Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 stycznia 2018 r., II SA/Go 1001/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 stycznia 2018 r., II SA/Go 1001/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant referent stażysta Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M.S. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby I. uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz poprzedzający go rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji nr [...] z dnia [...] r. II. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji na rzecz skarżącego M.S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Rozkazem personalnym z dnia [...] sierpnia 2017 r. Nr [...] Komendant Wojewódzki Policji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2, art. 104 i art. 107 k.p.a., utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z dniem [...] czerwca 2017 r. st. sierż. M.S. ze służby w Policji.

3 Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.

4 W dniu 1 czerwca 2017 r. Komendant Miejski Policji otrzymał informacje o umieszczeniu, na portalu [...] filmu z interwencji, podjętej w dniu [...] maja 2017 r. w [...]. Na zamieszczonym filmie widać, jak podczas wykonywania swoich czynności policjant st. sierż. M.S. kopie osobę, wobec której podejmuje interwencję.

5 Przedmiotowe zdarzenie stanowiło podstawę wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, w toku którego zarzucono policjantowi naruszenie dyscypliny służbowej polegające na przekroczeniu uprawnień określonych w przepisach prawa, poprzez swoje zachowanie, które wyczerpuje ustawowe znamiona przestępstw stypizowanych w art. 231 § 1 kk w zw. z art. 217 § 1 kk.

6 Komendant Miejski Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. zwolnił z dniem [...] czerwca 2017 r. st. sierż. M.S. ze służby w Policji na postawie art. 41 ust. 2 pkt 8, art. 45 ust. 3 oraz art. 124 ust. 1 ustawy o Policji.

7 W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji policjanta można zwolnić ze służby w przypadku popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie. Zastosowanie tej instytucji uwarunkowane jest łącznym spełnieniem trzech przesłanek: popełnieniem czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa, oczywistością popełnienia czynu, charakterem czynu powodującym, że dalsze pozostanie policjanta w służbie jest niemożliwe. Organy, prowadząc postępowanie administracyjne w trybie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, nie mają obowiązku oczekiwać na prawomocne zakończenie postępowania karnego. Organ wskazał, że "oczywistość przestępstwa" zachodzi wtedy, gdy sprawcę złapano na gorącym uczynku lub gdy w okolicznościach nienasuwających wątpliwości przyznaje się on do popełnienia przestępstwa, lub gdy zebrano takie dowody, które bezpośrednio stwierdzają dokonanie czynu przestępczego.

8 Zabezpieczony w sprawie materiał video jednoznacznie, w sposób nienasuwający wątpliwości, wskazuje na fakt, że st. sierż. M.S. kopnął osobę, wobec której podejmował interwencję. W ocenie organu I instancji oczywistym jest, że czyn ten (kopnięcie osoby, wobec której podejmował interwencję), wyczerpuje ustawowe znamiona przestępstwa. W ocenie wydającego niniejszy rozkaz oczywistym jest również, że nie można tolerować w szeregach Policji policjantów, których postawa mogłaby podważyć autorytet organów państwa i macierzystej formacji, a także narazić Policję na utratę zaufania do jej funkcjonariuszy. Oczywistym jest także to, że zachowanie policjanta nie licuje z powagą zajmowanego przez niego stanowiska, a ponadto waga i rodzaj czynu dyskwalifikuje go jako funkcjonariusza Policji oraz wyklucza możliwość kontynuowania przez niego dalszej służby w tej formacji.

