Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2010 r., III SA/Gd 576/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2010 r., III SA/Gd 576/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie WSA Wanda Antończyk, WSA Tamara Dziełakowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J.I. na decyzję Wojewody z dnia 9 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J.I. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 W dniu 4 lipca 2008 r. Prezydent Miasta działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego orzekł o odmowie wymeldowania M, T. z pobytu stałego w lokalu nr 3, położonego przy ul. [...] w S.

3 W następstwie odwołania od tej decyzji wniesionego przez J. I. Wojewoda decyzją z dnia 16 września 2008 r. uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 lipca 2008 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

4 W uzasadnieniu rozstrzygnięcie organu odwoławczego wskazano m.in., iż zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na fakt opuszczenia lokalu przez M. T. Nadto jednak wskazał, że materiał ten powinien bezspornie uzasadniać decyzję wydaną przez organ meldunkowy.

5 Decyzja Wojewody została zaskarżona przez M. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

6 Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 439/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę uznając zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody za zgodne z prawem.

7 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta w dniu 19 sierpnia 2009 r. wydał decyzję, mocą której orzekł o wymeldowaniu M. T. z pobytu stałego w lokalu nr [...], położonym przy ul. [...] w S.

8 W uzasadnieniu wydanej decyzji wskazano m.in., że zamiar powrotu M. T. do spornego lokalu jako zdarzenie przyszłe i niepewne nie może przesądzać o kwestii zameldowania. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika z kolei, że w/w opuścił sporny lokal i przebywa na terenie Gminy S. B.

9 Tym samym nie było żadnych przeciwwskazań do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu w/w z pobytu stałego.

10 W odwołaniu od w/w decyzji M.T. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji a następnie o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu odwołania - w opozycji do twierdzeń Prezydenta Miasta - wskazano, że postępowanie administracyjne zostało zainicjowane przez osobę nieuprawnioną a organy tej okoliczności nie dostrzegły.

11 Co więcej, w sprawie opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego gdyż odwołujący z lokalu został wyrzucony siłą.

12 Z kolei wypadek komunikacyjny uniemożliwił mu częstsze pobyty w S., tj. w miejscu w którym odwołujący zamierzał się osiedlić. W tym stanie decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego musi być uznana za rozstrzygnięcie nieprawidłowe.

13 Wojewoda podzielił argumentację odwołującego w zakresie błędnej oceny stanu faktycznego dokonanej przez organ I instancji i decyzją z dnia 9 października 2009 r. uchylił w całości rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

14 W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., że organ I instancji musi wziąć pod uwagę intencję i wolę osoby zameldowanej oraz ustalić czy osoba ta świadomie zerwała związki z zajmowanym lokalem.

15 Nadto przedmiotem ustaleń muszą być - w świetle odmiennych interesów stron postępowania - okoliczności dotyczące faktycznego opuszczenia spornego lokalu.

16 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J.I. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego.

17 Decyzji Wojewody skarżący zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (poprzez przyjęcie, że w każdym przypadku braku dowolności opuszczenia przez określoną osobę miejsca jej dotychczasowego pobytu istnieje prawna przeszkoda do jej wymeldowania) oraz art. 138 § 2 k.p.a. (poprzez błędne uznanie, że w sprawie istnieje potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego).

18 W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację w sprawie.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

20 W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

21 Skarga jest zasadna.

22 Kwestię wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu normuje przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ( t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ) zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

23 W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przez opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu przywołanego przepisu należy rozumieć dobrowolne i trwałe zaniechanie dalszego zamieszkiwania w nim, w wyniku którego miejsce to przestało być miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności.

24 Należy przy tym wskazać na utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne, gdzie wskazuje się, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, a nie skorzystały we właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06, z dnia 12 kwietnia 2001r sygn. V SA 3078/00, wyrok z dnia 26 października 2006 r. sygn. II OSK 1244/05, wyrok z dn. 21 listopada 2008 r. sygn. II OSK 1426/07).

25 W przedmiotowej sprawie niesporna jest okoliczność, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal, co stwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 439/08. Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną i wskazaniami prawnymi co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym orzeczeniu.

