Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 4 października 2024 r., II Ca 1133/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 4 października 2024 r., II Ca 1133/24

Tekst

1 Sygnatura akt II Ca 1133/24

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z wniosku J. P. przy udziale (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. o ustanowienie służebności przesyłu (sygn. akt I Ns 1256/16):

3 1. oddalił wniosek;

4 2. pobrał od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa 1 298,04 zł wydatków postępowania;

5 3. stwierdził, że w pozostałym zakresie każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

6 Powyższe rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji oparł na ustalonym stanie faktycznym i rozważaniach przedstawionych w pisemnym uzasadnieniu postanowienia na k. 584 – 587 akt sprawy, które sąd okręgowy czyni integralną częścią niniejszego uzasadnienia.

7 Apelację od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca domagając się jego zmiany poprzez ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem w zakresie żądanym przez wnioskodawcę oraz zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych.

8 Zaskarżonemu rozstrzygnięciu apelujący zarzucił naruszenie:

9 I. przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodu z opinii biegłego, w zakresie w którym biegły wskazał, że poza zakresem służebności ustanowionym postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 27 lutego 2020 roku nie stwierdza się innego terenu ograniczającego właściciela nieruchomości obciążonej w jego uprawnieniach związanych ze sposobem wykonywania władztwa nad nią, podczas gdy ustanowiona przez Sąd służebność gruntowa odpowiadająca swej treści służebności przesyłu dotyczyła jedynie części nieruchomości o powierzchni 4 951 m² , tj. szerokości pasa gruntu odpowiadającego rzutowi zewnętrznych krawędzi linii na płaszczyznę, co w praktyce uniemożliwia uprawnionemu wykonywanie jakichkolwiek czynności mających na celu konserwację linii energetycznej i jednocześnie implikuje konieczność wykorzystywania przez Uczestnika prawa własności Wnioskodawcy w zakresie szerszym niż zakres ustanowionej służebności,

10 II. przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. polegające na pominięciu dowodów z dokumentów załączonych do pisma z dnia 26 czerwca 2023 roku, z których to dokumentów wynika zakres wykonywanych prac na nieruchomości Wnioskodawcy zleconych przez Uczestnika polegających m.in. na dokonywaniu wycinki drzew i krzewów oraz przycinki gałęzi drzew zagrażających funkcjonowaniu linii energetycznej w pasie technicznym 5,5 metra od skrajnego przewodu na obie strony, co koresponduje z opracowaniem załączonym do pisma wnioskodawcy z 23 lutego 2024 roku w przedmiocie zasad wyznaczania pasów służebności dla linii energetycznych;

11 III. przepisów postępowania, tj. art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 235² § 1 k.p.c. przez pominięcie dowodu z opinii biegłego na fakt ustalenia rzeczywistego zakresu korzystania przez Uczestnika z gruntu Wnioskodawcy w zakresie szerszym niż wynika to z treści służebności, przy jednoczesnym uniemożliwieniu pełnomocnikowi Wnioskodawcy zadawania pytań powołanemu biegłemu podczas uzupełniającego przesłuchania na rozprawie głównej, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie na podstawie niewiarygodnej opinii biegłego zawierającej wewnętrzne sprzeczności, których dostrzeżenie nie wymaga wiadomości specjalnych.

12 W uzasadnieniu apelacji wnioskodawca rozwinął wyżej podniesione zarzuty.

13 W odpowiedzi na apelację uczestnik wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego wedle norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego.

14 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

15 Apelacja wnioskodawcy nie zasługiwała na uwzględnienie.

16 Wstępnie zauważenia wymaga, że sąd pierwszej instancji przeprowadził w sprawie postępowanie dowodowe w zakresie wystarczającym dla poczynienia ustaleń faktycznych mających wpływ na zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgromadzone w toku tego postępowania dowody poddał wszechstronnej, wnikliwej ocenie spełniającej wymogi art. 233 § 1 k.p.c. i na ich podstawie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne odpowiadające treści tych dowodów, dlatego sąd okręgowy przyjął je za własne. W sytuacji bowiem, gdy sąd odwoławczy orzeka na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji nie musi powtarzać dokonanych ustaleń, gdyż wystarczy stwierdzenie, że przyjmuje je za własne ( tak np. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 19 października 2017 r., II PK 292/16 oraz z dnia 16 lutego 2017 r., I CSK 212/16, nadto postanowieniach z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 654/14, z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07, z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98), co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

17 Jednocześnie ocenić należało, że na podstawie tak prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych sąd rejonowy dokonał przez pryzmat mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego trafnej oceny zgłoszonego wniosku o ustanowienie służebności przesyłu w odniesieniu do nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...).

