Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 15 września 2023 r., II Ca 770/23

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 15 września 2023 r., II Ca 770/23

Tekst

1 Sygn. akt II Ca 770/23

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 21 marca 2023 roku, sygnatura akt II C 78/21, Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie utrzymał w mocy wyrok z dnia 22 września 2022 roku, zaoczny wobec A. K., którym to nakazał pozwanym M. Z., M. K., F. K. i A. K. opróżnić lokal mieszkalny nr (...) położony w S. przy ul. (...) i wydać go powodowi O. K. w stanie wolnym (punkt I), ustalił, że pozwanym nie przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego (punkt II), wyznaczył pozwanym termin 4 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia do spełnienia świadczenia wynikającego z punktu I (punkt III) oraz zasądził od pozwanych na rzecz powoda 457,- zł kosztów procesu.

3 Uzasadnienie powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy zawarł na kartach 224 – 228 akt sprawy.

4 Apelację od powyższego orzeczenia, zaskarżając wyrok w całości, wniosła pozwana A. K., zarzucając naruszenie:

5 art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

6 - brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i całkowicie dowolne ustalenia, a w konsekwencji uznanie, że pozwana nie znajduje się w szczególnej sytuacji materialnej i rodzinnej, która ma doprowadzić do ustalenia uprawnienia do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego;

7 - błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że pozwana nie znajduje się w szczególnej sytuacji materialnej i rodzinnej, która powinna doprowadzić do ustalenia uprawnienia od zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego

8 art. 340 § 2 k.p.c. poprzez wydanie wyroku zaocznego w stosunku do pozwanej mimo złożenia odpowiedzi na pozew;

9 art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez uznanie, iż oświadczenie o rozwiązaniu umowy najmu zostało skutecznie złożone oraz uznanie rozwiązania umowy najmu za skuteczne;

10 art. 61 § 1 k.c. poprzez uznanie, iż oświadczenie o rozwiązaniu umowy najmu zostało skutecznie złożone oraz uznanie rozwiązania umowy najmu za skuteczne;

11 art. 222 § 1 k.c. w zw. z art. 339 k.p.c. poprzez utrzymanie w mocy wyroku uwzględniającego powództwo;

12 art. 102 k.p.c. poprzez niezasadne obciążenie pozwanej kosztami procesu;

13 art. 5 k.c. poprzez utrzymanie w mocy wyroku zaocznego, którym orzeczono o eksmisji pozwanej i ustalono, że pozwanej nie przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, co było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

14 art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu Cywilnego poprzez utrzymanie w mocy wyroku zaocznego, w którym ustalono, że pozwanej nie przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, mimo istnienia przesłanek do zawarcia takiej umowy;

15 art. 320 k.p.c. poprzez wyznaczenie rażąco krótkiego terminu do opróżnienia lokalu.

16 Wskazując na te zarzuty, pozwana wniosła o zmianę wyroku poprzez uchylenie wyroku zaocznego w całości i oddalenie powództwa, a ewentualnie zmianę wyroku poprzez uchylenie wyroku zaocznego w części i ustalenie, że pozwanej przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, a ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie wyroku zaocznego w części i wyznaczenie dłuższego terminu do opróżnienia lokalu. Nadto pozwana wniosła o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ustanowienie pełnomocnika z urzędu i przeprowadzenie rozprawy.

17 W uzasadnieniu apelacji pozwana rozwinęła postawione zarzuty apelacyjne.

18 W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

19 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

20 Apelacja pozwanej podlegała oddaleniu.

21 Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy, czyniąc je integralną częścią niniejszego uzasadnienia, a w konsekwencji również podstawą swojego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji dokonał również trafnej oceny prawnej żądania pozwu. Zasadnym było żądanie opuszczenia i wydania przez pozwaną lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...), które pozwana zajmuje, nie mając ku temu żadnego tytułu prawnego. Nie było także w niniejszej sprawie podstaw, by stwierdzić przysługujące pozwanej uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, czy też wydłużenie terminu do wykonania orzeczenia.

