Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2022 r., II SA/Kr 1159/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2022 r., II SA/Kr 1159/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Małgorzata Łoboz SWSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) SWSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. M. W. - W., P. W., B. Z., A. W., M. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 15 lipca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.97.2021.BP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości l. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Wojewody Małopolskiego solidarnie na rzecz skarżących kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Decyzją z 25 lutego 2021 r. znak: GN.III.JM.72211-191/04 Starosta Krakowski orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach części parceli l. kat[...], b. gm. kat. N. W., oraz nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...] w granicach części parceli l. kat. [...], b. gm. kat. N. W., poł. w obr. [...] jedn. ewid. K. m. K., na rzecz: I. W.-W., P. W., B. Z., A. W. i M. W..

3 Orzekając w ww. sposób organ I instancji stwierdził, iż zgromadzone w postępowaniu materiały i dowody wskazują, iż zawnioskowana do zwrotu nieruchomości zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia wskazanym w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 16 marca 1953 r. znak: L. Sa. IW58/102/54 o wywłaszczeniu nieruchomości, na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że działka nr [...] w części zajęta jest pod pas drogowy dróg publicznych: ul. [...] i al. [...], dlatego też jej zwrot stał się niemożliwy.

4 Odwołanie od decyzji Starosty Krakowskiego złożyli I. M. W.-W., P. W., B. Z., A. W. i M. W..

5 Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., znak WS-VI.7534.3.97.2021.BP utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję, jako podstawę prawną wskazując art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935).

6 W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

7 Pismem, które wpłynęło do Urzędu Miasta Krakowa w dniu 16 października 2000 r. A. W. zwrócił się z wnioskiem o zwrot m.in. parcel l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. N. W..

8 Wojewoda Małopolski, postanowieniem z 22 czerwca 2004 r. znak: RR.VjI.KM.7724-267-04, wyznaczył Starostę Krakowskiego do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] oraz nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków w granicach zawnioskowanych do zwrotu parcel z uwagi na to, że nieruchomości te stanowią własność Gminy Kraków.

9 Co do pozostałych części wywłaszczonych nieruchomości toczyły się odrębne postępowania administracyjne.

10 Orzeczeniem o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 16 marca 1953 r. znak: L.Sa.IV/58/l02/53, wydanym na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jednolity: Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa m.in. parcele l. kat. [...] oraz l. kat. [...], b. gm. kat. N. W.. Przedmiotowe parcele były niezbędne Skarbowi Państwa na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

11 W dniu wywłaszczenia parcele stanowiły własność A. W..

12 Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział I Cywilny z dnia 19 czerwca 2000 r. sygn. akt [...] spadek po A. W. nabył bratanek A. W. w całości. A. W. zmarł w trakcie postępowania. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w G. W. X Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w W. z dnia 21 października 2014 r. sygn. [...] spadek po A. W. nabyły dzieci: I. W.-W., P. W., B. Z., A. W. i M. W., każdy po [...] części. Wszystkie te osoby wstąpiły do postępowania, popierając wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

13 W świetle powyższego niewątpliwie w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, bowiem wnioskodawcami są spadkobiercy poprzedniego właściciela, a nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją wywłaszczeniową.

14 Trzecią przesłanką umożliwiającą zwrot jest zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

15 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

16 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

17 Przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia konieczne jest uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzecznictwie uznaje się, że skutkiem tego wyroku jest przyjęcie, że nawet ewentualne przekroczenie terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. przy realizacji inwestycji wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej nie może mieć istotniejszego znaczenia dla oceny zbędności danej nieruchomości na cel wywłaszczenia.

18 Jak wynika z treści orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 16 marca 1953 r. znak: L.Sa.lV/58/l02/53, parcele l. kat. [...] i l. kat. [...] były niezbędne Skarbowi Państwa na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

19 Dodatkowo organ I instancji pozyskał z Archiwum Akt Nowych dokumentację dotyczącą celu wywłaszczenia – poprzedzającą wydanie decyzji wywłaszczeniowej, szczegółowo opisaną w zaskarżonej decyzji.

20 Do akt przedmiotowego postępowania organ I instancji pozyskał także - ze zbiorów Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w W. - odbitki zdjęć lotniczych obrazujących teren wywłaszczonych nieruchomości wykonanych w latach: 1970, 1975, 1982, 1993 i 1998.

