Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2024 r., II SAB/Gd 10/24

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2024 r., II SAB/Gd 10/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na przewlekłość postępowania Prezydenta Miasta G. w przedmiocie rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia odrzucić skargę.

Uzasadnienie

2 M. R. (dalej jako: skarżący) wniósł w dniu 8 stycznia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na przewlekłość postępowania Prezydenta Miasta Gdyni (dalej jako: Prezydent) w przedmiocie rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

3 W skardze zarzucono naruszenie art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1 i 3, art. 36 § 1 i art. 37 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) dalej "k.p.a.", poprzez przekroczenie terminów załatwienia sprawy. W uzasadnieniu wskazano, że organ powinien załatwić niniejszą sprawę do dnia 4 maja 2023 r. lub przedłużyć termin podjęcia decyzji, informując o tym wnioskodawcę, tymczasem strona oczekiwała na decyzję ponad 7 miesięcy, a liczne ponaglenia nie przynosiły rezultatów. Organ przez ten okres nie wydawał rozstrzygnięcia, co zdaniem strony wynika z faktu, iż pracownicy urzędu rozpoznający tę sprawę nie mają wystarczającego rozeznania w tego typu sprawach.

4 W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", wskazując, że przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało zakończone wydaniem w dniu 11 grudnia 2023 r. decyzji nr RS.8321.2139.2024, która została doręczona skarżącemu w dniu 29 grudnia 2023 r. Ponadto wskazano, że skarżący nie kierował do organu ponaglenia, co stanowi wymóg formalny skargi na przewlekłość.

5 Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 12 lutego 2024 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez podanie numeru PESEL. Ponadto wezwano skarżącego do wskazania w terminie 7 dni, czy przed wniesieniem skargi zwracał się do właściwego organu z ponagleniem. Jeżeli tak, wezwano o przesłanie tego ponaglenia.

6 W dniu 28 lutego 2024 r. skarżący podał swój numer PESEL oraz wyjaśnił kwestię ponaglenia. Wskazał, że wielokrotnie zwracał się osobiście i telefonicznie do organu z ponagleniem. Zawsze w rozmowie ponaglającej strona pytała urzędnika, czy wystosować pismo i zawsze odpowiedź była przecząca. W dniu 2 czerwca 2023 r. przesłał dokumenty, które rzekomo miały pomóc w przyspieszeniu rozpoznania sprawy. Wreszcie, w dniu 24 sierpnia 2023 r. skarżący przeprowadził kolejną rozmowę ponaglającą, którą nagrał. W związku z tym strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przedłożonej płyty CD z nagraniem.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Skarga podlega odrzuceniu.

9 Sądy administracyjne, stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ww. ustawy) w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a tego przepisu.

10 Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi sąd zobowiązany jest do dokonania oceny dopuszczalności danej skargi i spełnienia warunków formalnych wnoszonego środka. W konsekwencji przeprowadzenia tej analizy sąd, zgodnie z art. 58 § 1 p.p.s.a., może odrzucić skargę:

11 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego;

12 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia;

13 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi;

14 4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona;

15 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;

16 5a) jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego;

17 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.

18 Przedmiotem niniejszej sprawy jest przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta postępowania w sprawie rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

19 Pojęcia "bezczynności" i "przewlekłości postępowania" zdefiniowane zostały w art. 37 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.".

20 Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. bezczynność zachodzi gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (pkt 1), natomiast przewlekłość ma miejsce gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (pkt 2).

21 Z art. 53 § 2b p.p.s.a. wynika, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

22 Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19 (dostępna https://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którą wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

23 Jak wyjaśniono w uzasadnieniu tej uchwały, termin "w każdym czasie" wyrażony w przepisie art. 53 § 2b p.p.s.a., stanowiącym prawo do skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania i określającym dopuszczalny termin jej wniesienia do sądu, musi być postrzegany w aspekcie trwającego w dacie składania skargi i naruszającego czas załatwienia sprawy stanu postępowania administracyjnego, co prowadzi do wniosku, że możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność, z przyczyn związanych z prawną konstrukcją i istotą bezczynności, obejmuje przedział czasowy od zaistnienia stanu bezczynności "oprotestowanego" wniesionym ponagleniem aż do załatwienia sprawy, której bezczynność dotyczy (por. P. Dobosz, Milczenie i bezczynność w prawie administracyjnym, Kraków 2011, str. 326).

24 Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu ww. uchwały stwierdził też, że przyjęcie koncepcji nielimitowanego żadnym terminem prawa do złożenia skargi na bezczynność jest nie do zaakceptowania z kilku względów; po pierwsze, pozostaje w sprzeczności z istotą skargi na bezczynność (przewlekłość) stanowiącej inicjowany na drodze sądowej protest wobec stanu czy to bezczynności, czy przewlekłości rozumianych w sposób określony przepisem art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Po wtóre, dopuszczenie otwartego terminu do wniesienia skargi na bezczynność naruszałoby przyjęty w procedurze administracyjnej i sądowoadministracyjnej system wnoszenia środków zaskarżenia co do zasady ograniczonych terminem. Wreszcie, przyjęcie otwartego terminu do złożenia skargi na bezczynność (przewlekłość) powodowałoby, iż w kilkanaście, jak i w kilkadziesiąt lat po zakończeniu postępowania i załatwieniu sprawy, dopuszczalne byłoby prawo do skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

25 W uzasadnieniu uchwały wskazano ponadto, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej, tj. stanu bezczynności.

