Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 lipca 2026 r., I C 969/23

wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 lipca 2026 r., I C 969/23

Tekst

1 Sygn. akt I C 969/23

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 9 lipca 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

4 Przewodniczący: SSO Bożena Chłopecka

5 Protokolant: Agnieszka Lichocka

6 po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2026 r. w Warszawie

7 na rozprawie

8 sprawy z powództwa A. G.

9 przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) S.A. z siedzibą w C.

10 o ustalenie i zapłatę

11 I. ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z 5 czerwca 2006r., jest nieważna,

12 II. ustala, że koszty postępowania zostaną wyliczone w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

13 Sygn. akt I C 969/23

Uzasadnienie

14 W pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu (...) S.A. z siedzibą w C. ostatecznie sprecyzowanym w dniu 26 listopada 2020 roku (data nadania w UP k. 229) powód A. G. domagał się:

15 1) unieważnienia umowy kredytu nr (...) indeksowanego CHF z dnia 5 czerwca 2006 roku zawartej pomiędzy kredytobiorcą A. G. a poprzednikiem prawnym pozwanego ( (...) S.A. z siedzibą w M.);

16 2) zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w C. kwoty 82.749,04 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 kwietnia 2020 roku do dnia zapłaty;

17 3) zasądzenia na rzecz powoda od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

18 /pozew, k. 3-14v., pismo k. 223-228v./.

19 W odpowiedzi na pozew z dnia 6 lipca 2020 roku (...) S.A. z siedzibą w C. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 złotych, według norm przepisanych. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia /odpowiedź na pozew, k. 99-175/.

20 W piśmie z dnia 24 maja 2022 roku pozwany zgłosił ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 250.469,80 zł na wypadek stwierdzenia nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 5 czerwca 2006 roku pismo k. 263-265/.

21 Postanowieniem z dnia 10 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. ze skutkiem na datę ogłoszenia upadłości pozwanego, tj. 20 lipca 2023 r. w pkt 2 wezwał do udziału w sprawie Syndyka masy upadłości pozwanego (...) S.A. z siedzibą w C., w pkt 3 podjął postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego, zaś w pkt 4 zawiesił postępowanie w zakresie powództwa o ustalenie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt (...) toczącego się przed Sądem Rejonowym dla m. st. Warszawy /postanowienie k. 356/.

22 Na skutek zażalenia powoda Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 września 2024 roku uchylił zaskarżone postanowienie w pkt 4 i pozostawił Sądowi Okręgowemu w Warszawie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego /postanowienie 451/.

23 W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie /protokół rozprawy k. 507-508/.

24 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

25 W dniu 15 maja 2006 roku powód A. G. złożył w (...) S.A. (...) Oddział w R. (aktualnie: (...) S.A. z siedzibą w C.) na formularzu udostępnionym przez bank wniosek kredytowy. Wnioskowana kwota kredytu hipotecznego wynosiła 245.510 złotych, zaś proponowany okres kredytowania miał wynosić 20 lat. Kredyt miał być indeksowany do waluty CHF ( dowód: wniosek kredytowy, k. 196-203).

26 W dniu 5 czerwca 2006 roku pomiędzy A. G. a (...) S.A. w M. – (...) Oddział w R. (aktualnie: (...) S.A. w upadłości z siedzibą w C.) została zawarta umowa kredytu hipotecznego nr (...) na kwotę 250.469,08 złotych indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w niniejszej umowie kredytowej oraz w Regulaminie stanowiącym integralną część umowy (§ 1 ust. 1 Umowy). Zgodnie z ust. 3 § 1 Umowy, kredyt miał zostać przeznaczony: w wysokości 153.510,00 złotych na pokrycie części kosztów budowy domu, 92.000 na pokrycie prac wykończeniowych, 2504,70 zł na pokrycie składek ubezpieczeniowych od ryzyka utraty wartości nieruchomości, 2455,10 zł na uiszczenie składki ubezpieczeniowej.

27 Spłata kredytu miała nastąpić w ciągu 240 miesięcy w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Umowa została zawarta za pomocą wzorców umownych stosowanych przez Bank udzielający kredytu.