22 Wskazania wymaga, że zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Z brzmienia cytowanego przepisu, przy uwzględnieniu treści art. 328 § 2 k.p.c., wynikają nałożone na sąd orzekający obowiązek: wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności, wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej – zarówno skarżącemu, jak i sądowi wyższej instancji – na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny, bądź jego zdyskwalifikowanie, przytoczenia w uzasadnieniu wyroku dowodów, na których sąd się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Jeśli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko wtedy, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może zostać skutecznie podważona ( vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 roku, sygn. akt II CKN 817/00).

23 Pozwana, formułując zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 233 § 1 k.p.c., wskazała ogólnikowo na brak uwzględnienia jej szczególnej sytuacji materialnej i rodzinnej. W tym zakresie objaśnienia wymaga, że w ocenie sądu okręgowego sąd rejonowy rozstrzygnął sprawę prawidłowo, opierając się na zebranym w sprawie materiale dowodowym, w tym w oparciu o ujawnione dowody z dokumentów, których autentyczności, ani mocy dowodowej nie kwestionowała żadna ze stron, a które nie budziły wątpliwości, a kwestie podnoszone przez pozwaną tyczą nie tyle ustaleń faktów, co ich oceny, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

24 Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest kwestia naruszenia art. 340 § 2 k.p.c., gdyż zarzut ten nie wpływa na dopuszczalność wniesienia apelacji w sprawie.

25 Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 61 § 1 k.c. i art. 222 § 1 k.c., które sprowadzając się do kwestionowania skuteczności dokonania wypowiedzenia umowy najmu przez powoda również te zarzuty należy uznać za chybione. Sąd rejonowy szczegółowo wyjaśnił, że wypowiedzenie umowy najmu uznał za skuteczne na dzień 31 października 2020 roku (k – 29 – 32), tym samym zarzuty pozwanej skierowane przeciwko oświadczeniu z dnia 31 stycznia 2020 roku są bezprzedmiotowe. Oświadczenie to nie zostało bowiem uznane za stanowiące podstawę rozwiązania umowy najmu.

26 Żądanie pozwu niewątpliwie znajdowało swą podstawę prawną w art. 222 § 1 k.c., stosownie do której dyspozycji, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

27 Uregulowane w cytowanym przepisie powództwo windykacyjne służy ochronie prawa własności i przysługuje właścicielowi w stosunku do osoby, która bez tytułu prawnego jest w posiadaniu przedmiotu stanowiącego własność innej osoby, tzw. „roszczenie nieposiadającego właściciela przeciwko posiadającemu niewłaścicielowi”. Treścią roszczenia windykacyjnego jest żądanie wydania rzeczy, które obejmuje wydanie rzeczy w takim stanie, w jakim się ono znajduje w czasie realizacji roszczenia (E. Gniewka (red.) Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001). Art. 222 § 1 k.c. przyznaje właścicielowi roszczenie o wydanie rzeczy, adresując je do osoby, która „włada faktycznie rzeczą”. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 marca 2004 r. (sygn. akt II CK 102/03), roszczenie windykacyjne z art. 222 § 1 k.c. przysługuje właścicielowi przeciw osobie, która bez podstawy prawnej włada jego rzeczą. Czynna legitymacja procesowa przysługuje tutaj właścicielowi, a bierna temu, kto bez podstawy prawnej włada jego rzeczą.

28 Wymaga podkreślenia, iż roszczenie windykacyjne ma charakter obiektywny, dlatego dla jego uwzględnienia wystarczające było ustalenie, że powód jest właścicielką opisanego w pozwie lokalu mieszkalnego, a pozwana jest w posiadaniu tego lokalu, nie posiadając żadnego tytułu prawnego do władania przedmiotem własności powódki.

29 Gmina D. bezspornie wykazała w toku postępowania, iż jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...). Za wykazaną uznać należało również okoliczność, iż pozwanej nie przysługuje aktualnie żaden tytuł prawny do władania przedmiotem własności powoda. Pozwana w przedmiotowym lokalu zamieszkiwała bowiem na podstawie umowy zawartej pomiędzy powodem a jej matką, która została skutecznie wypowiedziana.

