Wyciąg z protokołu Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2026 r., IV KK 193/26

wyciąg z protokołu Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2026 r., IV KK 193/26

Wyciąg z protokołu

1 rozprawy kasacyjnej

2 Dnia 15 października 2026 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący)

5 SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek

6 SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

7 Protokolant Anna Kowal

8 przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego ----------------------------------------------------------------------------------------- Sąd Najwyższy postanowił:

1. na podstawie 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. pozostawić kasację bez rozpoznania;

2. obciążyć Skarb Państwa kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

11 Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 24 lipca 2025 r., sygn.

12 akt II AKa 218/25, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 grudnia 2024 r., sygn. akt XVI K 199/22, skazujący M. C. za przestępstwa z art. 207 § 1 k.k., z art. 197 § 3 pkt 1 k.k. i inne na karę łączną 7 lat i 3 miesiące pozbawienia wolności.

13 W dniu 16 września 2025 r. M. C. zmarł poza granicami kraju.

14 W dniu 29 września 2025 r. obrońca skazanego wniosła kasację od wyroku Sądu odwoławczego.

15 Sąd Apelacyjny w Katowicach wezwał obrońcę do uzupełnienia braków formalnych kasacji, poprzez złożenie opłaty od kasacji i pełnomocnictwa do reprezentowania skazanego w postępowaniu kasacyjnym.

16 Ponieważ w zakreślonym terminie nie uzupełniono tych braków, Sąd Apelacyjny w Katowicach, postanowieniem z dnia 16 grudnia 2025 r. na podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 2 k.p.k. oraz art. 527 § 1 k.p.k., odmówił przyjęcia kasacji, a wniosek o zwolnienie skazanego od opłaty sądowej od kasacji pozostawił bez rozpoznania.

17 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu zażalenia obrońcy skazanego, postanowieniem z dnia 12 marca 2026 r., IV KZ 1/26, uchylił zaskarżone postanowienie, obciążył Skarb Państwa opłatą od kasacji w kwocie 750 zł i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do podjęcia dalszych czynności związanych z przyjęciem kasacji obrońcy skazanego M. C.

18 Zarządzeniem z dnia 18 marca 2026 r. kasacja ta została przyjęta i przekazana do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.

19 Przedstawiona Sądowi Najwyższemu kasacja jako wniesiona przez osobę nieuprawnioną jest niedopuszczalna i nie podlega rozpoznaniu.

20 Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w postanowieniu z dnia 12 marca 2026 r., IV KZ 1/26, że uprawnienie obrońcy do wniesienia kasacji trwa pomimo śmierci skazanego, która nastąpiła po uprawomocnieniu się wyroku drugiej instancji, a przed wniesieniem kasacji, toteż "wniesienie kasacji było w niniejszej sprawie dopuszczalne".

21 Obrońca skazanego nie dysponuje samodzielnym prawem do wniesienia kasacji, a jego uprawnienie do tej czynności wynika wyłącznie z uprawnienia przysługującego reprezentowanej przez niego stronie. To skazany (oskarżony), a nie jego obrońca, jest dysponentem prawa do wniesienia kasacji, czyli to on decyduje czy z tego uprawnienia skorzysta, kto go będzie reprezentował w postępowaniu kasacyjnym, a już złożoną kasację może cofnąć. Zadaniem obrońcy jest uczynić zadość jego woli, wnosząc skargę w jego imieniu. Uprawnienie do wniesienia kasacji wygasa wraz ze śmiercią skazanego. Obrońca nie może odtąd skutecznie podejmować czynności karnoprocesowych w imieniu zmarłej strony, nawet jeśli te miałyby dla niego korzystny skutek.

22 Zgodnie z treścią art. 529 k.p.k., wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego nie stoi na przeszkodzie m.in. śmierć oskarżonego. Jeżeli oskarżony zmarł po wniesieniu kasacji na jego korzyść, czyli w toku postępowania kasacyjnego, brak jest przeszkód do rozpoznania takiej kasacji. Użyty w tym przepisie spójnik "i" mógłby sugerować, że śmierć oskarżonego przed wniesieniem kasacji również nie stanowi przeszkody do dokonania tej czynności (wniesienia i rozpoznania kasacji na korzyść), jednak wykładnia systemowa art. 529 k.p.k. w zw. z art. 521 k.p.k. wskazuje, że w razie śmierci oskarżonego, wniesienie i rozpoznanie kasacji na korzyść jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy skarżącym jest podmiot kwalifikowany. Wynika to z faktu, że podmiot szczególny nie reprezentuje żadnej ze stron postępowania, lecz dysponuje niezależnym od woli skazanego uprawnieniem do wniesienia kasacji w interesie społecznym, a zatem śmierć strony w żaden sposób nie wpływa na jego zdolność do zainicjowania postępowania kasacyjnego.

23 Z inną sytuacją procesową mamy do czynienia, gdy doszło do śmierci oskarżonego przed wniesieniem kasacji, a kasację wnosi strona. W wypadku strony prywatnej innej niż oskarżony, postępowanie może dalej się toczyć, gdyż ustawa wprost wskazuje osoby uprawnione do udziału w postępowaniu w miejsce osoby zmarłej (zob. np. art. 58 k.p.k. czy art. 61 k.p.k.). Natomiast śmierć oskarżonego powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na wystąpienie ujemnej przesłanki procesowej (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.).

24 Kodeks postępowania karnego wprowadza nieliczne odstępstwa od tej zasady, dopuszczając po śmierci oskarżonego wznowienie postępowania (art. 548 k.p.k.) oraz postępowanie w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art. 556 k.p.k.). W tych przypadkach ustawodawca uregulował także kwestię reprezentacji procesowej przez obrońcę lub pełnomocnika. Tego rodzaju odrębnej regulacji brak w stosunku do zaistniałej w niniejszej sprawie śmierci skazanego przed wniesienim kasacji. Gdyby nawet przyjąć, że art. 529 k.p.k. pozwala na wniesienie kasacji przez obrońcę lub pełnomocnika zmarłej strony, to nie ma odrębnej podstawy prawnej do wystąpienia tego przedstawiciela procesowego w postępowaniu kasacyjnym (tak jak to uregulowano w art. 548 i 556 k.p.k.). Brak takiej regulacji powoduje, że jeżeli przed śmiercią strona ustanowiła obrońcę lub pełnomocnika z wyboru, to zgodnie z art. 96 k.p.c. z chwilą jej śmierci pełnomocnictwo wygasa. Natomiast w wypadku wyznaczenia obrońcy lub pełnomocnika z urzędu w postępowaniu rozpoznawczym, nie ma on obowiązku działania po prawomocnym zakończeniu postępowania (art. 84 § 2 k.p.k.). nie ma więc podstawy prawnej do dalszej profesjonalnej reprezentacji procesowej zmarłej strony, która jest wymagana z uwagi na przymus adwokacko-radcowski do sporządzenia i podpisania kasacji. Na niemożnosć wniesienia kasacji przez obrońcę w zaistniałej sytuacji praocesowej wskazuje więc nie tylko wykładnia systemowa, ale i funkcjonalna (por. Dariusz Świecki (red.), Komentarz do art. 529 k.p.k. [W:] Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el teza 13).

25 Kierując się powyższymi względami, uznając, że legitymacja obrońcy do wniesienia kasacji w imieniu M. C. , wygasła z chwilą jego śmierci, należało kasację pozostawić bez rozpoznania jako wniesioną przez osobę nieuprawnioną.

26 Za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w tej sprawie przemawiają względy słuszności.