Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 listopada 2010 r., II SA/Kr 893/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 listopada 2010 r., II SA/Kr 893/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak (spr.) Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Wojewody z dnia 28 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz adwokata Ł.B. kwotę 292,80 zł (słownie dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia [...] marca 201Or. znak: [...] Prezydent Miasta K. , działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz § 2 w zw. z art. 123 k.p.a., art. 4 pkt. 9b, art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2004 r. nr 261 póz. 2603 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J.P. z dnia 25 stycznia 2010 r., odmówił podjęcia postępowania w sprawie zwrotu na rzecz: J.P. , K.M. i Z.P. wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działki nr 1 obr. [...] m. K. , w granicach działki nr 2 obr. [...] zawieszonego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., znak [...] do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności w/w nieruchomości, przekazanej jako darowizna na rzecz [...] Fundacji [...] w K. W uzasadnieniu organ wskazał, że w/w postanowienie o zawieszeniu zostało utrzymane przez Wojewodę postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] . Skarga na w/w postanowienie została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 526/09. W ocenie Sądu zawieszając postępowanie nie naruszono przepisu art. 97 § 1 pkt 4 i 100 kpa. Zgodnie z zaleceniami zawartymi w powołanych wyżej wyrokach WSA i NSA organ prowadzący postępowanie zobowiązany był zawiesić postępowanie, a następnie miał obowiązek podjęcia czynności zmierzających do odzyskania przez Skarb Państwa zbytej nieruchomości. Ponieważ wartość nieruchomości o zwrot której wystąpiono przekracza 1 min złotych ze względu na przepisy ustawy o Prokuratorii Generalnej, organ l instancji nie mógł samodzielnie wystąpić z pozwem o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r. i kolejnych umów, w wyniku których przeniesiono jej własność na rzecz osób fizycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zauważył, iż jedynie co organ mógł i co zrobił wypełniając dyspozycje art. 100 kpa, to zwrócić się pismem z dnia 24 grudnia 2008 r. znak: [...] do Prezesa Prokuratorii Generalnej z wnioskiem o rozważenie wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie niezgodności z prawem czynności prawnej

3 przenoszącej własność nieruchomości objętych roszczeniem tj. aktu notarialnego z dnia 21 września 1998 r. Rep. [...] i ewentualnie kolejnych umów sprzedaży. W odpowiedzi na powyższe pismo Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przekazał w załączeniu do pisma z dnia 12 marca 2009 r. [...] "Opinię Prawną, w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do wystąpienia z przedmiotowym powództwem z przyczyn opisanych w opinii z dnia 17 grudnia 2008 r. Odnosząc się do kwestii odwołania w dniu 22 września 2005 r. darowizny na rzecz w/w Fundacji, wskazano na szereg powstałych problemów, ale w związku z warunkową zgodą Ministra Skarbu Państwa z dnia 31 lipca 2008 r. uznano, iż Fundacja była uprawniona do zbycia nieruchomości. Wskazano także, iż z treści czynności prawnej nie wynikają przesłanki do stwierdzenia złej wiary nabywców, co skutkuje ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zebrany w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwala na inną ocenę stanu faktycznego przyjętego w w/w opinii, od czego uzależniono ewentualne wszczęcie zawnioskowanego postępowania.

4 Mając powyższe na uwadze koniecznym stało się kolejne wystąpienie Prezydenta Miasta K. do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, w którym powołując orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Krakowie zapadłe w analogicznych sprawach, wnosi się o wszczęcie postępowań sądowych w zakresie legalności przekazania na rzecz Fundacji nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa z ewentualnym naruszeniem .art. 136 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a następnie zbycia ich przez Fundację [...] w trakcie postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

5 Ponadto pismem z. dnia 17 marca 2010 r. Prezydent Miasta K. zwrócił się do A.G. - Ministra Skarbu Państwa z prośbą o podjęcie wszelkich kroków umożliwiających realizację roszczeń poprzednich właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, których zaspokojenie nie jest możliwe w postępowaniach prowadzonych przez Urząd Miasta K. .

6 Przesłanką zawieszenia stało się wystąpienie zagadnienia wstępnego polegającego na wykorzystaniu w toku postępowania wszelkich dostępnych środków prawnych, które doprowadzą do powrotnego władania nad wywłaszczonymi nieruchomościami przez Skarb Państwa. Dopiero ich wyczerpanie umożliwi podjęcie zawieszonego postępowania.