28 Kredyt został w umowie określony, jako indeksowany do CHF: taka wzmianka znalazła się w tytule umowy oraz w § 1 ust. 1. Wypłata miała nastąpić w PLN. W dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków miała być przeliczana do CHF według kursu kupna walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” – obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 2 ust. 2). Uruchomienie kredytu lub transzy kredytu winno przy tym nastąpić w terminie 5 dni roboczych od złożenia wniosku wraz z dokumentacją, o której mowa w umowie lub Regulaminie (§ 2 ust. 3).

29 Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy, spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy miała być dokonywana w złotych na rachunek pomocniczy określony w każdorazowym harmonogramie spłat kredytu. Wysokość zobowiązania miała być ustalana, jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” – obowiązującego w dniu spłaty (§ 4 ust. 2).

30 Na mocy § 4 ust. 3 umowy, kredytobiorca oświadczył, iż jest świadomy ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko.

31 Zgodnie z § 6 ust. 1 umowy, kredyt oprocentowany został według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 2,00 % w stosunku rocznym. Wskazano, iż na oprocentowanie składa się suma obowiązującej stawki DBF i stałej marży banku, która wynosi 0,98 %.

32 Zgodnie z § 8 umowy, zabezpieczeniem spłaty kredytu miała być między innymi hipoteka kaucyjna na rzecz banku w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170 % kwoty kredytu określonej w § 1 ust. 1 umowy na nieruchomości określonej w umowie.

33 W § 2 Regulaminu wskazano, iż Bankowa Tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut, zwana Tabelą Kursów, sporządzana jest przez merytoryczną komórkę banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana jest o godz. 16 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy.

34 W § 14 ust. 1 Regulaminu wskazano natomiast, iż oprocentowanie kredytu udzielonego w złotych indeksowanego do waluty obcej jest zmienne i ulega zmianie w pierwszym dniu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu DBD (dla kredytu indeksowanego do dolara amerykańskiego), DBF (dla kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego) / dowody: umowa kredytu hipotecznego nr (...) k. 54-56, Regulamin Kredytu Hipotecznego (...) k. 57-63v./.

35 Powód jest świadomy skutków uznania umowy za nieważną. Powodowi przedstawiono tylko jedna ofertę kredytu, gdyż stwierdzono, że jest to najlepszy kredyt na rynku. Powód nie miał świadomości ryzyka kursowego, był zapewniony, że frank szwajcarski to bardzo stabilna waluta, że kurs może wzrosnąć nieznacznie. Powód nie został poinformowany, w jaki sposób Bank kształtuje tabele kursowe (przesłuchanie powoda k. 507v.).

36 Stan faktyczny w sprawie został ustalony na podstawie dołączonych do akt sprawy,

37 a wskazanych powyżej dokumentów, których prawdziwość i wiarygodność nie była w toku postępowania kwestionowana, a także nie budziła wątpliwości Sądu.

38 Sąd dał wiarę zeznaniom świadków P. T. i I. I. (1), jednakże ocenił je, jako niewnoszące istotnych szczegółów do niniejszej sprawy, nie można, bowiem przyjąć, iż pracownicy w pełni wywiązywali się ze swoich obowiązków i z bezwzględnością stosowali się do wewnętrznych procedur banku. ( dowód: zeznania świadka P. T. k. 232-243, zeznania świadka I. I. (2) k. 348-350)

39 Sąd dał nadto wiarę zeznaniom powoda, gdyż były one jasne, spójne i logiczne i znajdują potwierdzenie w dokumentach, bądź ich kserokopiach, które zostały przedstawione przez strony niniejszego postępowania.

40 Sąd poczynił również pewne ustalenia na podstawie opinii biegłego z zakresu rachunkowości i finansów, tj., co do wysokości rat należnych pozwanemu obliczonych z pominięciem bezskutecznych klauzul indeksacyjnych. Co prawda dowód ten nie był kluczowym z przyczyn, dla których powództwo uwzględniono - sporna umowa okazała się nieważna - co eliminowało potrzebę ustalania ewentualnej wysokości rat z pominięciem klauzul niedozwolonych, niemniej jednak strona powodowa podtrzymywała ten wniosek na wypadek nieuwzględnienia roszczenia głównego celem wykazania wysokości roszczenia ewentualnego, a sąd nie przesądzając o powodzeniu roszczenia głównego przed zgromadzeniem całego materiału dowodowego, postanowił dowód ten przeprowadzić.

41 Sąd oparł się również na okolicznościach przyznanych przez strony, które zgodnie z art. 229 k.p.c. nie wymagają przeprowadzenia dowodów.