18 Trafnie sąd pierwszej instancji tak sformułowane żądanie rozpoznał przez pryzmat art. 305¹ k.c., zgodnie z którym, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Cytowany przepis reguluje instytucję służebności przesyłu, która jest służebnością czynną (A. Kidyba (red.), Kodeks cywilny, t. 2, 2009, s. 302; E. Gniewek, (red.), Kodeks...,2008, s. 473; G. Bieniek, W sprawie podmiotowych..., s. 43; M. Balwicka-Szczyrba, Służebność przesyłu..., s. 47) i może dotyczyć urządzeń przesyłowych w rozumieniu art. 49 § 1 k.c., tj. urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych.

19 Jakkolwiek z bezspornych okoliczności rozpatrywanej sprawy wynikało, że na objętej wnioskiem nieruchomości posadowione są urządzenia przesyłowe w rozumieniu art. 49 § 1 k.c. w postaci linii elektronenergetycznych SN 110 kV nr (...) relacji T. – N. oraz nr (...) relacji Ł. – G. stanowiące własność uczestnika, będącego przedsiębiorcą przesyłowym wykorzystującym infrastrukturę przesyłową w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże samo powyższe stwierdzenie nie mogło w realiach sprawy prowadzić do ustanowienia służebności przesyłu.

20 W myśl bowiem art. 305² § 2 k.c., jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Możliwość domagania się ustanowienia służebności przesyłu uzależniona jest zatem od konieczności ustanowienia tego prawa celem korzystania przez przedsiębiorcę z urządzeń przesyłowych. Zazwyczaj, gdy na gruncie posadowione są urządzenia przesyłowe, przesłanka ta będzie spełniona, gdyż oczywiste jest, że do właściwego korzystania z urządzeń niezbędne jest dokonywanie ich napraw i konserwacji, a niekiedy nawet wymiany, stąd będzie istniała potrzeba wchodzenia na nieruchomość w celu dokonywania tych czynności (J. Ciszewski, Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, LexisNexis 2014).

21 Niekiedy jednak mimo, że na nieruchomości posadowiono już urządzenie przesyłowe i konieczność korzystania z nieruchomości jest oczywista, może się okazać, że nie istnieje potrzeba ustanowienia służebności przesyłu celem korzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe z tych urządzeń, gdyż uprzednio nabył służebność przesyłu odnoszącą się do owego urządzenia przesyłowego w drodze zasiedzenia.

22 W niniejszej sprawie, co wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 27 lutego 2020 roku, sygn. akt II Ca 266/19 uczestnik w zakresie infrastruktury przesyłowej posadowionej na nieruchomości wnioskodawcy nabył w drodze zasiedzenia służebność gruntową o treści służebności przesyłu, która uprawnia go do korzystania z nieruchomości w zakresie koniecznym do eksploatacji posadowionych urządzeń w postaci linii elektronenergetycznych SN 110 kV nr (...) relacji T. – N. oraz nr (...) relacji Ł. – G.. Przy czym żądanie wnioskodawcy opiera się na założeniu, że zakres ustalonej na ten moment na rzecz uczestnika służebności nie jest wystarczający do korzystania z linii elektroenergetycznej i dla prawidłowego funkcjonowania linii konieczne jest korzystanie z szerszego pasa terenu, niż wyznaczony rzutami skrajnych przewodów linii elektroenergetycznej (albowiem tak wyznaczono zakres służebności w sprawie II Ca 266/19).

23 Dla wykazania zasadności swego stanowiska wnioskodawca podniósł zarzuty naruszenia prawa procesowego, zmierzające do podważenia stanowiska biegłego w sprawie i zebranych dowodów.

24 Przechodząc do weryfikacji tychże zarzutów, wskazać należy, że zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według swego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Jak trafnie przyjmuje się przy tym w orzecznictwie sądowym, jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów przewidzianych w tym przepisie i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (tak min. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia: 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906 i 16 grudnia 2005 r., III CK 314/05, LEX nr 172176). Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (tak Sąd Najwyższy min. w orzeczeniach z dnia: 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, LEX nr 52753, 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99, LEX nr 52347, 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99, LEX nr 53136).