9 M.S. wniósł odwołanie od powyższego rozkazu personalnego zarzucając naruszenie:

10 – art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. przez prowadzenie postępowania dowodowego w sposób wybiórczy i ogólnikowy prowadzący do błędnych ustaleń faktycznych,

11 – art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający prawo strony do obrony oraz podważający zaufanie obywateli do organów Państwa, przez nieinformowanie strony na piśmie o czynnościach z co najmniej 7 dniowym wyprzedzeniem,

12 – art. 79 § 1 k.p.a. przez naruszenie uprawnień stron, nieinformowanie skarżącego o czynnościach w sprawie, uniemożliwienie wzięcia w nich udziału, ustanowienia pełnomocnika, naruszenia terminów procesowych,

13 – art. 80 k.p.a. przez dokonanie swobodnej oceny dowodów w zakresie ustalenia, iż skarżący podczas interwencji kopnął osobę, podczas gdy żaden dowód bezpośrednio nie potwierdza takiego zdarzenia,

14 – art. 107 § 3 k.p.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które sprowadza się do powielenia treści przepisów i komentarzy, zaś nie wskazano dowodów, na których wydano zaskarżone orzeczenie, powodów dla których odmówiono wiary dowodom przeciwnym, niewyjaśnienie podstawy prawnej rozkazu w zakresie realizacji przesłanek z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji,

15 – art. 108 k.p.a. przez nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w sytuacji braku przesłanek ustawowych,

16 – art. 170 § 3 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie wskazania jakie ustalone przez organ działanie skarżącego stanowiło podstawę zwolnienia ze służby,

17 – art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji przez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie podczas gdy skarżący nie został skazany za żadne przestępstwo, nie przyznał się do stawianego mu w niniejszym postępowaniu zarzutu, materiał dowodowy nie wyklucza odmiennej wersji przebiegu zdarzenia niż założona przez Komendanta Policji, co wskazuje na brak znamion oczywistości popełnienia czynu zabronionego,

18 – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji wyrażający się w przyjęciu, iż skarżący kopnął inną osobę, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza takich ustaleń.

19 W uzasadnieniu wskazanego na wstępie rozkazu personalnego z dnia [...] sierpnia 2017 r. Nr [...], Komendant Wojewódzki Policji zgodził się z ustaleniami faktycznymi organu I instancji, uzupełniając je dodatkowo o materiał z postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej sygn. akt [...].

20 W ocenie organu odwoławczego postawa policjanta, która jest widoczna na załączonej płycie, gdzie widać jak policjant kopie w bark siedzącego na ławce mężczyznę, który w efekcie kopnięcia odchyla się do tyłu, świadczy, iż nie był on gotów przyjąć na siebie obowiązków wynikających z pełnienia służby w Policji i winien być usunięty z jej szeregów. Naruszenie nietykalności cielesnej przez st. sierż. M.S. zostało również opisane przez bezpośredniego świadka tego zdarzenia, który nagrał załączony na płycie film. Pokrzywdzony, jak i zatrzymana przez policjantów w trakcie tej interwencji kobieta byli pijani, w związku z czym nie do końca można dać wiarę ich zeznaniom. Zdaniem organu odwoławczego bezprawne naruszenie nietykalności cielesnej przez policjanta w trakcie interwencji w dniu [...] maja 2017 r. w świetle nagrania jest bezsprzeczne i nie budzi jakichkolwiek wątpliwości oczywistość popełnienia przez funkcjonariusza przestępstwa. Pozostawienie go w służbie w Policji jest niemożliwe, gdyż mogłoby pozbawić tę formację wiarygodności w oczach opinii publicznej oraz wpłynąć demoralizująco na innych policjantów.