21 Dodatkowo w dniu 26 października 2005 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości. Jak wynika z protokołu z rozprawy: "Zawnioskowana do zwrotu działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. K. m. Kraków, stanowi częściowo teren Szkoły Podstawowej nr [...] w K.. Jest on porośnięty koszoną trawą z nasadzeniami drzew liściastych. Jest on ogrodzony od strony ul. [...] murem z cegieł. Od strony al. [...] działka ta stanowi trawnik biegnący wzdłuż muru Szkoły Podstawowej nr [...], na którym znajduje się przystanek autobusowy oraz murowany kiosk. Narożnik tej działki u zbiegu ul. [...] i al. [...] znajduje się poza ogrodzonym terenem tej szkoły i stanowi trawnik wraz z nasadzeniami drzew oraz chodnikiem z płyt betonowych. Od strony ul. [...] granice działki nie są jednoznacznie możliwe do ustalenia. Ustalenie pasa drogowego nastąpi po uzyskania opinii zarządu dróg. Wzdłuż muru tej szkoły od strony ul. [...] działka ta stanowi pas zielenie z nasadzeniami drzew oraz usytuowanym przystankiem autobusowym". Dalej w powyższym protokole widnieje, iż: "Zawnioskowana do zwrotu działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. K. m. Kraków, stanowi trawnik (koszona trawa) wewnątrz osiedla mieszkaniowego. Na działce znajduje się słup oświetleniowy".

22 W dniu 18 czerwca 2015 r. została przeprowadzona kolejna rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości. Zgodnie z protokołem z rozprawy: "Zawnioskowana do zwrotu działka nr [...] ma kształt nieregularny. Granica północna przebiega wzdłuż ogrodzenia metalowego, następnie załamuje się przy budynku szkoły biegnąc wzdłuż jego ścian. Dalej biegnie wzdłuż ogrodzenia metalowego. Granica zachodnia biegnie wzdłuż ogrodzenia metalowego, a następnie na jego przedłużeniu po trawniku w odległości 2 m od chodnika. Granica południowa biegnie wzdłuż krawężnika chodnika przebiegającego wzdłuż ul. [...] przecinając przystanek "[...] chodnik i kończy się na trawniku przy skrzyżowaniu ul. [...] i al. [...]. Granica wschodnia przebiega po trawniku przy skrzyżowaniu ul. [...] i al. [...], dalej w kierunku północnym przecina chodnik, trawnik, betonowy mur przy ścianie kiosku, trawnik znajdujący się wewnątrz terenu ogrodzonego murem, a następnie przecina mur biegnąc po trawniku. Poza murem przecina chodnik betonowy i dalej biegnie po trawniku, kończąc się na betonowym murze. Teren nieruchomości w opisanych powyżej granicach zagospodarowany jest w następujący sposób. Działka w przeważającej części stanowi ogrodzony teren zielony poprzecinany chodnikami z kostki betonowej oraz betonowy plac przy budynku szkoły z którego jest wejście do szkoły. Na terenie zielonym posadzone są drzewa i krzewy. Wzdłuż chodników posadzony są dęby. Przy narożniku południowo-zachodnim znajduje się miejsce pamięci mordu katyńskiego (pomnik, tabliczki upamiętniające, dęby). Teren ogrodzony jest od strony ulic betonowym murem. W pozostałym zakresie działka stanowi teren zielony porośnięty trawą pomiędzy betonowym murem a chodnikami biegnącymi wzdłuż ulicy [...] i al. [...], przecięty w dwóch miejscach chodnikami betonowymi. Od strony ul. [...] na przedmiotowej działce znajduje się przystanek [...]" oraz słup reklamowy". W protokole wskazano następnie, że: "Wnioskowana do zwrotu część działki nr [...] w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. N. , stanowi w terenie fragment zielonego skweru porośniętego trawą i ogrodzonego niskim metalowym płotem, przy którym stoją kosze na śmieci. Skwer ten znajduje się przy ul. [...] pomiędzy blokami".

23 Dla potrzeb prowadzonego postępowania organ I instancji pozyskał informacje w zakresie posiadania i eksploatacji sieci infrastruktury technicznej zlokalizowanej na przedmiotowej działce.