7 Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J.P. zarzucając, że Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa nie może orzekać o zgodności z prawem czynności prawnych i zastępować w tej sprawie niezawisłe sądy. Również w sprawie wyrażania stanowiska, opinii lub zgody, od których może zależeć podjęcie rozstrzygnięcia, kodeks postępowania administracyjnego reguluje ten problem w przepisie art. 106 § 1. Zwrócenie się w tym trybie obliguje organ, do którego zwrócono się o zajęcie stanowiska i przedstawienia go niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia mu żądania (art. 106 § 3 k.p.a.). Zajęcie stanowiska przez ten organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie. Stosując w postępowaniu administracyjnym w stosunku do Ministra Skarbu Państwa metody wyłączające ten organ z trybu postępowania Prezydent Miasta K. w sposób świadomy uniemożliwił stronie odwołanie się od niekorzystnych dla niej rozstrzygnięć tego organu.

8 Nadto J.P. podała, że w uzasadnieniu wyroku sygn. akt II SA/Kr 1147/09 z dnia 25 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że nie można uznać za działania zmierzające do odzyskania władztwa nieruchomości wystąpienia Prezydenta Miasta K. do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z prośbą o analizę możliwości i zasadności wystąpienia przez Skarb Państwa z pozwem w sprawie stwierdzenia nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r. przenoszącej własność przedmiotowych nieruchomości. Zdaniem Sądu prośba o opinię prawną, ani też oczekiwanie na rezultat czynności podejmowanych przez inne podmioty, nie mogą zastąpić działań organów administracji zmierzających do spełnienia ciążących na nich obowiązków - odzyskania władztwa nieruchomości będących przedmiotem słusznego żądania ich zwrotu przez byłych właścicieli.

9 Postanowieniem z dnia [...] maja 2010r. znak: [...], Wojewoda , działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 141 i art. 144 k.p.a., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

10 W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i uznając postanowienie organu l instancji za prawidłowe podał, że z akt sprawy organu l instancji wynika, iż pismem z dnia 26 marca 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta K. , powołując się na wyroki WSA wydane w stosunku do sąsiednich nieruchomości również stanowiących uprzednio własność [...]

11 Fundacji [...[ w K. zwrócił się ponownie do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z prośbą "o ponowną analizę sprawy (...) i wszczęcie postępowań sądowych w zakresie legalności przekazania na rzecz Fundacji wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n., a następnie zbycie ich przez Fundację w trakcie postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości".

12 W świetle powyższego nie można uznać, iż spełniona została hipoteza normy zawartej w art. 97 § 2 k.p.a., bowiem nie nastąpiło ustanie przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie.

13 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie złożyła J.P. , zarzucając naruszenie:

14 1) art. 7, art. 8 oraz art. 12 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na utrzymywaniu stanu zawieszenia postępowania, pomimo wykonania działań, dla podjęcia których je zawieszono, co godzi z zasadę praworządności, szybkości postępowania i zaufania obywateli do państwa.

15 2) art. 97 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w sprawie nadal istnieją przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

16 Uzasadniając powyższe skarżąca wskazała, że skoro postępowanie zawieszono w celu uregulowania sprawy własności wskazanej nieruchomości, czemu miały służyć dostępne środki prawne w postaci wystąpienia do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, to po wykorzystaniu tychże środków, organ winien podjąć zawieszone postępowanie w celu załatwienia sprawy. Skarżąca wniosła też o zastosowanie przez sąd środków z art. 155 p.p.s.a . tj. poinformowania właściwych organów o uchybieniach.

17 W odpowiedzi na skargę zaskarżony organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

18 Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, póz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej

20 dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

21 Skarga jest uzasadniona.

22 Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia, jak też postanowienia organu l instancji uznał, że postanowienia te naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Niniejsze postępowanie jest postępowaniem wpadkowym i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Istotą sprawy jest ustalenie czy w przedmiotowym postępowaniu, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy, zachodzi przesłanka do odmowy podjęcia zawieszonego postępowania ze względu na istnienie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97§1 pkt.4 k.p.a.

23 Organ zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 201Or. znak: [...] utrzymał w mocy postanowienie organu l instancji z dnia [...] marca 2010r. znak: [...] w którym odmówiono podjęcia postępowania w sprawie zwrotu na rzecz: J.P. i, K.M. i Z.P. wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działki nr 1 obr. [...]. ewid. m. K. , w granicach działki nr 2 obr. [...] zawieszonego postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r., znak [...] do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności w/w nieruchomości, przekazanej jako darowizna na rzecz [...] Fundacji [...] w K. Prezydent Miasta K. po zawieszeniu postępowania podejmował działania zmierzające do uregulowania kwestii własności przedmiotowej nieruchomości poprzez ponowne zwrócenie się pismem z dnia 24.12.2008r. znak: [...] do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z wnioskiem o rozważenie wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie niezgodności z prawem czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości objętych

24 roszczeniem tj. aktu notarialnego z dnia 21 września 1998 r. Rep.[...] i ewentualnie kolejnych umów sprzedaży.

