Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 lipca 2014 r., II SA/Bk 190/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 lipca 2014 r., II SA/Bk 190/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini,, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...]; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta B. decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] ustalił wysokość opłaty adiacenckiej na kwotę 73,25 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek budowy drogi oznaczonej jako ul. [...] przy nieruchomości położonej w B., oznaczonej w ewidencji gruntów miasta B. jako działka nr [...] w obr. [...] ([...]) stanowiącej współwłasność M. D. w udziale 1/4 części nieruchomości.

3 Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że Miasto B. zrealizowało inwestycję obejmującą budowę drogi – ul. [...] w B., stwarzając warunki do korzystania (od [...] grudnia 2011 r.) z wybudowanej ulicy właścicielom działki nr [...] o pow. 332 m², będącej współwłasnością M. D. Obowiązek ponoszenia opłat adiacenckich związanych z podniesieniem wartości gruntu powstaje każdorazowo po wybudowaniu i stworzeniu warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej albo po stworzeniu warunków do korzystania z wybudowanej drogi. W wyniku wybudowania drogi nastąpił wzrost wartości w/w nieruchomości, który został określony w operacie szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego.

4 Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. D. zarzucając jej, że jest niezgodna ze stanem faktycznym, bowiem na dzień [...] grudnia 2011 r. nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, odwołujący się podniósł, że od strony ul. [...] nieruchomość ta nie ma urządzonego wjazdu na posesję oraz, że wartość działki nie wzrosła, o czym świadczyć ma opinia biegłego sądowego M. C. A. dołączona do akt sprawy.

5 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy w/w rozstrzygnięcie.

6 W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów określających zasady udziału w kosztach budowy infrastruktury technicznej, tj. art. 143 – 146 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Wskazał, że konieczność budowy poszczególnych urządzeń komunalnych wynika z przepisów ustawowych oraz przepisów wewnętrznych gmin. Właściciele nieruchomości znajdujących się w zasięgu oddziaływania tych urządzeń obowiązani są do współfinansowania tych inwestycji, poprzez ponoszenie opłat adiacenckich, w sytuacji wzrostu wartości ich gruntów. Z operatu szacunkowego sporządzonego w lipcu 2013 r. wynika, że na skutek budowy drogi, wartość nieruchomości odwołującego wzrosła o kwotę 586,00 zł. Zdaniem organu operat został sporządzony zgodnie z zasadą szczególnej staranności, w szczególności w zakresie wskazania podstaw prawnych dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń, wyniku końcowego, zawartych wniosków oraz ich uzasadnienia.

7 Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów M. D. Kolegium wyjaśniło, że przedmiotowa nieruchomość, mimo iż administracyjnie przypisana do ul. [...], jest w istocie działką narożną, położoną również przy ul.[...]., zatem budowa tej ulicy ma wpływ na jej wartość. Zmiana wartości nieruchomości została oszacowana przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym. Za nieuzasadniony uznano zarzut dotyczący innej wartości nieruchomości wskazanej w opinii biegłego sądowego. Rzeczoznawca majątkowy sporządzający operat szacunkowy działał na zlecenie organu l instancji legitymował się stosownymi uprawnieniami (art. 191 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami), natomiast autor opinii wskazanej przez odwołującego się jest biegłym sądowym. Za nieprawdziwe uznano twierdzenie M. D., że nie był współwłaścicielem nieruchomości w dacie stworzenia możliwości korzystania z wybudowanej drogi. Zdaniem organu, z akt sprawy wynika, że na mocy testamentu M. D. został współwłaścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka [...] z chwilą śmierci A. D., tj. z dniem [...] października 2003 r.