24 Pismami z dnia 3 marca 2010 r. i 23 kwietnia 2014 r. znak: GS-11.72211-2-32/00 Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta Krakowa poinformował, że decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 13 lutego 2009 r. znak: GS-02.72244-2-005-11/01, na działce nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. K., ustanowiono trwały zarząd na czas nieoznaczony na rzecz Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych [...] z siedzibą w K. przy al. [...].

25 Natomiast pismem z dnia 12 marca 2014 r. dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych [...] z siedzibą w K. poinformował, że działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. K., stanowi teren przyległy od strony południowej do ww. szkoły. Przedmiotowy teren jest zagospodarowany zielenią niską i wysoką oraz alejkami z kostki brukowej, a także ogrodzeniem podmurowanym złożonym z metalowych elementów. Ponadto na działce wybudowano w 1998 r. ekran ekologiczny długości ok. 300 m i wysokości 3 m, oddzielający teren szkoły od ul. [...] i al. [...]. Poza murem jest pas zieleni ogólnodostępnej. W zachodniej części przedmiotowej działki w 2012 r. zostało posadzonych 7 Dębów Pamięci, a w 2013 r. kolejne trzy, w ramach Ogólnopolskiego Programu Patriotyczno-Edukacyjnego "KATYŃ - ocalić od zapomnienia". Upamiętniono w ten sposób oficerów zamordowanych w 1940 r. w Katyniu. W centralnym miejscu znajduje się obelisk (kamień marmurowy) wielkości ok. 180 x 70 x 70. Plac ten (dęby, obelisk) stanowi narodowe Miejsce Pamięci.

26 Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w Krakowie pismem z dnia 19 kwietnia 2017 r. poinformował, że działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków, znajduje się poza pasem drogowym dróg będących w zarządzie ZIKiT. Z kolei działka nr [...], poł. w obr[...]. ewid. K. m. Kraków, w części zajęta jest pod pas drogowy dróg publicznych: ul. [...] i al. [...]. W załączeniu przesłano mapę zasadniczą obrazującą przebieg pasa drogowego ww. ulic w zakresie objętym wnioskiem o zwrot.

27 ZIKiT poinformował również, iż al[...] Rozporządzeniem Ministra Komunikacji w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: bydgoskim, elbląskim, gdańskim, gorzowskim, legnickim, krakowskim, łódzkim, skierniewickim, toruńskim, wałbrzyskim i wrocławskim (Dz. U. z 1986 r. nr 35 poz. 179) zaliczona została do kategorii dróg wojewódzkich. Następnie na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) przedmiotowa ulica stała się drogą publiczną o kategorii powiatowej. Z Kolei ul. [...] stanowi drogę publiczną o kategorii powiatowej na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 21 września 2007 r. w sprawie pozbawienia dróg kategorii dróg krajowych (Dz. U. Nr 180, poz. 1284).

28 Organ I instancji, stwierdził iż zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków, ze względu na fakt jej zajęcia pod drogi publiczne o kategorii powiatowej - ul. [...] i al. [...] - stał się niemożliwy, gdyż wobec regulacji zawartej w przepisie art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych nie mogą one być przedmiotem obrotu.

29 Dalej organ I instancji stwierdził, iż wobec zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać, że zawnioskowane do zwrotu nieruchomości oznaczone jako działki: nr [...] i część działki nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. K. m. Kraków, w granicach wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. N. W., zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej, jako niezbędne dla Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie -wykonawcy narodowych planów gospodarczych.

30 Organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty Krakowskiego w kwestii wykorzystania na cel wywłaszczenia działki nr [...], która jak wynika z przytoczonych wyżej dowodów (zdjęcia lotnicze oraz protokoły z rozpraw połączonych z oględzinami nieruchomości) stanowiła - co najmniej od 1970 r. - i nadal stanowi teren zielony będący obszarem zieleni izolacyjnej znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku mieszkalnego stojącego na działce nr [...] (adres: ul. [...]), która z kolei stanowi współwłasność AGH oraz osób fizycznych, z czego zaś wynika, że miała związek z rozbudową całego kompleksu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, co stanowiło cel wywłaszczenia. Jak wynika z pisma Dyrekcji Budowy A.G.H. z 9 maja 1950 r. znak: 40/50/0-8 skierowanego do Zarządu Miejskiego Wydziału Administracji, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie - jako wykonawca narodowych planów gospodarczych - wnioskuje o "objęcie w posiadanie" m.in. parcel l. [...] i l. kat. [...], celem zrealizowania "zadania w zakresie rozbudowy Zakładów naukowych, budowy gmachów mieszkaniowych dla studentów itd.".