42 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

43 Powództwo o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

44 Wobec zastrzeżeń pozwanego syndyka zaznaczyć najpierw należy, że dochodzone w sprawie roszczenia o ustalenie nie podlegają regulacji art. 145 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t. jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm., dalej zwanej pr. upadł.).

45 Regulacja ta dotyczy wierzytelności, które podlegają zgłoszeniu do masy upadłości.

46 Wierzytelności podlegające zgłoszeniu określone zostały w części pierwszej tytule V dziale I rozdziale 1 pr. upadł. w szczególności w art. 236 pr. upadł. Zwłaszcza w kontekście regulacji art. 236 ust. 4 pr. upadł. wysnuć należy generalną zasadę, że zgłoszeniu do masy upadłości podlegają wierzytelności i inne należności, podlegające zaspokojeniu z masy upadłości. Masa upadłości to natomiast majątek upadłego, który służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego (art. 61 pr. upadł.).

47 Dochodzone w niniejszej sprawie roszczenia o ustalenie, w szczególności roszczenie o ustalenie nieważności kredytu jako takie, nie podlegają natomiast zaspokojeniu z majątku upadłego. Wyrok uwzględniający powództwo o ustalenie nie podlega bowiem wykonaniu w drodze egzekucji, z jakiegokolwiek majątku. Zaspokojenie dochodzonego roszczenia, sprowadzające się zwłaszcza do wyeliminowania stanu niepewności prawnej między stronami, co do konkretnego stosunku prawnego, jest możliwe i nastąpi niezależnie od tego, czy upadły dysponuje w ogóle jakimkolwiek majątkiem.

48 Mając powyższe na uwadze, dochodzone w niniejszym postępowaniu roszczenia o ustalenie nie podlegają zgłoszeniu do masy upadłości. Nie ma przeszkód, by roszczenia te były dochodzone w procesie cywilnym od syndyka masy upadłości i nie zachodzi w tym zakresie przejściowy brak drogi sądowej.

49 Wobec jednak dochodzenia przez powoda także roszczeń o zapłatę, które muszą zostać zgłoszone do masy upadłości i co, do których postępowanie musi pozostać zawieszone, o żądaniach ustalenia rozstrzygnięto wyrokiem częściowym (art. 317 § 1 k.p.c.), zaś brak było podstaw do umorzenia postępowania w tym zakresie.

50 Powyższa możliwość prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i zakończenia go została potwierdzona uchwałą Sądu Najwyższego (sygn. III CZP 5/24) z 19 września 2024 r. Uchwała zapadła, więc po wydaniu niniejszego wyroku, jej przytoczenie w uzasadnieniu stanowi jedynie potwierdzenie możliwości orzekania w zakresie żądania ustalenia w przedmiotowej sprawie.

51 Powód swoje roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego opierał na twierdzeniu, że niektóre postanowienia zawarte w umowie kredytowej o nr (...) z dnia 5 czerwca 2006 r. są abuzywne, co w konsekwencji miało skutkować tym, że umowa jest nieważna. Zapisy te dotyczyły indeksacji kwoty kredytu (§ 2 ust. 2), indeksacji rat kredytu (§ 4 ust. 2 umowy).

52 Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną uregulowaną w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Zgodnie z art. 69 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez powoda umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 cytowanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

53 Zawarta przez powoda umowa kredytu zawiera elementy wskazane w art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego, w szczególności określa kwotę udzielonego kredytu (250.469,80 zł), zasady i termin spłaty kredytu (spłata w okresie 240 miesięcy), wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany (oprocentowanie stanowiące sumę stawki bazowej LIBOR i marży banku).

54 Do przedmiotowej umowy strony wprowadziły modyfikację ustawowego typu umowy, która nie sprzeciwia się właściwości (naturze) umowy kredytu, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353¹ k.c.), ustalając, że w przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej, bank dokona wypłaty po przeliczeniu do CHF kwoty wyrażonej w PLN według kursu kupna tej waluty z tabeli banku, zaś przy spłacie z rachunku prowadzonego w PLN przy zastosowaniu kursu sprzedaży danej waluty z tabeli banku.