8 Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

9 w Białymstoku wniósł M. D. stwierdzając, iż działka o nr [...] przynależy do ul. [...], od strony ul. [...] nie ma wjazdu na posesję, przeprowadzona modernizacja nawierzchni nie miała zatem praktycznego znaczenia dla właściciela nieruchomości. Ponadto, opłata adiacencka nie została naliczona dla nieruchomości podobnej, również narożnej, położonej przy ul. [...]. Dodatkowo organ naruszył art. 143 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zakres robót budowlanych polegał bowiem na wykonaniu jezdni z kostki brukowej, chodników i wjazdów z polbruku oraz przejść dla pieszych i krawężników, w związku z tym dokonano jedynie modernizacji nawierzchni, a nie z budowy drogi. Skarżący zakwestionował również ustaloną przez rzeczoznawcę majątkowego wartość nieruchomości na około 92.000 zł wskazując, że w 2007 r. i 2010 r. dokonano oszacowania jej wartości na potrzeby postępowań spadkowych, dodatkowo w 2012 r. na potrzeby sprzedaży komorniczej. Wartość działki ustalona w trakcie tych postępowań wynosiła około 70.000 zł. Końcowo M. D. stwierdził, że na dzień [...] grudnia 2011 r. nie był współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Na mocy testamentu skarżący z dniem [...] października 2003 r. został współwłaścicielem działki o nr geodezyjnym [...]. W następnym okresie nieruchomość ta została podzielona na dwie działki o nr [...] i [...], z tym, że działka o nr [...] przechodziła "z rąk do rąk". W okresie od [...] grudnia 2008 r. do [...] kwietnia 2012 r. działka o nr [...] należała do A. B., a od [...] kwietnia 2012 r. ponownie została przedmiotem współwłasności trzech osób z pierwotnymi udziałami.

10 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze

11 w B. wniosło o jej oddalenie. Organ powołując orzeczenia sądów powszechnych w B. (tj. postanowienia: z [...] stycznia 2007 r. sygn. akt [...]; z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...]i z [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...]) podtrzymał swoje stanowisko w zakresie prawidłowości poczynionych ustaleń, iż w dacie stworzenia możliwości korzystania z ul. [...] tj. w dniu [...] grudnia 2011 r., skarżący był współwłaścicielem nieruchomości. Za bezzasadny uznano zarzut błędnego oszacowania przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nieruchomości dla potrzeb ustalenia wysokości opłaty adiacenckiej, w trakcie prowadzonego postępowania nie mogły być bowiem brane pod uwagę operaty szacunkowe starsze niż ze stycznia 2013 r. Załączona do odwołania od decyzji organu I instancji "Opinia o wartości własności nieruchomości zabudowanej położonej w B., ul. [...]" autorstwa M. C. A., została sporządzona przez osobę, o której uprawnieniach do szacowania wartości nieruchomości nic nie wiadomo, dodatkowo celem wyceny było określenie wartości rynkowej nieruchomości dla sprzedaży wymuszonej w związku z egzekucją z nieruchomości. W tej sytuacji badano dostępny w sprawie dowód w postaci operatu szacunkowego sporządzonego na zlecenie organu I instancji uznając, że operat ten może stanowić podstawę do wyliczenia należnych opłat adiacenckich. Organ II instancji powołując zawiadomienie z dnia [...] listopada 2011 r., w którym to inwestor zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. informując o zakończeniu budowy: nawierzchni jezdni ulicy wraz z chodnikami i zjazdami bramowymi, kanalizacji deszczowej z przykanalikami i wpustami, oświetlenia ulicznego oraz budowy i przebudowy sieci telefonicznej, stwierdził, że nie była to modernizacja ulicy, ale jej budowa od podstaw, w liniach rozgraniczających działek gruntowych. Za bezpodstawny uznano też zarzut M. D., że modernizacja ul. [...]j nie wpłynęła na podwyższenie wartości przedmiotowej działki usytuowanej przy ul. [...]. Rzeczoznawca majątkowy dokonujący oszacowania wartości nieruchomości, w opisie przedmiotu wyceny ze strony 8 operatu w punkcie 5.2 wskazał bowiem, że usytuowanie działki będzie uwzględnione w obliczeniach, co też nastąpiło na stronie 29 operatu. Kolegium stwierdziło, że ze względu na brak stosownej wiedzy, nie może odnieść się do zarzutu, że dla działki sąsiedniej, położonej przy ul [...], opłata adiacencka nie została naliczona.