25 Odnosząc przedstawione wyżej poglądy prawne do realiów niniejszej sprawy, zarzut poczynienia przez Sąd Rejonowy wadliwych ustaleń faktycznych w zakresie objętym zarzutem uznać należało za sformułowany w sposób nie odpowiadający przedstawionym wyżej wymogom. Wnioskodawca poprzestał bowiem wyłącznie na odwołaniu się do wskazanych dowodów ogólnikowo stwierdzając, iż mają one uzasadniać ustalenie większego zakresu służebności. Zarzut ten powiązać należy z zarzutem naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 235² § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii innego biegłego, który miałby (w ocenie wnioskodawcy) ustalić szerszy zakres służebności niż to wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie w sprawie II Ca 266/19. Z zarzutem tym wiąże się wniosek o powołanie innego biegłego. Sąd rejonowy wyjaśnił przyczyny, dla których wnioski biegłego M. Ł. stanowiły podstawę czynienia ustaleń w sprawie. W kontekście zgłoszonego zarzutu warto jest podkreślić, że opinia biegłego podlega, jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c., lecz co odróżnia ją pod tym względem, to szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001, Nr 4, poz. 64, LEX nr 46096). Specyfika oceny tego dowodu wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, w istocie tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia i wiedzy powszechnej. Nadaje to pierwszorzędne znaczenie, przy tej ocenie, kryterium poziomu wiedzy biegłego. W okolicznościach niniejszej sprawy po przeanalizowaniu opinii głównej, zarzutów wnioskodawcy i treści opinii uzupełniającej nie wynika, iż Sąd oceniając dowód dopuścił się naruszenia ww. zasad. De facto zaś wnioski biegłego pozostają w pełni zgodne z twierdzeniami samego wnioskodawcy podniesionymi w piśmie z dnia 26 czerwca 2023 roku (k – 486) i przedstawionymi tam dowodami (których pominięcie wnioskodawca również zarzuca w apelacji). Zaznaczyć należy, że z protokołu uzgodnień z dnia 17 maja 2023 roku (k – 487) wynika, iż wnioskodawca wyraził zgodę na dokonanie wycinki, podkrzesania drzew i krzewów wyłącznie w pasie służebności wynikającej z postanowienia w sprawie II Ca 266/19, a następnie wnioskodawca oświadczył, że nie ma zastrzeżeń do wykonanych prac (k – 487 verte). Niewątpliwie trafnie wnioskodawca wskazuje, opierając się na wiadomości od wykonawcy prac M. B. (k – 489) oraz umowach dotyczących innych prac wycinkowych, iż uczestnik zlecając wykonywanie wycinki drzew i krzewów w pobliżu linii elektroenergetycznych częstokroć usiłuje dokonać tego w zakresie szerszym niż wynika z samej służebności (przyjmując dodatkowo pas ochronny w wymiarze 5,5 metra od skrajnych linii, ewentualnie wskazując pięcioletni okres odrostu roślinności). W realiach niniejszej sprawy uczestnik zlecając dokonanie wycinki w maju 2023 roku chciał jej dokonać nie tylko w pasie służebności wynikającej z postanowienia w sprawie II Ca 266/19 (tj. 11,4 metra), ale również w pasie o szerokości większej z każdej ze stron po 5,5 metra, łącznie 23 metry szerokości. Niewątpliwie takie działanie powoduje oszczędność kosztów po stronie uczestnika, który rzadziej może dokonywać czyszczenia terenu. W takim przypadku bowiem mija dłuższy okres zanim roślinność zbliży się do linii. Niemniej jednak wnioskodawca forsując swoje stanowisko procesowe pomija, że sprzeciwił się takim pracom przez zleceniobiorcę uczestnika i prace wycinkowe na jego posesji zostały wykonane wyłącznie w zakresie pasa służebności. Co więcej stanowisko uczestnika prezentowane w toku postępowania (vide pismo z 5 września 2022 roku, k – 281) jednoznacznie wskazuje, że uważa ustalony w sprawie II Ca 266/19 zakres służebności za wystarczający dla prawidłowej eksploatacji linii. Przepis art. 305² § 2 k.c. (podobnie zresztą jak i § 1) przewiduje jedynie ustanowienie służebności w zakresie koniecznym dla korzystania z urządzeń, nie zaś w zakresie wygodnym, komfortowym czy też ekonomicznym. Za ustaleniem zakresu koniecznego służebności nie może przemawiać przyjmowane w umowach o zlecenie wycinki przez uczestnika założenie dokonywania wycinki raz na pięć lat. Jest bowiem rzeczą uczestnika w jaki sposób i z jaką częstotliwością będzie prowadził zabiegi pielęgnacyjne na terenie objętym służebnością. Wnioskodawca w swym piśmie z dnia 23 lutego 2024 roku (k – 547 – 548) powołuje się na zalecenia różnych firm energetycznych w zakresie zaleceń wyznaczania pasa służebności, konstatując, że zalecenia te są różne. W tych okolicznościach co już wyżej wskazano zasadnie sąd rejonowy opierając się o reguły wyznaczone normą art. 233 § 1 k.p.c. i oceniając materiał dowody w oparciu o logikę i doświadczenie życiowe przyjął ustalenia biegłego Ł. za wiarygodne, tym bardziej że znajdują one potwierdzenie w protokole oględzin nieruchomości z dnia 25 sierpnia 2023 roku (k – 502) i wykonanych przez biegłego fotografiach (k – 503, 504). Oględziny te zostały dokonane 3 miesiące po prac na działce nr (...) przez M. B., a prace te, jak wynika to z korespondencji przedstawionej przy piśmie z dnia 26 czerwca 2023 roku oraz samego stanowiska wnioskodawcy zostały przeprowadzone wyłącznie na terenie objętym służebnością wynikającą z postanowienia w sprawie II Ca 266/19. Przypomnieć należy, że zasada swobodnej oceny dowodów określona w art. 233 § 1 k.p.c. wyraża się w jej ocenie według własnego przekonania sądu, opartego na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Jej istotną cechą jest bezstronność, brak arbitralności i dowolności, przestrzeganie zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego w wyciąganiu wniosków. Wszechstronne rozważenie zebranego materiału oznacza uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu oraz wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych środków dowodowych, a mających znaczenie dla ich mocy dowodowej i wiarygodności.