31 Z kolei w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. K. m. Kraków, Wojewoda Małopolski podzielił stanowisko organu I instancji, że jako zajęta w części pod pasy drogowe dróg publicznych, nie może ona być w tych częściach przedmiotem obrotu prawnego na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego.

32 W pozostałym zakresie zwrócono uwagę, że przedmiotowa działka stanowi zagospodarowany teren zarządzany przez jednostkę oświatową - Zespół Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych Nr [...] z siedzibą w K., który jako jednostka państwowa powstał w latach 60-tych ubiegłego wieku, a więc w okresie po wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości.

33 W związku z powyższym na uwagę zasługuje stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 939/19, zgodnie z którym: "w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym regulacji zawartych w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym przeszkodą do zwrotu może być trwałe zagospodarowanie nieruchomości, nawet na inny cel aniżeli wywłaszczenie, pod warunkiem, że zagospodarowanie to zostało dokonane przez podmiot publiczny, za publiczne fundusze i na określony cel publiczny (wyroki NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 979/11, wyrok WSA w Rzeszowie z 19 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Rz 170/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 kwietnia 2013 r., sygn. II SA/Bd 127/13 - powołane orzeczenia dostępne (...) na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl)".

34 W powyższym wyroku Sąd podzielił argumentację, że w wyjątkowych sytuacjach możliwe jest uznanie, że przeszkodą do orzeczenia o zwrocie nieruchomości może być jej zagospodarowanie w sposób, który mógł stanowić podstawę do samodzielnego wywłaszczenia nieruchomości, choćby odbiegający od pierwotnych założeń.

35 W przedmiotowej sprawie nieruchomość przeznaczona pierwotnie na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie została zagospodarowana pod część terenu służącego funkcjonowaniu innej, państwowej jednostki oświatowej - obecnego Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych Nr [...] z siedzibą w K. - a zatem w omawianej sytuacji doszło do, jakkolwiek istotnej, to jednak modyfikacji pierwotnych założeń, które z jednej strony wpisywały się w charakter pierwotnego celu wywłaszczenia, zaś z drugiej mogły stanowić podstawę do samodzielnego wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, co w ówczesnych realiach nie było praktyką naruszającą obowiązujące regulacje prawne. Należy bowiem podkreślić, że w latach 50-tych i 60-tych funkcjonowały zdecydowanie inne standardy od tych, które zwłaszcza w świetle aktualnie obowiązującej konstytucji stawia się w odniesieniu do obecnie realizowanych inwestycji celu publicznego oraz wywłaszczeń nieruchomości na cele publiczne.

36 Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. I. M. W. - W., P. J. W., B. Z., A. W., M. W., zarzucając jej naruszenie

37 1/ art. 7, 77 i 80 Kpa przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, że działka ew. nr [...] obr[...] stanowi drogę publiczną o kategorii powiatowej - ul. [...] i al. [...] i że z tego powodu jej zwrot stał się niemożliwy, a na działce [...] zrealizowany został cel wywłaszczenia;

38 2/ art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 pkt. 1 i 2 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich niewłaściwe zastosowanie nie uwzględniające, że na obu działkach nie został zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo, że orzeczenie to wydane zostało prawie 70 lat temu; upłynęło już 7 lat a nie rozpoczęto realizacji celu wywłaszczenia i upłynęło 10 lat a ceł wywłaszczenia nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.).