12 Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co nastepuje:

13 Skarga jest zasadna.

14 Przedmiotem dokonywanej kontroli sądowej jest decyzja o nałożeniu na M. D. opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu nieruchomości spowodowanego budową drogi – ulicy [...] w B. Istota sprawy sprowadza się jednak przede wszystkim do rozstrzygnięcia kwestii określenia podmiotu zobowiązanego do ponoszenia przedmiotowej opłaty. Skarżącej podnosi bowiem, że nie był współwłaścicielem nieruchomości, tj. działki nr [...] w dniu stworzenia warunków do korzystania z nowowybudowanej drogi, czyli [...] grudnia 2012 r. Zdaniem organu skarżący pozostawał współwłaścicielem tej nieruchomości (w ¼ części) od [...] października 2003 r.

15 Na wstępie rozważeń należy wskazać, w myśl art. 144 ustawy o gospodarce nieruchomościami właściciele nieruchomości uczestniczą w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej przez wnoszenie na rzecz gminy opłat adiacenckich. Stosownie natomiast do art. 145 ust. 1 i 2 tej samej ustawy ustalenie tych opłat może nastąpić "po stworzeniu warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń albo po stworzeniu warunków do korzystania z wybudowanej drogi". Ustawodawca powiązał wiec w sposób wyraźny ustalenie opłaty adiacenckiej z tytułu wybudowania drogi, tak samo zresztą jak i z tytułu budowy innych urządzeń infrastruktury technicznej, z faktem stworzenia warunków do korzystania z nich. Do ustalenia wysokości opłaty stosownie do art. 146 ust. 2 tej ustawy uwzględnia się różnicę wartości nieruchomości przed wybudowaniem tych urządzeń infrastruktury w stosunku do wartości, jaka ma ona po jej wybudowaniu. Już same tylko wspomniane uregulowania wskazują na to, iż wolą ustawodawcy było obciążenie obowiązkiem poniesienia tej opłaty podmiotów, które w dacie wybudowania owych urządzeń były właścicielami bądź użytkownikami wieczystymi nieruchomości, dla których wybudowano owe urządzeń infrastrukturalne.

16 W orzecznictwie sądów administracyjnych kwestia podmiotu, na który nakładany jest obowiązek uiszczenia opłaty adiacenckiej była wielokrotnie poddawana analizie. W aktualnym orzecznictwie NSA zostało jednolicie przyjęte stanowisko, iż do uiszczenia opłaty adiacenckiej z tytułu wartości nieruchomości spowodowanej budową drogi lub urządzeń infrastruktury technicznej zobowiązany jest podmiot będący właścicielem nieruchomości z chwili stworzenia warunków podłączenia do infrastruktury technicznej - wyrok NSA z 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1063/10, wyrok NSA z 22 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 617/09,wyrok NSA z 7 kwietnia 2010, sygn. akt I OSK 514/09, wyrok NSA z 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 833/10. Pogląd ten podziała w całości Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

17 W sprawie nie było sporu, że warunki do korzystania z nowowybudowanej drogi zostały stworzone w dniu [...] grudnia 2011 r. Stąd do uiszczenia opłaty adiacenckiej z tego tytułu zobowiązany jest podmiot będący właścicielem nieruchomości właśnie w tej dacie.

18 W okolicznościach niniejszej sprawy, ze zgromadzonych dokumentów wynika, że Skarżący nie był współwłaścicielem spornej działki w dniu [...] grudnia 2011 r.

19 Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego II Wydział Cywilny w B. z [...] stycznia 2007 r. sygn. akt [...] spadek po A. D. zmarłym dnia [...] października 2003 r. nabyli córka A. B. w ½ części i syn M. D. w ½ części.