21 Od powyższego rozkazu personalnego Komendanta Wojewódzkiego Policji M.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której powtórzył zarzuty podniesione wcześniej w odwołaniu. Podkreślił, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte w dniu [...] czerwca 2017 r., zaś [...] czerwca 2017 r. został wydany rozkaz przez Komendanta Miejskiego Policji. Postępowanie trwało de facto klika godzin, nie było więc możliwości przeprowadzenia go w sposób prawidłowy. Przeprowadzono ogólnikowe dowody, nie przesłuchano żadnych świadków zdarzenia, poza policjantem z patrolu. Nie podjęto choćby próby zweryfikowania wersji wydarzeń podanej przez skarżącego. Skarżący zauważył, że załączone do akt nagranie nie dowodzi, aby skarżący kopnął inną osobę. Zaznaczył, że było ono zrobione w nocy, z większej odległości. Policjanci, w tym skarżący byli zasłonięci murem. Zarzut dotyczący kopnięcia jest oparty na domysłach. Nie znajduje żadnego uzasadnienia w dowodach. Świadek B.F., co do której podejmowana była interwencja zeznała, iż policjanci zachowywali się bardzo grzecznie, a według niej interwencja była wzorowa, wszystko było w najlepszym porządku. Podobnie żadnych zastrzeżeń nie zgłosił rzekomy pokrzywdzony. Zeznania tych świadków stoją w sprzeczności z zeznaniami świadka - autora nagrania wideo. Należy pamiętać, iż osoba dokonująca nagrania była w znacznej odległości od miejsca zdarzenia. Było ono osłonięte przez ogrodzenia, a do tego było ciemno. W kontekście tych okoliczności, świadek mógł mylnie zinterpretować to co spostrzegł. Samo nagranie wideo, wbrew twierdzeniem zawartym w zaskarżonej decyzji, nie jest jednoznaczne i absolutnie nie jest oczywistym dowodem na to, że skarżący kopnął osobę, co do której podejmował interwencję. Widoczność na nagraniu jest ograniczona i nie sposób jednoznacznie stwierdzić, jaki ruch i w jakim kierunku wykonał skarżący.

22 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

23 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz.U. 2016. 1066 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2017. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

25 Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego rozkazu personalnego wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

26 Materialnoprawną podstawę wydania rozkazu stanowił art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, zgodnie z którym policjanta można zwolnić ze służby w przypadku popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie. Zwolnienie w tym trybie może zatem nastąpić w przypadku spełnienia dwóch przesłanek:

27 - oczywistego popełnienia przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa lub przestępstwa skarbowego oraz;

28 - niemożności pozostania w służbie ze względu na popełnione przestępstwo.

29 Obie przesłanki muszą wystąpić w sprawie kumulatywnie, przy czym pierwsza z nich stanowi warunek sine qua non, zaś druga następczy. Wykazanie pierwszej przesłanki podlega wszelkim rygorom kodeksowym tym bardziej, że jej treść stanowi odstępstwo od generalnej reguły domniemania niewinności.

30 Przepis art. 41 ust. 2 pkt. 8 ustawy o Policji był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 2 września 2008 r., w sprawie K 35/06 (OTK-A 2008, nr 7, poz. 120) uznał jego zgodność z art. 2, 31 ust. 3 Konstytucji oraz brak jego niezgodności z art. 5, art. 42 ust. 3 Konstytucji oraz art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 5 i 14 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Trybunał jednak wyraźnie zastrzegł, że zastosowanie sankcji w postaci zwalnianie funkcjonariusza Policji ze służby przez jego przełożonych na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji wymaga udowodnienia, że przestępstwo było oczywiste. Szczególna dolegliwość stosowanej sankcji przemawia za możliwością stosowania tego przepisu wyłącznie w przypadkach niewątpliwych, ustalonych przy wykorzystaniu całokształtu instrumentów służących ustaleniu istotnych dla kwalifikacji normatywnej danego czynu jako typu przestępstwa objętego dyspozycją omawianego przepisu.

31 Stanowisko to potwierdzane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych gdzie wskazuje się, że oczywistość popełnienia przestępstwa musi znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych indywidualnej sprawy i można o niej mówić jedynie wówczas, gdy taki, a nie inny przebieg zdarzeń wynika z ustalonych okoliczności w sposób tak ewidentny, że wykluczone jest rozważanie innych wariantów (por. np. wyroki NSA z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 1077/06, z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 735/12).