39 Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

40 W uzasadnieniu skargi podkreślono, że odmowę zwrotu działek nr [...] i [...] poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków organ II instancji uzasadnił tym, że działka [...] zajęta jest pod drogę publiczną o kategorii powiatowej - ul. [...] i al. [...]. Zdaniem skarżących jest to nieprawda, czego dowodzą ustalenia dokonane podczas kilku wizji lokalnych, a także ustalenia dokonane w zaskarżonych decyzjach, że na działce [...] ustanowiono trwały zarząd na czas nieoznaczony na rzecz Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych nr [...] przy al. [...] w K.. Na drodze publicznej niedopuszczalne jest ustanowienie trwałego zarządu na rzecz Szkoły Ogólnokształcącej. Mapy geodezyjne znajdujące się w aktach jednoznacznie dowodzą, że działka [...] nie jest drogą. Potwierdza to także wpis w kw [...] w działach I i Il. Jest to działka budowlana kategorii "Bi".

41 Jeżeli jakaś powierzchnia działki nr [...] wchodzi w pas drogowy (co bardzo wątpliwe) to nie ma przeszkód, by ją wydzielić z działki i resztę zwrócić wnioskodawcom. Jasno sytuację taką przewiduje art. 137 ust. 2 u.g.n.

42 Ponadto treść księgi wieczystej KRlP/00243932/2 nie wykazuje, że na działce nr [...] ustanowiono trwały zarząd na rzecz Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych nr [...] Nie ma to jednak istotnego znaczenia, gdyż, gdyby ten zarząd istniał to zgodnie z art. 138 ust. 1 ugn z chwilą uprawomocnienia się decyzji o zwrocie zarząd ten by wygasł.

43 Organ II instancji ustalił, że na przeszkodzie zwrotu działek stoi tylko fakt, że trzecia z przesłanek zwrotu - zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, nie została zrealizowana. Tymczasem faktem jest, że mimo upływu prawie 70 lat od wywłaszczenia obie działki pozostają niezabudowane. Akademia Górniczo-Hutnicza na przedmiotowych działkach nie dokonała żadnych inwestycji.

44 Fakt, że na działce nr [...] przebiegają: sieć ciepłownicza, gazociąg niskiego ciśnienia, linia kablowa niskiego ciśnienia, sieć wodociągowo-kanalizacyjna nie jest podstawą do odmowy zwrotu, bowiem sieci te są własnością przedsiębiorstw dostawców mediów (art. 49 § 1 Kc), a nie stanowią własności AGH. Istnienie tej infrastruktury nie jest przeszkodą do zwrotu (tak Tadeusz Woś, "Wywłaszcanie nieruchomości i ich zwrot", LexisNexis, W-wa 2011, str. 452). Natomiast ciągi piesze nie zostały wykonane przez inwestora, a zostały wydeptane przez przechodniów, dlatego nie ma podstawy do odmowy zwrotu tej działki [...] (tak str. 451 powołanej publikacji).

45 Ponadto z decyzji nie wynika, jakie przeszkody widział organ II instancji do orzeczenia zwrotu działki nr [...] obr. [...] przecież jest ona pusta (trawnik), jest w ogóle nie zagospodarowana (działka nr [...] też). Ostatecznie organ II instancji w sposób niejasny uznał, że działka ta też została zagospodarowana przez AGH, ewentualnie jest drogą publiczną, co jest niezgodne z prawdą, bowiem jest to trawnik. Nie dokonał więc organ dostatecznych ustaleń z jakich powodów odmówił jej zwrotu. Proponowana przez organy I i II instancji wykładnia bardzo liberalnego traktowania celu wywłaszczenia, na niekorzyść wnioskodawców, nie znajduje potwierdzenia w orzecznictwie i w Konstytucji.

46 W odpowiedzi na skargi Wojewoda Małopolski wniósł o ich oddalenie i w całości podtrzymał argumentację wynikającą z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

47 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

48 Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Obecnie stan epidemii został zmieniony na stan zagrożenia epidemicznego. Zgodnie z art. 15zzs4 ust.2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.

49 Nie wszystkie strony postępowania wskazały adresy na platformie ePUAP, co uniemożliwiło wyznaczenie rozprawy zdalnej. Dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

50 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

51 Zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji podlegały uchyleniu.

52 Nie budzą wątpliwości ustalenia faktyczne w zakresie ustalenia celu wywłaszczenia oraz następców prawnych byłego właściciela. Także sposób zagospodarowania nieruchomości: obecnie – ustalony w trakcie rozpraw administracyjnych oraz w przeszłości – ustalony na podstawie zdjęć lotniczych nie budzi zastrzeżeń. Ze zdjęć lotniczych wynika, że działka nr [...] przez cały czas stanowiła teren zielony, natomiast teren dzisiejszej działki nr [...] początkowo stanowił również teren zielony, na którym z czasem zasadzono drzewa oraz przeprowadzono cięgi komunikacyjne – chodniki. Dodatkowo na zdjęciu lotniczym z 1993 r. widoczny jest także ekran akustyczny (ogrodzenie), zlokalizowany w południowej części nieruchomości.