30 Przyjmując wobec powyższego, że sąd pierwszej instancji ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zgodnie z wymogami stawianym na gruncie art. 233 § 1 k.p.c. i na jego podstawie poczynił trafne ustalenia faktyczne, sąd odwoławczy doszedł do przekonania, że roszczenie zgłoszone przez powoda do rozpoznania w tym postępowaniu zasługiwało na uwzględnienie, zaś wydane przez sąd rejonowy rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Skoro bowiem pozwana nie wykazała, że przysługuje jej obecnie jakikolwiek tytuł prawny do tego lokalu, to jej powinnością było opróżnienie i wydanie powodowi lokalu, jak to trafnie przyjął sąd rejonowy.

31 Przechodząc do rozważenia zarzutu naruszenia art. 5 k.c. należy zauważyć, iż jak wskazuje się w części orzecznictwa, w sprawach dotyczących roszczenia o wydanie nieruchomości na podstawie art. 222 § 1 k.c., zastosowanie art. 5 k.c. jest wyłączone ponieważ zasady współżycia społecznego nie mogą uzasadniać trwałego pozbawienia właściciela uprawnienia do wyłącznego korzystania z nieruchomości ( wyrok SN z 27.05.1999 r., II CKN 337/98; postanowienie SN z 4.04.2012 r., I CSK 534/11; postanowienie SN z 20.06.2012 r., I CSK 590/11; wyrok SN z 29.01.2008 r., IV CSK 417/07). Przyjmuje się jednak, że nie można całkowicie wykluczyć możliwości oddalenia powództwa windykacyjnego na podstawie art. 5 k.c. ( wyrok SA w Warszawie z 4.04.2013 r., I ACA 815/12; wyrok SA w Warszawie z 6.03.2013 r., VI ACA 1177/12). Skuteczność zarzutu na podstawie art. 5 k.c. może być jednak dopuszczona na zasadzie wyjątku i tylko po dokonaniu oceny całokształtu okoliczności stanu faktycznego danej sprawy ( postanowienie SN z 2.06.2011 r., I CSK 520/10).

32 W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2013 roku (II CSK 438/12) wskazano, że art. 5 k.c. ma wyjątkowy charakter, przełamuje zasadę, że wszystkie prawa podmiotowe korzystają z ochrony prawnej. Odmowa udzielenia ochrony musi być uzasadniona okolicznościami rażącymi i nieakceptowanymi ze względu na system wartości istniejący w społeczeństwie. Wszelkie rozstrzygnięcia będące wyjątkiem od strzeżenia praw podmiotowych wymagają ostrożności oraz wnikliwego rozważenia wszystkich aspektów rozpoznawanego przypadku. Objęte art. 5 k.c. zasady współżycia społecznego pozostają w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy, występujących tak po stronie powoda, jak i pozwanego i w takim ujęciu wyznaczają podstawy, granice oraz kierunek jej rozstrzygnięcia, w wyjątkowych sytuacjach, które ten przepis przewiduje.

33 Ostrożne korzystanie z instytucji przewidzianej w art. 5 k.c. postuluje także Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 17 października 2000 roku (SK 5/99, OTK 2000, Nr 7, poz. 254), opowiada się przeciwko stosowaniu art. 5 k.c. wtedy, gdy istnieją normy wystarczające dla zabezpieczenia interesu zagrożonego wykonywaniem prawa podmiotowego. Art. 5 k.c. nie może bowiem zastępować szczegółowych instytucji prawa cywilnego, gdyż prowadziłoby to do prawotwórczej roli sądów, która mogłaby zagrozić pewności prawa. Jak słusznie wskazuje TK "klauzula generalna zawarta w art. 5 k.c. nie kształtuje praw podmiotowych ani nie zmienia praw wynikających z innych przepisów prawa" (podobnie SN w wyroku z 3.02.1998 r., I CKN 459/97). Wąskie ujęcie konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego wymaga, by w każdym przypadku stosowania art. 5 k.c. ustalić istnienie uprawnienia po stronie osoby, której zachowanie jest oceniane. Klauzula generalna, zawarta w art. 5 k.c. nie może być rozumiana jako pozostawienie sądowi orzekającemu dowolności w udzielaniu określonej stronie procesu ochrony prawnej lub odmowy takiej ochrony (wyrok SA w Łodzi z 28.05.2013 r., I ACA 997/12).

