korzystania w określonym zakresie z cudzej rzeczy, co oznacza, iż uprawniony nie jest obowiązany ponosić jakichkolwiek kosztów na rzecz właściciela rzeczy obciążonej służebnością osobistą. Zatem J.K. nie ma obowiązku ponoszenia kosztów z tytułu zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu.

5 Na powyższą decyzję skargę do sądu administracyjnego złożyła J.K. wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji z uwagi na naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W uzasadnieniu podniosła, że organy błędnie przyjęły, że użytkowanie lokalu na podstawie prawa służebności nie daje prawa do korzystania z prawa do dodatku mieszkaniowego, gdyż zwalnia uprawnionego od ponoszenia na własny rachunek wydatków. Wskazała na naruszenie art. 6 ust. 3 i 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przez nieuwzględnienie zapisów umowy użyczenia ww. lokalu mieszkalnego zawartej w dniu [...] lutego 2010 r. pomiędzy J.K. a M.K., w której strony ustaliły, że J.K. zobowiązała się do ponoszenia wszelkich kosztów związanych z eksploatacją powyższego lokalu.

6 W ocenie skarżącej organy naruszyły również szereg przepisów postępowania m.in.: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 78, art. 107 § 3 i art. 136 k.p.a. poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak również nieprzeprowadzenie przez Kolegium uzupełniającego postępowania dowodowego w sytuacji, gdy w odwołaniu od decyzji J.K. oświadczyła, że samodzielnie ponosi koszty utrzymania mieszkania czego dowodem jest książeczka opłat mieszkaniowych (wystawiona na jej nazwisko), której wpisy potwierdzają ponoszone wydatki.

7 Zdaniem skarżącej fakt, że użytkuje ona lokal na podstawie nieodpłatnej dożywotniej osobistej służebności nie przesądza o opłatach związanych z jego eksploatacją i zaspokajaniu osobistych potrzeb życiowych. Bezpłatność użytkowania w przypadku skarżącej oznacza, że nie ponosi ona wobec właściciela lokalu opłat typu czynszowego (renta od kapitału, podatki, remonty).

8 Podkreśliła, że decydującą i wiążącą także organy administracji publicznej przy wykładni omawianej umowy ma wola umawiających się stron. Tymczasem organy administracji publicznej oparły się na zapisach umowy darowizny lokalu mieszkalnego przy ul. T. [...] z pominięciem umowy użyczenia tego lokalu, w oderwaniu od woli umawiających się stron.

9 W odpowiedzi na skargę organ przytoczył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Skarga jest zasadna.

12 Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa procesowego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik.

13 Kwestię zasad i tryb przyznawania dodatku mieszkaniowego reguluje ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U Nr 71, poz. 734 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy dodatek mieszkaniowy, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 3 i 4 przysługuje:

14 1) najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych,

15 2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego,

16 3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych,

17 4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem,

18 5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny.

19 W sprawie bezsporne jest, że aktem notarialnym z dnia [...] lutego 2010 r. J.K. darowała wnukowi M.K. należące do niej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul. T. pod nr [...]. Zgodnie z treścią § 10 powyższego aktu notarialnego M.K. oświadczył, że na nabytej nieruchomości ustanawia nieodpłatnie na rzecz skarżącej – dożywotnią osobistą służebność, polegającą na prawie zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu mieszkalnym. Jednocześnie określono, że ciężary związane z własnością przedmiotowego lokalu, jak również koszty zarządu nieruchomością wspólną od dnia sporządzenia aktu ponosić będzie nabywca. Na podstawie tej umowy nabywca wnosi o dokonanie wyodrębnienia z księgi wieczystej KW [...] do nowej księgi wieczystej lokalu mieszkalnego nr [...] (...) wraz z wpisem w nowo założonej księdze: wpisu własności na swoją rzecz (§ 14 ust. 1) oraz wpisu na rzecz J.K. - dożywotniej osobistej służebności, polegającej na prawie do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu mieszkalnym – zgodnie z § 10 tego aktu (§14 ust. 3).

20 Tego samego dnia tj. [...] lutego 2010 r., M.K. zawarł umowę użyczenia przedmiotowego lokalu z J.K., która oświadczyła, że zobowiązuje się ponosić wszelkie koszty związane z eksploatacją powyższego lokalu.

21 Organy ustaliły, że J.K. przysługuje tytuł prawny do zajmowania lokalu przy ul. T. w postaci umowy darowizny ustanawiającej nieodpłatną dożywotnią osobistą służebność mieszkania polegającą na prawie zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu mieszkalnym wywodząc jednocześnie, że stanowi ona tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego lecz nie uprawnia do przyznania dodatku mieszkaniowego. W ocenie organów z istoty służebności wynika bowiem, że J.K. nie ma obowiązku ponoszenia kosztów z tytułu zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania jej wnioskowanego dodatku mieszkaniowego.