53 Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w znacznej większości prawidłowo, z zastrzeżeniami, o których będzie mowa niżej.

54 W zakresie przesłanki braku zbędności na cel wywłaszczenia stan faktyczny został zinterpretowany wadliwie w odniesieniu do części działki nr [...], a w stosunku do działki nr [...] przesłanka ta nie została wyjaśniona w sposób dostateczny. Podkreślenia wymaga, że żadna z tych działek nie pozostaje obecnie w dyspozycji Akademii Górniczo – Hutniczej.

55 Jak wynika z pisma ZIKIT z dnia 19 kwietnia 2017 r. znak: OG.442.5.25.2017, niewielka – zaznaczona na mapie dołączonej do pisma – część działki nr [...] zajęta jest pod pas drogowy dróg publicznych: ul. [...] i al. [...]. Zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, zaś drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Oznacza to, że drogi publiczne są rzeczami wyjętymi z obrotu i nie mogą podlegać zwrotowi jako nieruchomość wywłaszczona. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2020 r., sygn. I OSK 1084/20 (LEX nr 3075078) grunty zajęte pod drogę publiczną nie podlegają zwrotowi niezależnie od tego jaki był pierwotny cel przejęcia gruntu. Zatem w odniesieniu do tej części działki nr [...], która zajęta jest pod drogę publiczną zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

56 Jednakże pozostała część wskazanej działki jest – w ocenie Sądu – zbędna na "cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie". Jak wynika z omówionych już wcześniej zdjęć lotniczych jest to teren zielony, porośnięty drzewami, z ciągami komunikacyjnymi w postaci chodników. Działka pozostaje w zarządzie Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych Nr [...] z siedzibą w K.. Nie do zaakceptowania jest argumentacja zmierzająca do uwypuklenia podobieństwa Akademii Górniczo – Hutniczej oraz aktualnie zarządzającej nieruchomością szkoły jako "państwowych jednostek oświatowych" i doszukiwania się tu "modyfikacji pierwotnych założeń". Pomimo aktualnego orzecznictwa – coraz bardziej liberalnego w interpretacji pojęcia "cel wywłaszczenia" – nie sposób zgodzić się, że na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel w postaci zagospodarowania przez AGH. Dotyczy to w szczególności tej części nieruchomości, która stanowi ogólnodostępny szlak komunikacyjny wykorzystywany przez pieszych uczestników ruchu drogowego, ale także część znajdująca się na terenie szkoły nie została zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia.

57 Wojewoda Małopolski powołuje się przy tym na wyrok WSA w Krakowie z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 939/19, w którym wyrażono stanowisko, że w wyjątkowych sytuacjach możliwe jest uznanie, że przeszkodą do orzeczenia o zwrocie nieruchomości może być jej zagospodarowanie w sposób, który mógł stanowić podstawę do samodzielnego wywłaszczenia nieruchomości, choćby odbiegający od pierwotnych założeń.

58 Przede wszystkim wskazać należy, że jest to wyrok nieprawomocny, a ponadto został wydany w bardzo specyficznych okolicznościach faktycznych: wywłaszczone nieruchomości zostały nabyte z przeznaczeniem pod budowę obiektu telekomunikacyjnego - centrali międzymiastowej, podczas gdy na skutek umowy zamiany powstały na nich bloki mieszkalne. Tymczasem działka nr [...] stanowi teren zielony, a zatem jej ewentualny zwrot nie będzie miał tak daleko idących skutków jak zwrot nieruchomości zabudowanej budynkiem wielomieszkaniowym. Dlatego też w ocenie Sądu nie można tu mówić o sytuacji wyjątkowej, skutkującej odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

59 Uznając, że na omawianym terenie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany należy wskazać, że powinna ona podlegać zwrotowi następcom prawnym poprzedniego właściciela – po uprzednim wydzieleniu tej części działki, która nie może podlegać zwrotowi z uwagi na zajęcie pod drogę publiczną.