26 Naczelny Sąd Administracyjny zanegował tym samym pogląd o dopuszczalności nielimitowanego żadnym terminem orzekania w przedmiocie bezczynności (przewlekłości postępowania). W związku z powyższym kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność (przewlekłość postępowania) stan rzeczy musi być, w dacie wniesienia tej skargi, aktualny nie zaś historyczny. Zasadniczym bowiem celem skargi na bezczynność (przewlekłość postępowania) organu administracji publicznej jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności.

27 Z przywołanej wyżej uchwały jednoznacznie wynika, że skarga wniesiona na bezczynność, a także na przewlekłość postępowania po zakończeniu postępowania i wydaniu decyzji podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

28 W konsekwencji, będąc związanym, na zasadzie art. 269 § 1 p.p.s.a., stanowiskiem wyrażonym w powyższej uchwale NSA, które w pełni aprobuje, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając niniejszą sprawę uznał, że wobec ujawnionych okoliczności faktycznych sprawy skarga jest niedopuszczalna.

29 Wyjaśnić należy, że zdarzeniem prawnym, które kończy stan bezczynności lub przewlekłości, jest załatwienie sprawy przez organ. Zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. W świetle art. 104 § 1 k.p.a. należy przyjęć, że momentem załatwienia sprawy jest z reguły, w razie braku odmiennych regulacji ustawowych, wydanie decyzji (zob. postanowienie NSA z 24 stycznia 2023 r.,

30 II OSK 1575/22, LEX nr 3515503 i powołane tam poglądy doktryny). W orzecznictwie przyjmuje się, że datą wydania decyzji (postanowienia) jest data jej podpisania przez osobę upoważnioną do jej wydania, przy czym w razie wątpliwości datą podpisania jest data umieszczona na decyzji (zob. wyroki NSA z 15 lipca 2010 r.,

31 sygn. II OSK 2051/09, z 24 maja 2023 r., sygn. III OSK 493/22, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w wyroku z 9 grudnia 2021 r.,

32 sygn. II OSK 1967/21 NSA stwierdził, że "Dzień wydania decyzji jest miarodajny dla oceny podstawy prawnej i podstawy faktycznej decyzji. Data wydania decyzji nie będzie równoważna z tą, od której organ i strony będą związani decyzją. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu. Tak więc dla oceny, czy w dacie wniesienia skargi na bezczynność organ załatwił sprawę, ma znaczenie data wydania decyzji, a nie data jej doręczenia stronie".

33 Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro na dzień złożenia przedmiotowej skargi, tj. 8 stycznia 2024 r., organ załatwił już sprawę administracyjną poprzez wydanie w dniu 11 grudnia 2023 r. decyzji, od której strona wniosła odwołanie, to zachodziła pierwotna, bo istniejąca w dniu wniesienia skargi, bezprzedmiotowość postępowania. W dniu wniesienia skargi nie istniał już bowiem przedmiot postępowania, jakim w realiach niniejszej sprawy był stan przewlekłości postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. Konsekwentnie, skarga winna podlegać odrzuceniu jako niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.; por. np. postanowienie NSA z 4 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 332/21, dostępne w CBOSA).

34 Sąd uznał, że w świetle całokształtu okoliczności sprawy, zachodzi przewidziana w art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. inna przyczyna niedopuszczalności skargi. Przeszkodę do merytorycznego rozpoznania skargi w zakresie rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 p.p.s.a. stanowi okoliczność wniesienia jej w dniu, w którym organ nie prowadził już postępowania, bowiem wcześniej wydał decyzję merytorycznie załatwiającą sprawę.

35 Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę Prezydent w odpowiedzi na skargę, skarżący przed wniesieniem skargi na przewlekłość nie wystąpił do organu z ponagleniem, o jakim mowa w art. 37k.p.a., co stanowi wymóg formalny takiej skargi, wprost określony w art. 53 § 2b p.p.s.a. Uprzednie wniesienie ponaglenia stanowi niezbędny warunek złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na przewlekłość organu. Dopiero wyczerpanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym (tj. przed właściwymi organami administracji publicznej) może otworzyć skarżącym drogę do skutecznego złożenia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ.

36 Wprawdzie w piśmie wyjaśniającym z dnia 23 lutego 2024 r. skarżący podał, że kilkukrotnie kontaktował się osobiście i telefonicznie z organem i ponaglał pracowników Urzędu do załatwienia jego sprawy, a ostatnią taką rozmowę nagrał, lecz okoliczności te – jak i przedłożony dowód, nie mogą świadczyć o spełnieniu przesłanki złożenia ponaglenia. Należy bowiem zauważyć, że przepisy prawa nie przewidują dla ponaglenia formy ustnej, nawet zachowanej w formie nagrania i utrwalonej na płycie CD. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 k.p.a. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. W związku z tym, ewentualne ustne ponaglenie strony powinno zostać utrwalone w formie protokołu, nie zaś nagrania.

37 Z powyższych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku

38 z art. 58 § 3 p.p.s.a., Sąd skargę odrzucił.