20 Następnie w postanowieniu Sądu Rejonowego II Wydział Cywilny w B. z [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...] ustalono, że w skład spadku po A. D. wchodzi udział w wysokości ½ części w nieruchomości położonej przy ul. [...]. w B. oznaczonej nr [...]. Sąd dokonał zniesienia współwłasności oraz działu spadku w ten sposób, że nieruchomość o nr [...]. przyznał na wyłączną własność A. B., zaś nieruchomość o nr [...] przyznał na wyłączną własność M. D. Postanowienie to uprawomocniło się [...] stycznia 2009 r.

21 Postanowieniem z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w B. wznowił postępowanie w sprawie [...] i zmienił postanowienie z [...] grudnia 2008 r. w ten sposób, że dokonał podziału majątku wspólnego i działu spadku dzieląc nieruchomość o nr [...] na działkę o nr [...], która przyznał M. D. oraz działkę o nr [...], co do której zarządzono sprzedaż w drodze licytacji.

22 W uzasadnieniu postanowienia z [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w B. wskazał, że z treści postanowienia z [...] listopada 2011 r. wynika, że współwłaścicielami działki nr [...] są M. D. z udziałem w ½ części, A. B. z udziałem w ¼ części i M. D. z udziałem w ¼ części.

23 Postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy II Wydział Cywilny Odwoławczy w B. oddalił apelacje od wyroku Sądu Rejonowego w B. z [...] listopada 2011 r. Postanowienie uprawomocniło się dnia [...] kwietnia 2012 r.

24 Analizując skutki, jakie wywołało postanowienie Sądu Rejonowego II Wydział Cywilny w B. z [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...], należy wskazać, że zgodnie z art. 624 k.p.c. z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części lub jednemu z nich całość rzeczy, własność przechodzi na uczestników wskazanych w postanowieniu. Przejście na współwłaścicieli własności przyznanych im części rzeczy wspólnej lub na jednego z nich przyznanej mu całej rzeczy następuje z chwilą uprawomocnienia się konstytutywnego postanowienia (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 19 września 2002 r., II CK 21/02, LEX nr 55570; wyrok SN z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CK 48/05, LEX nr 604042; postanowienie SN z dnia 17 marca 2011 r., IV CSK 366/10, LEX nr 829178), skutecznego co do zasady erga omnes. Z dniem [...] stycznia 2009 r. A. B. uzyskała zatem wyłączną własność nieruchomości o nr [...].

25 Postanowieniem z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] w wyniku wznowienia postępowania Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w B. zmienił postanowienie z [...] grudnia 2008 r. W wyniku tej zmiany współwłaścicielami działki nr [...] stali się M. D. z udziałem w ½ części, A. B. z udziałem w ¼ części i M. D. z udziałem w ¼ części. Jednakże skutek ten nastąpił z dniem uprawomocnienia się postanowienia z [...] listopada 2011 r., tj. [...] kwietnia 2012 r. Uchylenie orzeczenia we wznowionym postępowaniu eliminuje bowiem to orzeczenie wyłącznie na przyszłość – ex nunc.

26 Reasumując, w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] kwietnia 2012 r. wyłączną właścicielką nieruchomości o nr [...] pozostawała A. B., natomiast prawo współwłasności tej nieruchomości nie przysługiwało M. D.

27 Skoro tak, to M. D. nie był właścicielem nieruchomości nr [...] w dniu [...] grudnia 2011 r., czyli w dacie stworzenia warunków do korzystania z nowowybudowanej ulicy [...]w B. W konsekwencji nie została spełniona przesłanka do obciążenia go obowiązkiem uiszczenia opłaty adiacenckiej z tego tytułu.

28 Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, czyli art. 144 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organy nie dokonały prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i w konsekwencji do błędnie ustalonego stanu faktycznego niewłaściwie zastosowały przywołaną regulację.

29 W tych okolicznościach, zbędnym jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, podważających zasadność nałożenia opłaty adiacenckiej.

30 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, Nr 1270 ze zm.), Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta B. Stosownie do art. 152 w/w ustawy orzeczono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

31 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.