60 W odniesieniu do działki nr [...] organ I instancji w ogóle nie wyjaśnił dlaczego uznał, że jej zwrot nie jest możliwy, natomiast Wojewoda podkreślił, że stanowi ona teren zielony będący obszarem zieleni izolacyjnej znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku mieszkalnego stojącego na działce nr [...] (adres: ul. [...]), która z kolei stanowi współwłasność AGH oraz osób fizycznych. Zdaniem organu odwoławczego wynika z tego, że miała związek z rozbudową całego kompleksu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, co stanowiło cel wywłaszczenia.

61 Odnosząc się do tej argumentacji należy w pierwszym rzędzie wyrazić wątpliwość, na jakiej podstawie dokonano ustaleń faktycznych dotyczących stanu własności działki zabudowanej nr [...]. Wojewoda nie wyjaśnił tego w uzasadnieniu swojej decyzji, brak jest również dowodów na tę okoliczność w aktach sprawy. W tym zakresie postępowanie dowodowe dotknięte jest wadą, bowiem organ odwoławczy czyni ustalenia faktyczne, nie powołując przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie przyjętej tezy.

62 Ponadto trzeba wskazać, że nawet w razie potwierdzenia tej okoliczności, sam fakt, że AGH jest współwłaścicielem budynku mieszkalnego położonego na działce sąsiedniej nie przesądza jeszcze o tym, że zieleń na terenie działki nr [...] stanowi realizację celu wywłaszczenia. Istotne jest bowiem w jaki sposób uczelnia stała się współwłaścicielem działki nr [...] i w jakim trybie doszło do jej zabudowy.

63 W ramach realizacji celu wywłaszczenia AGH planowało również budowę gmachów mieszkaniowych dla studentów. Biorąc pod uwagę jak wielkim przedsięwzięciem jest cały kompleks AGH (obecnie zajmujący niemal cały teren pomiędzy [...]) budynki mieszkalne dla studentów czy pracowników naukowych mieściłyby się w granicach celu wywłaszczenia. Zatem jeżeli budynek położony na działce nr [...] pierwotnie był tego rodzaju obiektem, a dopiero w późniejszym okresie poszczególne lokale zostały wyodrębnione i sprzedane, to cel wywłaszczenia na działce nr [...] należy uznać za zrealizowany, bowiem teren zielony stanowi część terenów mieszkalnych.

64 Z drugiej jednak strony trzeba przypomnieć, że jedna z wywłaszczonych nieruchomości, co do której toczyło się osobne postępowanie – tj. działka nr [...] okazała się zbędną na potrzeby AGH i w związku z tym została w 1974 roku oddana w użytkowanie wieczyste jednej ze spółdzielni mieszkaniowych (k. 100 – 101 akt administracyjnych I instancji).

65 Zatem gdyby po uzupełnieniu postępowania dowodowego ustalono, że realizacja budynku na działce nr [...] nie miała nic wspólnego z potrzebami uczelni, która np. jedynie nabyła własność lokalu już po wybudowaniu budynku mieszkalnego, to wówczas nie sposób uznać, że zagospodarowanie działki nr [...] jest zgodne z celem wywłaszczenia.

66 W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji przeprowadzi postępowanie dowodowe w opisanym wyżej zakresie w odniesieniu do działki nr [...], uzupełniając dowody w zakresie działki nr [...], skoro to z zabudową tej działki zieleń osiedlowa na terenie objętej postępowaniem działki nr [...] jest ściśle związana. Z kolei w zakresie drugiej działki należy wydzielić teren zajęty pod drogę publiczną, a następnie orzec o zwrocie pozostałej części nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia.

67 Reasumując Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 137 u.g.n. w zakresie działki [...] poprzez błędne uznanie, że nieruchomość ta w zakresie, w jakim nie jest zajęta pod drogę publiczną, nie jest zbędna na cel wywłaszczenia. Z kolei w zakresie rozstrzygnięcia o działce nr [...] - zostało ono wydane bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a zatem narusza art. 7 i art. 77 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

68 Wobec powyższego Sąd w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.

69 O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 680 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu i kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżących, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.).