55 W dacie zawarcia spornej umowy (5 czerwca 2006 r.) ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939, z późn. zm.) nie zawierała uregulowań, które odnosiłyby się do umów kredytu denominowanego/indeksowanego w walucie obcej. Tym niemniej, obecnie nie budzi wątpliwość dopuszczalności zawierania takich umów zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353¹ K.c.) w okresie przed ich uregulowaniem wprost w ustawie. Potwierdzeniem tego stanowiska jest ustawa z dnia 11 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984 – „ustawa antyspreadowa”), a zwłaszcza te jej przepisy, które znajdują zastosowanie także w odniesieniu do umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie, w zakresie niespłaconej jeszcze części pożyczki/kredytu. (art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b Prawa bankowego w zw. z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy antyspreadowej). Dopuszczalność umowy kredytu indeksowanego i denominowanego przed wejściem w życie tej ustawy jest także ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 27 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 19/18 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo).

56 W ocenie Sądu przedmiotowa umowa nie jest sprzeczna z przepisami Prawa bankowego i zawiera wszelkie wymagane elementy (w tym kwotę kredytu i sposób jej spłaty).

57 Zasadny okazał się podniesiony przez powoda zarzut zamieszczenia

58 w przedmiotowej umowie klauzul abuzywnych.

59 Problematykę abuzywności postanowień umownych reguluje art. 385¹ § 1 k.c., zgodnie, z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie – poza postanowieniami określającymi główne świadczenia stron – nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zważywszy na treść wskazanego artykułu nie ulega, zatem wątpliwości, iż uznanie konkretnej klauzuli umownej za postanowienie niedozwolone wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek, tj. kontrolowane postanowienie umowy zawartej z konsumentem (lub wzorca umownego):

60 

61 nie było postanowieniem uzgodnionym indywidualnie;

62 

63 nie było postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron;

64 

65 kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

66 Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Natomiast § 3 definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

67 Kredytobiorca zawarł przedmiotową umowę, jako konsument, bowiem kredyt zaciągnął celem zakupu nieruchomości, która miała zaspokajać potrzeby mieszkaniowe.

68 Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania pozwala na przyjęcie, że umowa kredytu zawarta została przez strony przy wykorzystaniu wzoru przygotowanego przez pozwany bank, nie była przedmiotem negocjacji, albowiem jej zapisy w żaden sposób nie odbiegają od zapisów innych umów stosowanych przez bank przy udzielaniu kredytów powiązanych z walutą obcą.

69 Pozwany nie udowodnił, aby konkretne postanowienia wzorca zostały zmienione w umowie z powodem, a także, aby poza teoretyczną możliwością podjęcia negocjacji przez kredytobiorcę, rzeczywiście została stworzona możliwość negocjacji zapisów umowy. Skoro sporna umowa została zawarta przy zastosowaniu standardowego wzorca umownego stosownego przez pozwanego, to zachodzi domniemanie, iż postanowienia umowy nie zostały uzgodnione indywidualnie – domniemania tego pozwany nie wzruszył. Sam wybór określonego produktu oferowanego przez pozwanego w postaci kredytu denominowanego nie świadczy o tym, że postanowienia umowne były negocjowane przez powoda. O indywidulanym uzgodnieniu treści umowy można, bowiem mówić wtedy, gdy strony wprowadzają do umowy nowe, nieprzewidziane wcześniej przez bank rozwiązania, a więc gdy konsument ma rzeczywisty wpływ na postanowienia umowy.

70 Postanowienia odnoszące się do ryzyka walutowego oraz przeliczeń walutowych (§ 2 ust 2 i § 4 ust. 2) należy uznać za postanowienia abuzywne w rozumieniu art. 385¹ k.c. Wskazać należy, że postanowienia te określają świadczenia główne w rozumieniu art. 385¹ k.c., ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określa sama istota umowy kredytu powiązanego z walutą obcą.

71 W wyroku TSUE z dnia 20.09.2017 r. w sprawie C-186/16 Trybunał wyodrębnił klauzulę ryzyka walutowego, jako niezależną grupę postanowień umowy kredytu, która musi być badana przez sąd meritii w ramach kontroli postanowień wzorca umownego, a zastrzeżony w nim mechanizm podlegać musi ocenie, czy właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku kursu waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych.

