Postanowienie Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 31 stycznia 2017 r., IV Cz 929/16

postanowienie Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 31 stycznia 2017 r., IV Cz 929/16

Tekst

1 Sygn. akt IV Cz 929/16

POSTANOWIENIE

2 Dnia 31 stycznia 2017 r.

3 Sąd Okręgowy w S., IV Wydział Cywilny Odwoławczy

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący: SSO Elżbieta Jaroszewicz (spr.)

6 Sędziowie SO: Mariola Watemborska, M. S.

7 po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2017 r. w S.

8 na posiedzeniu niejawnym

9 z powództwa W. P.

10 przeciwko małoletniemu T. P.

11 o obniżenie alimentów

12 w przedmiocie wniosku pełnomocników pozwanego

13 o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu

14 na skutek zażalenia pełnomocnika pozwanego adwokat I. S.

15 od postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 13 grudnia 2016 roku sygn. akt III RC 391/15

16 postanawia:

17 1. zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 1 w ten sposób, że przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w S. na rzecz adwokata I. S. kwotę 2400 ( dwa tysiące czterysta ) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu;

18 2. wniosek pełnomocnika pozwanego o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego oddalić.

19 IV Cz 929/16

Uzasadnienie

20 Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy w S. ustalił i przyznał adwokatowi I. S., Kancelaria Adwokacka (...), ul. (...), ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w S. kwotę 73,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu (punkt 1 sentencji). Nadto ustalił i przyznał radcy prawnemu E. Z., Kancelaria Radcy Prawnego S., ul. (...), ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w S. kwotę 73,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu.

21 Adwokat I. S. zaskarżyła postanowienie o kosztach zawarte w punkcie 1 sentencji powyższego orzeczenia zażaleniem, domagając się jego zmiany, poprzez przyznanie i wypłacenie ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w S. kwoty 2.334 zł, powiększonej o podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto wniosła o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Skarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:

22 ⚫

23 § 7 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia MS z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podczas gdy w sprawie ma zastosowanie treść § 7 ust 4 tego rozporządzenia.

24 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

25 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

26 Do niezbędnych kosztów procesu w sprawie, w której stronę reprezentuje zawodowy pełnomocnik, zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c., który jest podstawą rozliczeń między stronami, nie należą koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przyznane od Skarbu Państwa. Jeżeli strona korzystała z pomocy pełnomocnika z urzędu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej stanowią element rozstrzygnięcia o kosztach procesu jedynie wówczas, gdy zgodnie z wynikiem sprawy zostały zasądzane bezpośrednio od strony, która przegrała sprawę, na rzecz strony przeciwnej, która sprawę wygrała i korzystała z pomocy pełnomocnika z urzędu (por. art. 122 k.p.c.). Ponoszonych przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zalicza się także do kosztów sądowych wymienionych w art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.).

27 Obowiązek ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie podlega regulacji dotyczącej zasad rozliczania kosztów procesu między stronami ani ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, lecz ma swe źródło w ustawach ustrojowych regulujących działalność adwokatów i radców prawnych (vide. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1991 r., III CZP 22/91, OSNCP 1992, nr 2, poz. 18). W odniesieniu do pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokata, obowiązek ponoszenia przez Skarb Państwa tych kosztów wynika z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), a wydane na podstawie delegacji zawartej w tej ustawie przepisy archiwalne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, mający na podstawie przepisów przejściowych zastosowanie w niniejszej sprawie, regulują wysokość należnego z tego tytułu adwokatowi wynagrodzenia (por. art. 98 § 4 k.p.c.). Obowiązek pokrycia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie jest więc obowiązkiem mieszczącym się w formule obowiązku zwrotu kosztów procesu między stronami, lecz ma charakter publicznoprawny i subsydiarny, gdyż powstaje dopiero wówczas, gdy egzekucja kosztów zasądzonych od przeciwnika procesowego strony korzystającej z pomocy prawnej udzielonej z urzędu okazała się bezskuteczna (por. § 21 rozporządzenia), albo gdy kosztami procesu została obciążona strona korzystająca z pomocy prawnej z urzędu, czy też jeżeli koszty procesu zostały stosunkowo rozdzielone lub wzajemnie zniesione, a opłaty z tytułu udzielonej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części (§ 20 rozporządzenia).

28 Kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, w oparciu o jakie przepisy należy ustalić wynagrodzenie adwokata reprezentującego z urzędu stronę uprawnioną do alimentacji w sytuacji, gdy strony zawarły ugodę, a koszty procesu zostały między nimi wzajemnie zniesione.