26 Zaznaczyć również należy, że Sąd nie ma obowiązku dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii innych biegłych jeżeli strona nie jest zadowolona z dotychczas wydanej opinii w sprawie. W konsekwencji brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 235² § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy wprawdzie w uzasadnieniu postanowienia nie wyjaśnił szczegółowo przyczyn pominięcia wniosku dowodowego o powołanie innego biegłego z zakresu geodezji oraz zakresy wyceny nieruchomości, zaś w postanowieniu z dnia 24 maja 2024 roku (k – 572) wskazał, że pominięcie następuje na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c., tj. z uwagi na to, że dowód ten ma wykazać fakt bezsporny, nieistotny dla rozstrzygnięcia lub udowodniony zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy, niemniej jednak oceniając tę decyzję procesową należy uznać ją za trafną co do zasady. Wprawdzie pominięcie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu geodezji nie mogło nastąpić na wskazanej przez sąd podstawie prawnej, gdyż dowód ten miał być prowadzony na okoliczności sporne, istotne dla rozstrzygnięcia i nie udowodnione zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy, niemniej jednak podstawą pominięcia tegoż dowodu należy uczynić art. 235² § 1 pkt 5 k.p.c., albowiem wniosek ten zmierzał jedynie do przedłużenia postępowania. Dowód z opinii biegłego z zakresu geodezji został już bowiem przeprowadzony, biegły wyjaśnił swą opinię, zaś samo niezadowolenie strony z wydanej opinii nie uzasadnia ponawiania dowodu.

27 Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 235² § 1 k.p.c. w zakresie uniemożliwienia uczestnikowi zadawania pytań biegłemu. Zarzut ten nie został rozwinięty w apelacji, zaś z akt sprawy wynika, że biegły ustosunkował się do zarzutów wnioskodawcy, zaś na samej rozprawie w dniu 24 maja 2024 roku pełnomocnik wnioskodawcy był obecny i zadawał pytania biegłemu.

28 Odnosząc się zaś do zarzutu pominięcia dowodów z dokumentów dołączonych do pisma z 26 czerwca 2023 roku wskazać należy, że nie jest obowiązkiem sądu omawianie każdego z dowodów znajdujących się w aktach sprawy, zaś szczegółowa analiza tychże dowodów (przeprowadzona wyżej) wskazuje, że dowody te potwierdzają ustalenia sądu pierwszej instancji.

29 Tak argumentując oraz nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. sąd okręgowy apelację jako niezasadną oddalił, o czym orzekł w punkcie 1. postanowienia.

30 O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 520 § 2 k.p.c. uznając, że interesy stron w tym postępowaniu były niewątpliwie sprzeczne. Wobec oddalenia apelacji w całości obciążono wnioskodawcę obowiązkiem zwrotu uczestnikowi poniesionych przez niego kosztów postępowania apelacyjnego. Na zasądzone w punkcie 2. postanowienia na rzecz uczestnika koszty postępowania apelacyjnego w kwocie 240 zł składało się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego ustalone stosownie do dyspozycji § 5 pkt 3 w zw. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018 r., poz. 265 ze zm.).

31 Tomasz Szaj

32 (...)

33 1. (...)

34 2. (...)

35 (...)

36 (...)

37 3. (...)

38 (...)