32 Dokonując w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonego rozkazu konieczne było zatem ustalenie przez Sąd, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć fakt "oczywistego" popełnienia przez skarżącego czynu o znamionach przestępstwa. Rolą organu Policji, jako organu administracji publicznej jest bowiem bezsprzeczne ustalenie, czy funkcjonariusz popełnił czyn noszący znamiona przestępstwa i czy popełnienie tego czynu, w świetle zebranych dowodów, jest oczywiste. W postępowaniu, w którym, tak jak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, policjant przedstawił wersję wydarzeń inną aniżeli wskazująca na popełnienie przez niego przestępstwa, uznanie, że występuje przesłanka oczywistości, wymaga dokonania przez organ szczególnie wnikliwych ustaleń i ocen. W takiej sytuacji - w zasadzie - wykluczone jest przyjęcie, że zaistniała wyżej wymieniona przesłanka, bez dokładnego ustalenia przyczyn tych rozbieżności.

33 Analiza materiału sprawy znajdujących się w aktach administracyjnych wskazuje, że organy Policji nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego zgodnie z wymogami kodeksowymi – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a dowody, na które się powołały, nie dają w ocenie Sądu, podstaw do przyjęcia "oczywistości" popełnienia przez skarżącego zarzucanego mu czynu. Głównym dowodem potwierdzającym, według organów, fakt popełnienia przestępstwa jest nagranie z przebiegu interwencji zamieszczone na portalu [...]. Wbrew tym twierdzeniom organów zabezpieczone jako dowód nagranie, zamieszczone na płycie – k. 9 akt administracyjnych, nie jest czytelne i nie pozwala odtworzyć przebiegu interwencji na tyle by przypisać skarżącemu popełnienie czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa z art. 217 § 1 kk.

34 Nagranie z przeprowadzonej interwencji zamieszczone na portalu [...] dawało niewątpliwie podstawy do wszczęcia postępowania karnego i dyscyplinarnego, ale ze względu na jakość tego nagrania (kopii znajdującej się na płycie), nie stanowiło samodzielnie dowodu, w świetle którego można mówić o "oczywistości" popełnienia przestępstwa przez skarżącego. Także inne dowody wskazane przez organ II instancji, a mianowicie zeznania świadków P.K.M. oraz S.M.-S. nie są wystarczające do przyjęcia tej oczywistości. Świadek S.M.-S. sama zwróciła uwagę na ograniczoną widoczność jaką miała przez okno łazienki, w związku z czym nie była pewna czy widziała kopnięcie. Wątpliwości w tej mierze wynikają jednak przede wszystkim z wersji zdarzenia podawanej przez skarżącego, która to wersja jakkolwiek może stanowić jego "linię obrony", to jednak nie została skutecznie podważona przez organy.

35 Ocena wiarygodności dowodów nie została dokonana stosownie do regulacji art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Konieczna jest przy tym analiza każdego z przeprowadzonych dowodów na tle wszystkich, która winna być szczegółowo (co do konkretnych faktów) przedstawiona w motywach decyzji (por. np. wyroki NSA z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1470/13, z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2271/13).

36 W rozpoznawanej sprawie organy nie oceniły w ten sposób wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym zwłaszcza zeznań skarżącego i jego wersji zdarzeń w świetle innych dowodów, a więc zeznań świadków P.K.M., S.M.-S., T.K. i B.F.. Opierając się wyłącznie na mało czytelnym nagraniu wideo organy nie dokonały jego szczegółowej analizy znajdującej potwierdzenie choćby w protokole odtworzenia nagrania. Nie można też uznać by materiał dowodowy, którym dysponowały organy był pełny. Brak jest w szczególności zeznań drugiego policjanta biorącego udział w interwencji.

37 W tej sytuacji stwierdzić należało, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

38 Wobec powyższego skarga zasługiwała na uwzględnienie i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony rozkaz oraz rozkaz wydany przez organ I instancji, który to organ w zasadzie nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego poza powoływaniem się na nagranie wideo i przesłuchaniem skarżącego, który przedstawił własną wersję zdarzenia nie podważoną przez organ.

39 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ w celu jednoznacznego ustalenia faktu popełnienia zarzucanego skarżącemu przestępstwa winien raz jeszcze dokonać pełnej analizy wszystkich dowodów zebranych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę oraz ewentualnie uzupełnić te dowody choćby o zeznania drugiego policjanta biorącego udział w interwencji.

40 O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.