72 W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, kredytobiorca-konsument musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej (szeroko rozumianego), ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku zmian kursowych waluty kredytu. W tym obszarze, względem przedsiębiorcy zawierającego umowę z konsumentem, stawiane są wysokie wymagania - nie wystarczy przekazywanie konsumentowi informacji - nawet licznych, w tym pozwalających konsumentowi na zrozumienie, że zmiana kursu może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, ani przedstawienie mu ewentualnych wahań kursów wymiany. Istotne jest zwrócenie uwagi na powagę zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna (przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolności do spłacania kredytu. Wymagana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej informacja, co do tego, że konsekwencje silnej deprecjacji mogą być trudne do udźwignięcia dla konsumenta, nie powinna ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami, w tym uświadamiać, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości - stanowiącej częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta – obciążonej hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu (por. wyroki z dnia 20 września 2017 r., w sprawie C-186/16, R. P. V. i in. przeciwko (...) SA, pkt 59, 50, z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, (...) Bank i (...), pkt 74-75, z dnia 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, L. T. przeciwko (...) Bank (...) L.., pkt 34-35, 40, 43, 46, z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, (...), pkt 56, 69, 71, 72, 74, postanowienia z dnia 22 lutego 2018 r. w sprawie C-119/17, K. K., G. A. przeciwko (...) F.., pkt 25 i n. i z dnia 6 grudnia 2021 r., C-670/20, (...) Bank (...), pkt 34, teza).

73 Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, w świetle zeznań powoda wskazać należy, iż klauzula ryzyka walutowego nie pozwalała na zrozumienie przez kredytobiorcę wszelkich konsekwencji finansowych związanych z zawarciem kredytu powiązanego z walutą obcą, w szczególności dotyczących konsekwencji wzrostu kursu waluty na saldo zadłużenia przeliczone na złotówki. Trudno, bowiem uznać, mając na uwadze, że strona powodowa nie osiągała dochodów w CHF, że gdyby faktycznie uzmysłowiono jej ryzyko, jakie wiąże się z zaciągnięciem kredytu powiązanego z walutą obcą, w szczególności możliwego wpływu wzrostu kursu na saldo zadłużenia przeliczne na złotówki, (że może wzrastać mimo regularnej spłaty kredytu), że zdecydowałaby się na zawarcie takiej umowy.

74 Nie sposób uznać, iż powód rozumiał konsekwencje ekonomiczne możliwego spadku waluty krajowej dla swoich zobowiązań finansowych.

75 Dalej wskazać należy, że postanowienia przeliczeniowe zawarte w umowie (§ 2 ust. 2 i § 4 ust. 2 umowy) przyznawały wyłącznie bankowi uprawnienie do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron, przez stosowanie bliżej niesprecyzowanego mechanizmu ustalania kursów walut, które najpierw używane są w celu oznaczenia kwoty kredytu w walucie polskiej, która zostanie udostępniona kredytobiorcy, a następnie do określenia wysokości rat, którymi kredytobiorca spłaca taki kredyt.

76 W przedmiotowej umowie nie ma zapisów na temat zasad kształtowania kursów walut przez kredytodawcę. W ocenie Sądu przeciętny konsument, a za takiego należy uznać powoda, nie był w stanie zrozumieć i zweryfikować na podstawie takiej treści zapisów, jak druga strona umowy kształtuje kursy wymiany walut i jakimi zasadami przy tym się kieruje. Tak właśnie było w przypadku powoda, któremu pomimo niejasnych zapisów umowy, nie udzielono dodatkowych wyjaśnień, które przybliżałyby stosowany mechanizmu ustalenia kursów na potrzeby wykonania umowy, co wynika z treści jego zeznań.

77 W świetle powyższego należało uznać, że kwestionowane postanowienia umowne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, prostym i zrozumiałym językiem i nie spełniały kryterium jednoznaczności, ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs CHF dla celu wykonania umowy kredytu.

78 Stwierdzona niejednoznaczność postanowień przeliczeniowych pozwala na dokonanie przez Sąd oceny, czy przedmiotowe postanowienia umowne kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ § 1 k.c.).

79 W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że klauzula pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną banku przy kształtowaniu kursu waluty obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny

80 z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹§1 k.c.). Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na CHF w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie z CHF na PLN w chwili wymagalności poszczególnych rat, służy, bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Przenosząc to na okoliczności przedmiotowej sprawy, zdaniem Sądu, zastosowane w spornej umowie konstrukcje, pozwalały bankowi arbitralnie wpływać na wyjściowy rozmiar wypłaconego kredytu, a także na wielkość świadczeń należnych mu z tytułu spłaty, co oznacza nadużycie pozycji banku, jako silniejszego kontrahenta umowy. Takie rozwiązania umowne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy klienta banku, który jako strona słabsza, pozbawiony był realnego wpływu na kształt tych zapisów.