26 Z akt sprawy wynika nadto, że M. T. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu na stałe od wielu lat, przebywa zaś B. Ł. Wynika to m.in. ze znajdującej się w aktach sprawy kserokopii sporządzonego w dniu 6 czerwca 2005 r. przez Komornika Sądowego w S. protokołu wprowadzenia J. I. w zarząd przedmiotowego lokalu. Również z treści wnoszonych w toku postępowania pism M. T. wynika, że miejscem w którym od dłuższego czasu przebywa jest B. Ł., w S. przebywał rzadko i były to pobyty krótkie, co tłumaczył swoim staniem zdrowia. Z kolei adres do korespondencji w B. wskazał z uwagi na fakt, że znajduje się tam biuro zarządcy po likwidacji jego firmy, tam też, z uwagi na ich znaczną ilość, zostały złożone akta firmy.

27 Bezsporne jest też w sprawie, że J. I. będąc właścicielem przedmiotowego lokalu w listopadzie 2008 r. wymienił w nim zamki i usunął z niego resztę przedmiotów należących do M. T. Jakkolwiek w odwołaniu oraz w odpowiedzi na skargę M. T. podnosi, że do opuszczenia lokalu został zmuszony poprzez tzw. "dziką eksmisję", jednak nie znajduje to potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, nie wynika z niego bowiem, by M.T. siłą został zmuszony do opuszczenia lokalu. Jak wynika z treści pisma Komendy Powiatowej Policji dla Powiatu z/s w S. Ba. z dnia 9 maja 2008 r. M. T. stwierdził, że posiada cały czas klucze do przedmiotowego lokalu i wróci do niego jeśli będzie miał taką potrzebę ( k. 50 akt administracyjnych). Nadto, jak wskazano wyżej, dopiero w listopadzie 2008 r. J.I. dokonał wymiany zamków w lokalu. W końcu należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika również by M.T. występował z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania.

28 Powyższe umknęło uwadze organu drugiej instancji orzekającego ponownie w sprawie, tymczasem kwestia ta ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W tym stanie rzeczy stanowisko organu odwoławczego, w którym stwierdził, że konieczne jest ustalenie, czy M. T. świadomie zerwał związki z zajmowanym lokalem oraz ustalenie okoliczności związanych z jego opuszczeniem było przedwczesne. W pierwszej kolejności należy bowiem bezspornie ustalić czy M. T. wystąpił z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania.

29 Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 138 § 2 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy i niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca tego przepisu.

30 Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest ograniczona przez to, że art. 138 § 2 w związku z art. 136 k.p.a. przyjmuje jako przesłankę wydania tego typu decyzji określony zakres czynności postępowania wyjaśniającego, a mianowicie "rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części". Sytuacja taka mogłaby zaistnieć, gdyby organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i w takich przypadku organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości, albo w znacznej części, a do tego nie jest uprawniony, nie mieści się to w jego kompetencji. Ponadto naruszałoby to zasadę ogólną postępowania administracyjnego, tj. zasadę dwuinstancyjności (por. art. 15 k.p.a.).

31 Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że główny zarzut odwołania o braku dobrowolności i trwałości opuszczenia przez M. T. mógł zostać rozpatrzony przez organ odwoławczy w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją i tym samym, wbrew stanowisku organu drugiej instancji, nie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Jeżeli zatem zachodziła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w ograniczonym tylko zakresie, to zgodnie z art. 136 k.p.a. w postępowaniu odwoławczym można było przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe lub zlecić przeprowadzenie takiego postępowania organowi I instancji.

32 Takie prowadzenie postępowania w sprawie przyczyni się nadto do przyspieszenia zakończenia toczącego się od wielu lat postępowania, warto bowiem zauważyć, już w dniu 12 czerwca 2006 r. organ pierwszej instancji został poinformowany o fakcie niezamieszkiwania przez M. T. w lokalu, zaś organy administracji już dwukrotnie orzekały w niniejszej sprawie.

33 Odnosząc się do zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzenia, że w ocenie organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przedstawia większej wartości merytorycznej, bowiem w sprawie oparto się głównie na oświadczeniach stron bezpośrednio w niej zainteresowanych, to należy zauważyć, że orzekając po raz pierwszy w sprawie organ odwoławczy opierając się na tymże samym i de facto mniej obszernym materiale dowodowym stwierdził, że wynika z niego, iż M. T. opuścił przedmiotowy lokal. Takie stanowisko zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu, o czym była już mowa wcześniej.

34 Mając na uwadze powyższe okoliczności, zdaniem Sądu decyzja organu drugiej instancji została wydana z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku

35 O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

36 W dalszym postępowaniu w tej sprawie organ odwoławczy, po uzupełnieniu postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie oraz po zawiadomieniu stron o uzupełnieniu tego postępowania będzie zobowiązany do wydania w tej sprawie odpowiedniej decyzji merytorycznej.