22 Odnosząc się do powyższego twierdzenia należy podnieść, że służebność polega na korzystaniu w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej (art. 285 § 1 k.c.), w tym przypadku obejmującej pomieszczenia mieszkalne. Na treść służebności mieszkania składa się przede wszystkim uprawnienie osoby fizycznej do korzystania z budynku (mieszkania, lokalu) znajdującego się na cudzej nieruchomości w celach mieszkalnych. W doktrynie wskazuje się, że korzystanie z pomieszczeń może polegać na samodzielnym zajmowaniu określonych izb przez mającego służebność albo na zajmowaniu ich wspólnie z właścicielem budynku lub jego domownikami, za czym przemawia art. 908 § 2 k.c., który dopuszcza ustanowienie służebności mieszkania w ramach umowy o dożywocie. Szczegółowe dane odnośnie zakresu służebności powinny zostać umieszczone w umowie kreującej służebność; w razie luk i niejasności znajdzie bowiem zastosowanie art. 298 k.c., zgodnie z którym zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych.

23 Powstanie służebności osobistej wiąże się z powstaniem pomiędzy właścicielem nieruchomości obciążonej a uprawnionym stosunków o charakterze obligacyjnym, dotyczących sposobu wykonywania służebności, a także rozliczeń między nimi. Do wzajemnych stosunków między mającym służebność mieszkania a właścicielem nieruchomości obciążonej, zgodnie z art. 302 § 2 k.c., stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osoby fizyczne.

24 Użytkowanie jest ograniczonym prawem rzeczowym uregulowanym przepisami art. 252-284 k.c. Jego istotą jest uprawnienie do używania rzeczy i pobierania z niej pożytków. Użytkowaniem może być obciążona rzecz ruchoma, nieruchomość. Użytkowanie powstaje wyłącznie w drodze umowy stron, jest prawem niezbywalnym, ściśle związanym z osobą na rzecz której je ustanowiono, w związku z tym wygasa ze śmiercią użytkownika, jeżeli jest nim osoba fizyczna oraz z chwilą ustania bytu osoby prawnej.

25 Dopuszczalne jest ustanowienie prawa użytkowania zarówno za wynagrodzeniem, jak i bezpłatnie (bez wynagrodzenia dla właściciela rzeczy). Przy czym od odpłatności za ustanowienie prawa użytkowania odróżnić trzeba obowiązek ponoszenia ciężarów, które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy, dokonywanie nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. Powyższe kwestie uregulowane zostały w art. 258-260 k.c., nakładając określone obowiązki na użytkownika. A zatem, uprawniony ze służebności obowiązany jest zachować substancję pomieszczeń objętych wykonywaniem służebności oraz dotychczasowe ich przeznaczenie (art. 267 § 1 k.c.), z tym że wolno mu zakładać w pomieszczeniach nowe urządzenia w takich granicach jak najemca (art. 268 k.c.). Ma obowiązek dokonywania napraw i innych nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy, a o potrzebie innych nakładów obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić właściciela i zezwolić mu na dokonanie potrzebnych robót (art. 260 § 1 k.c.). Wyliczone uprawnienia i obowiązki skierowane są w pierwszym rzędzie do osoby, której służebność przysługuje, a także do jej domowników jako osób współuprawnionych do korzystania z mieszkania. Stronom wolno jednak odmiennie ukształtować rozkład ciężarów związanych z rzeczą. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że do obciążeń użytkownika należy zaliczyć podatki i inne ciężary publiczne, obowiązkowe ubezpieczenia majątkowe. W przypadku prawa użytkowania lokalu mieszkalnego do tej kategorii dołączyć trzeba opłaty eksploatacyjne związane z korzystaniem z lokalu.

26 Mając na uwadze przytoczone uregulowania Sąd nie podziela argumentacji organu, że zapis aktu notarialnego o ustanowieniu nieodpłatnie na rzecz skarżącej – dożywotniej osobistej służebności mieszkania, należy uznać za nie budzący wątpliwości co do woli stron umowy i poprzestać tylko na literalnym brzmieniu aktu notarialnego. W dniu [...] lutego 2010 r. strony zawarły umowę, w której J.K. oświadczyła, że zobowiązuje się ponosić wszelkie koszty związane z eksploatacją powyższego lokalu.

27 W tej sytuacji obowiązkiem organów było wyjaśnienie rzeczywistej woli stron, jak zamierzały ukształtować wzajemne stosunki między właścicielem a użytkownikiem lokalu. W tym celu należało przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe w celu wyjaśnienia w jednoznaczny sposób, istotnej zdaniem Sądu w niniejszej sprawie kwestii, kto faktycznie ponosił koszty utrzymania przedmiotowego lokalu.

28 Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organy obu instancji prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie naruszyły przepisy postępowania art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sposób pozwalający wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne w sprawie, w szczególności ustalić czy rzeczywiście zaistniały przesłanki do odmowy skarżącej przyznania dodatku mieszkaniowego. Nie uzasadniły również w wystarczający i przekonujący sposób swoich decyzji, czym naruszyły art. 11 i 107 § 3 k.p.a., całkowicie pomijając fakt istnienia umowy z dnia [...] lutego 2010 r. zawartej pomiędzy J.K. a M.K.

29 W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, orzeczono jak w pkt I wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 uzasadnia przepis art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość zasądzonych od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kosztów na rzecz skarżącej składa się wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 240 zł wynikającej z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.