29 Paragraf 7 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia MS z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przewiduje, że stawka minimalna opłaty za czynności adwokackie w sprawie o alimenty wynosi 60 zł, z zastrzeżeniem ust. 4, który stanowi, że opłatę, o której mowa w ust. 1 pkt 11, ustala się od wartości przedmiotu sprawy, jeżeli obowiązek zwrotu kosztów obciąża osobę zobowiązaną do alimentów. Z tej regulacji wynika, że strona uprawniona do alimentów zwraca swojemu przeciwnikowi reprezentowanemu przez pełnomocnika - w razie zaistnienia ku temu podstawy prawnej i obciążenia tej strony kosztami przez sąd - koszty adwokackie w kwocie 60 zł, co uważa się za przejaw ochrony strony uprawnionej do alimentów. W przeciwnym przypadku, gdy istnieje podstawa do obciążenia kosztami strony zobowiązanej do alimentów, wynagrodzenie pełnomocnika strony uprawnionej do alimentów ustala się na podstawie § 7 ust. 4 rozporządzenia, a więc według stawki minimalnej obliczonej od wartości przedmiotu sporu.

30 Przytoczona regulacja § 7 ust. 4 dotyczy sytuacji, w której ze względu na wynik sprawy, stronę zobowiązaną do alimentów "obciąża" obowiązek zwrotu kosztów w sensie abstrakcyjnym, co do zasady, i w jakiejkolwiek części, nie ma natomiast znaczenia, czy faktycznie sąd zasądzi te koszty od strony zobowiązanej do alimentów na rzecz strony uprawnionej do alimentów. Jeśli osoba zobowiązana do alimentów nie została w takiej sytuacji obciążona obowiązkiem zwrotu kosztów, adwokatowi ustanowionemu z urzędu dla strony uprawnionej do alimentów przysługuje od sądu, który go ustanowił wynagrodzenie ustalone na podstawie § 7 ust. 4, a więc według stawki obliczonej ze względu na wartość przedmiotu sporu.

31 W rozpatrywanej sprawie składający zażalenie adwokat reprezentował osobę uprawnioną do alimentacji jako pełnomocnik ustanowiony z urzędu. Strony zawarły ugodę sądową. W ugodzie nie ma ustaleń dotyczących sposobu rozliczenia kosztów procesu, co w świetle art. 104 k.p.c. oznacza ich wzajemne zniesienie. Wzajemne zniesienie kosztów (art. 100 zdanie pierwsze k.p.c.) polega na tym, że strony pozostają przy kosztach poniesionych w związku ze swoim udziałem w sprawie. Ma ono, co do zasady, miejsce wtedy, gdy przy częściowym uwzględnieniu żądań, zestawienie kosztów procesu obydwu stron i ustalenie ich części stosownie do zakresu sprawy wygranej, doprowadza w drodze rachunku różnicy do takiego wyniku, że strony musiałyby zwrócić sobie wzajemnie koszty w równych lub bardzo zbliżonych kwotach. Nie powoduje to komplikacji, jeśli każda ze stron jest reprezentowana przez pełnomocnika procesowego z wyboru.

32 Sytuacja przedstawia się jednak odmiennie w przypadku zastępowania strony przez pełnomocnika ustanowionego dla niej z urzędu, którego ze stroną nie łączy umowa i który nie otrzymał od niej wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną. Zniesienie wzajemnie kosztów procesu oznacza, że adwokat z urzędu nie może uzyskać wynagrodzenia i zwrotu wydatków od przeciwnika reprezentowanej przez siebie strony w drodze określonej przez art. 122 k.p.c., gdyż w takiej sytuacji nie dochodzi do zasądzenia kosztów procesu na rzecz strony przez niego zastępowanej. Są to zatem nieopłacone koszty udzielonej pomocy prawnej, zaspokajane świadczeniem Skarbu Państwa.

33 Jak stwierdził Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 21 października 2015 r., sygn. III CZP 68/15 (za pośrednictwem (...) Lex), jeżeli osoba zobowiązana do alimentów nie została obciążona obowiązkiem zwrotu kosztów, adwokatowi ustanowionemu z urzędu dla strony uprawnionej do alimentów przyznaje się od Skarbu Państwa wynagrodzenie ustalone na podstawie § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

34 W realiach rozpoznawanej sprawy wynagrodzenie adwokata reprezentującego pozwanego z urzędu winno więc zostać ustalone stosownie do wartości przedmiotu sporu zgodnie z § 7 ust. 4 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

35 W niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu wynosiła 10.800 zł (1.200 zł – 300 zł x 12 miesięcy). Oznacza to, że – przez wzgląd na § 6 pkt 5 rozporządzenia, wynagrodzenie adwokata I. S. winno wynieść kwotę 2.400 zł powiększoną o należny podatek Vat.

36 Z uwagi na powyższe na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Sad Okręgowy orzekł jak w punkcie 1 postanowienia.

37 Wniesienie przez pełnomocnika z urzędu zażalenia na postanowienie sądu w przedmiocie jego wynagrodzenia jest działaniem własnym samego pełnomocnika, a nie działaniem w imieniu reprezentowanej strony. Sama strona, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu nie posiada bowiem interesu prawnego w zaskarżeniu tego postanowienia ( vide uzasadnienie uchwały SN z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24). Powyższe oznacza, że pełnomocnikowi z urzędu nie należy się dodatkowe wynagrodzenie za postępowanie zażaleniowe od postanowienia rozstrzygającego w przedmiocie wyłącznie jego wynagrodzenia.

38 Wobec powyższego wniosek pełnomocnika o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego należało oddalić.