25 W odpowiedzi na powyższe pismo Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przekazał w załączeniu do pisma z dnia 12 marca 2009 r. [...] opinię prawną, w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do wystąpienia z przedmiotowym powództwem z przyczyn opisanych w opinii z dnia 17 grudnia 2008 r. Odnosząc się do kwestii odwołania w dniu 22 września 2005 r. darowizny na rzecz w/w Fundacji, wskazano na szereg powstałych problemów, ale w związku z warunkową zgodą Ministra Skarbu Państwa z dnia 31 lipca 2008 r. uznano, iż Fundacja była uprawniona do zbycia nieruchomości. Wskazano także, iż z treści czynności prawnej, nie wynikają przesłanki do stwierdzenia złej wiary nabywców, co skutkuje ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zebrany w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwala na inną ocenę stanu faktycznego przyjętego w w/w opinii, od czego uzależniono ewentualne wszczęcie zawnioskowanego postępowania.

26 Prezydent Miasta K. zwracał się też pismem z dnia 17.03.201Or. do Ministra Skarbu w tej sprawie nie uzyskując odpowiedzi. Biorąc pod uwagę taki stan faktyczny sprawy, w ocenie Sądu, podjęte przez Prezydenta Miasta K. działania, po zawieszeniu postępowania, zmierzające do uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności przedmiotowej nieruchomości a mające świadczyć o tym, że brak jest przesłanek do podjęcia postępowania, gdyż nadal istnieje zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 98§1 pkt. 4 k.p.a jest nieuzasadnione. Organ l instancji wystąpił do właściwych organów w trybie art. 100§1 k.p.a. , uzyskując dwukrotnie negatywną opinię prawną o braku możliwości wystąpienia przez Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o. stwierdzenie nieważności czynności prawnej przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości tj aktu notarialnego z dnia 21.09.1998r. Rep.[...] . Organy innych skutecznych działań od daty zawieszenia postępowania nie podejmowały .

27 Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sprawy należy stwierdzić, że obecnie brak jest przesłanki aby postępowanie administracyjne mogło być nadal zawieszone ze względu na wystąpienie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97§1 kpt.4 k.p.a. Obecnie nie toczy się żadne postępowanie przed innym organem lub sądem, jak też nie toczyło się takie postępowanie od daty zawieszenia postępowania w dniu

28 22.12.2008r., którego rozstrzygnięcie mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Sądu samo zwracanie się do innych organów o opinię prawną czy też oczekiwanie na odpowiedź nie daje podstaw prawnych do utrzymywania stanu zawieszenia postępowania na podstawie art. 97§1 pkt.4 k.p.a. Między organem administracji publicznej orzekającej w przedmiotowej sprawie a takim działaniem innych podmiotów nie ma istnienia konkretnego i aktualnego związku przyczynowo- skutkowego, a podejmowane do tej pory działania Prezydenta Miasta K. okazały się bezskuteczne, gdyż nie wywołały wszczęcia żadnego postępowanie przed innym organem lub sądem, o którym mowa w art. 97§1 pkt.4 k.p.a., po dacie zawieszenia postępowania.

29 Zatem organy obu instancji w sposób błędny zinterpretowały przepis art. 97§2 k.p.a w zw. z art.97§1 pkt.4 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało wydanie wadliwych postanowień biorąc pod uwagę tak ustalony stany faktyczny i prawny sprawy.

30 Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi odnoszące się do tego, że w niniejszej sprawie nie występuje już zagadnienie wstępne i organ administracji powinien był podjąć zawieszone z urzędu postępowanie , wniosek skarżącej, są trafne, co zostało wyżej omówione. Sąd podziela również pogląd skarżącej, że taki jak dotychczas stan zawieszenia postępowania "mógłby trwać w nieskończoność", tym bardziej, że postępowanie w niniejszej sprawie jest prowadzone od 2000r., a zgodnie z przepisami art. 35 i art.36 k.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki.

31 Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt. l sentencji wyroku na podstawie art.145§1pkt.1lit."c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U. 2002r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w myśl którego Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

32 O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205§2 p.p.s.a.