34 Przekładając powyższe założenia na grunt przedmiotowej sprawy trudno, a wręcz nie sposób podzielić zapatrywania pozwanej o konieczności udzielenia jej ochrony z powołaniem się na art. 5 k.c.

35 Argumenty związane z zastosowaniem regulacji art. 5 k.c. należy rozważyć łącznie z regulacją art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem Sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, orzeka o uprawnieniu osób, o których mowa w ust. 1, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną.

36 Pozwana powołuje się na fakt zachorowania jej matki oraz swój wiek, naukę na studiach stacjonarnych i brak możliwości podjęcia pracy.

37 Po pierwsze, matka pozwanej od co najmniej grudnia 2019 roku nie regulowała należności czynszowych, zaś w październiku 2020 roku utraciła tytuł prawny do zajmowania lokalu. W dniu 6 lipca 2021 roku matce pozwanej doręczono za pośrednictwem komornika sądowego odpis pozwu. W konsekwencji od listopada 2020 roku pozwana obowiązana była opuścić i wydać lokal powodowi. Rozpoznanie choroby matki pozwanej miało miejsce 29 czerwca 2022 roku, przy czym z karty informacyjnej leczenia szpitalnego (k – 181) wynika, że objawy występowały od około roku. Nie można zatem usprawiedliwiać chorobą matki pozwanej występowania znacznych zaległości czynszowych i braku wydania lokalu. Zaznaczyć należy także, aczkolwiek pozwana nie podnosi tej okoliczności, że zaległości czynszowe pojawiły się na kilka miesięcy przed wystąpieniem pandemii Covid-19.

38 Po drugie, okoliczność kontynuowania nauki przez pozwaną, aczkolwiek należy ocenić ją pozytywnie, nie stanowi żadnej szczególnej okoliczności uzasadniającej pozbawienie powoda prawa własności czy też przerzucenie na gminę obowiązku utrzymania pozwanej i jej rodziny. Pozwana samodzielnie dokonuje wyboru swojej drogi życiowej, a jeżeli decyduje się na kontynuowanie nauki musi samodzielnie zorganizować swoje utrzymanie na ten okres.

39 Po trzecie, zajmowany przez pozwaną bez tytułu prawnego od ponad trzech lat lokal jest zadłużony z tytułu opłat czynszowych, które to zadłużenie narasta.

40 W świetle powyższego, zarzut pozwanej dotyczący naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 5 k.c. jak i art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów również należało uznać za niezasadny. Sąd Rejonowy w sposób wyważony i właściwy uwzględnił bowiem aktualną sytuację pozwanej i jej rodziny, odraczając termin wydania lokalu na okres 4 miesięcy. Należy bowiem mieć na uwadze, że umowa najmu skutecznie wygasła z końcem października 2020 roku, a pozwana wraz z członkami swojej rodziny korzystała z własności powoda bez podstawy prawnej do tego przez okres ponad 3 lat po tym terminie. Nie ma tym samym argumentów dla dalszego przedłużania tego okresu.

41 Z tych względów, uznając rozstrzygnięcie sądu rejonowego za trafne i wyważone, na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy apelację oddalił, o czym orzeczono w punkcie 1.

42 Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zapadło na podstawie art. 102 k.p.c. uwzględniając szczególną sytuację pozwanej, która nie osiąga własnych dochodów i nie posiada środków na spłatę.

43 sędzia Katarzyna Longa sędzia Tomasz Szaj sędzia Tomasz Radkiewicz

44 (...)

45 (...)

46 (...)

47 (...)

48 (...)