81 Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9; z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, nie publ.; z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14, nie publ. i z dnia 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12, nie publ.).

82 Nie miały znaczenia natomiast okoliczności, w jaki sposób pozwany bank rzeczywiście stosował abuzywne postanowienia umowne czy stosowane przez niego tabele kursowe miały charakter zbliżony do rynkowych. Znaczenie miało to, że w umowie nie określono precyzyjnie, od czego zależy kurs waluty, dając tym samym bankowi możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania kredytobiorcy. O tym bowiem czy postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy. Nie ma, więc znaczenia jak umowa była wykonywa później i jakie kursy bank faktycznie ustalał (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE przytoczone w uzasadnieniu tej uchwały).

83 Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Sądu, postanowienia dotyczące nieograniczonego ryzyka kursowego oraz przeliczeń kursowych zawarte w przedmiotowej umowie kredytu uznać należało za abuzywne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.

84 Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta. Co do możliwości uzupełnienia przez sąd powstałej luki po niedozwolonej klauzuli umownej, należy mieć na względzie stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 roku, C-260/18, który wykluczył uzupełnianie luk w umowie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, w szczególności odwołujących się do zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów i to niezależnie od zgody stron, a także w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. C 212/20, w którym wskazano, że art. 5 i 6 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet, jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje.

85 Sąd Najwyższy również opowiedział się za możliwością zastąpienia niedozwolonej klauzuli umownej jedynie wtedy, gdy jej brak naraża konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 i przywołane tam orzecznictwo).

86 Na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień umownych odsyłających do kursu waluty wynikającego z tabeli bankowej, odesłaniem do kursu średniego waluty obcej ustalanego przez Narodowy Bank Polski, względnie ogólnie pojmowanego „kursu rynkowego”, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę w licznych orzeczeniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22; zob. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; w nowszym orzecznictwie - np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23).

87 Przywołać należy w tym miejscu treść jednej z ostatnich uchwał Sądu Najwyższego (III CZP 25/22 z 25 kwietnia 2024 r.), zgodnie, z którą w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

88 W tym miejscu po krótce należało odnieść się do interesu prawnego powoda w podtrzymywanym żądaniu ustalenia nieważności kredytu.

89 W ocenie Sądu, powód posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w dochodzeniu ustalenia nieważności kredytu. Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na upadłość pozwanego nie jest możliwe rozstrzygnięcie o żądaniu zapłaty. Pomiędzy stronami istnieje spór, co do ważności i skuteczności umowy, a jednocześnie do czasu zamknięcia rozprawy umowa nie została wykonana w całości, ani też umowa ta nie została rozwiązania. Wydanie wyroku ustalającego w tym zakresie przesądza kwestię nieważności umowy. Jednocześnie wyrok ustalający nieważność umowy kredytu hipotecznego, czy też ustalający nieistnienie stosunku prawnego na podstawie takiej umowy, będzie mógł stanowić podstawę wykreślenia z księgi wieczystej hipoteki ustanowionej, jako zabezpieczenie roszczeń banku z tytułu przedmiotowej umowy kredytu (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r., III CZP 121/13, Legalis).

90 Mając powyższe rozważania na uwadze, tutejszy Sąd ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego o (...) indeksowanego do CHF z dnia 5 czerwca 2006 roku zawartej między powodem a (...) S.A. z siedzibą w M., którego następcą prawnym jest (...) S.A. w upadłości z siedzibą w C.. W tym zakresie Sąd wydał wyrok częściowy, mając jednocześnie na uwadze, że w zakresie roszczenia o zapłatę postępowanie pozostaje zawieszone do czasu zakończenia postępowania upadłościowego (...) Banku. Dopiero po jego prawomocnym zakończeniu będą mogły zostać podjęte rozstrzygnięcia w przedmiocie zapłaty świadczeń spełnionych w toku wykonywania umowy.

91 W zakresie pkt II wyroku Sąd pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach w orzeczeniu kończącym całość postępowania. Co do zasady nie orzeka się w wyroku częściowym o kosztach postępowania, gdyż orzeka się o tym dopiero w wyroku końcowym (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 lutego 2020 r., I ACa 164/19.

92 Mając na uwadze powyższe rozważania i na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł jak w sentencji.