Wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 2 lipca 2020 r., II Ka 352/20

wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 2 lipca 2020 r., II Ka 352/20

Tekst

1 Sygn. akt II Ka 352/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 2 lipca 2020r.

3 Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:

4 Przewodniczący:

5 SSO Karol Troć

6 Protokolant:

7 st. sekr. sąd. Anna Sieczkiewicz

8 przy udziale prokuratora Anny Szpakowskiej

9 po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2020 r.

10 sprawy A. S. i M. B.

11 oskarżonych z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 297 § 1 kk w zb. z art. 286 § 1 i 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk

12 na skutek apelacji, wniesionej przez prokuratora

13 od wyroku Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim

14 z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt II K 425/19

15 wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Mińsku Mazowieckim do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

16 Formularz UK 2

17 Sygnatura akt

18 II Ka 352/20

19 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

20 1

21 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

22 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

23 Wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt II K 425/19

24 1.2. Podmiot wnoszący apelację

25 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

26 ☐ oskarżyciel posiłkowy

27 ☐ oskarżyciel prywatny

28 ☐ obrońca

29 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

30 ☐ inny

31 1.3. Granice zaskarżenia

32 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

33 ☐ na korzyść

34 ☒ na niekorzyść

35 ☒ w całości

36 ☐ w części

37 ☐

38 co do winy

39 ☐

40 co do kary

41 ☐

42 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

43 1.3.2. Podniesione zarzuty

44 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

45 ☐

46 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

47 ☐

48 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

49 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

50 ☒

51 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

52 ☒

53 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

54 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

55 ☐

56 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

57 ☐

58 art. 439 k.p.k.

59 ☐

60 brak zarzutów

61 1.4. Wnioski

62 ☒

63 uchylenie

64 ☐

65 zmiana

66 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

67 2.1. Ustalenie faktów

68 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

69 Lp.

70 Oskarżony

71 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

72 Dowód

73 Numer karty

74 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

75 Lp.

76 Oskarżony

77 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

78 Dowód

79 Numer karty

80 2.2. Ocena dowodów

81 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

82 Lp. faktu z pkt 2.1.1

83 Dowód

84 Zwięźle o powodach uznania dowodu

85 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

86 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

87 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

88 Dowód

89 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

90 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

91 Lp.

92 Zarzut

93 Obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku, tj. art. 4 kpk, 7 kpk i 410 kpk, polegającej na błędnej i dowolnej – zamiast swobodnej, opartej o wskazania wiedzy, logiki i doświadczenie życiowe – materiału dowodowego, która doprowadziła do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie strony podmiotowej czynów oskarżonych, w szczególności braku świadomości i woli przedstawienia nieprawdziwych danych w celu ubiegania się o środki pomocowe dla producentów rolnych za użytkowanie działek gruntów wskazanych w zarzutach aktu oskarżenia i w konsekwencji uniewinnienia oskarżonych od popełnienia zarzuconych im czynów

94 ☒ zasadny

95 ☐ częściowo zasadny

96 ☐ niezasadny

97 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

98 Słusznie skarżący wywodzi, że Sąd meriti niewłaściwie oceniając zebrane w sprawie dowody, w szczególności wyjaśnienia oskarżonych, doszedł do błędnego wniosku, że nie można im przypisać sprawstwa ani celowości działania, polegającego na wprowadzaniu pracowników (...) w błąd, bo nie wiedzieli, że nie przysługują im dopłaty. Wszak oskarżeni przyznawali, że we wcześniejszym okresie miała już miejsce sytuacja, gdy kontrola krzyżowa wykazała zbieg roszczeń ich i innych podmiotów i wówczas wycofywali się z wniosków. Niezależnie od wiarygodności ich wyjaśnień o przyczynach takiego postępowania wynika z tego, że oskarżeni wiedzieli, że taka sytuacja może się powtórzyć, ale ani nie wyjaśnili sytuacji wcześniejszych, ani nie przedsięwzięli żadnych kroków, by uniknąć tego na przyszłość, np. poprzez jasne ustalenie z właścicielami uprawnień do posiadania i użytkowania działek. Przede wszystkim Sąd dokonał błędnej interpretacji przesłanek do przyznawania środków pomocowych, o które ubiegali się oskarżeni, przyjmując, że wymagane przepisami posiadanie działek rolnych w dniu 31 maja roku, którego dotyczy wniosek, należy pojmować jako oderwane od innych czynników i że można je stwierdzać nawet na podstawie choćby jednorazowego pobrania z takiej działki pożytków. Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo (sądów administracyjnych), które rzekomo nakazuje rozumieć posiadanie jako faktyczne użytkowanie i wskazał jako przykład oznaczenie wyroku (dotyczące wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 kwietnia 2019 r. I SA/Go 81/19), nie dostrzegając jednak, że dotyczył on odmiennego stanu faktycznego, gdzie wnioskujący o dopłaty nie posiadał ani nie użytkował w żaden sposób działek rolnych, stanowiących własność innych osób. WSA w treści uzasadnienia tego wyroku wskazał zaś na ugruntowaną linię orzeczniczą, z której wynika, że wolą ustawodawcy jest finansowe wspieranie rolników, którzy faktycznie uprawiają grunty rolne, wyjaśniając cywilistyczne znaczenie posiadania i podkreślając, że „dla uzyskania wskazanych płatności nie wystarczy zatem być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Innymi słowy, posiadanie gruntów w ujęciu cywilistycznym jest niedostateczne i nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe, zaś pojęcie posiadanie na gruncie rozporządzenia w sprawie płatności należy odczytywać w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. W tym stanie pojęcie posiadania gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności.(…) W zależności od możliwości władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to by rolnik posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Co więcej, tego rodzaju prace nie mogą mieć charakteru jedynie sporadycznego, muszą trwać przez cały rok kalendarzowy. Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakie nasiona wysiać, jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów, itp.”.

99 Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji skupiając się na ustaleniu, czy oskarżeni w ciągu roku 2018 dokonali skoszenia wskazanych w zarzutach działek pominął okoliczność, że oskarżeni nie tyle użytkowali wymieniane w zarzutach działki, co wyłącznie i jednorazowo pobierali z nich pożytki. Jest oczywistym, że posiadanie i użytkowanie takich użytków rolnych jak łąki nie wiąże się z rozbudowanymi czynnościami pielęgnacyjnymi, jednakże może polegać np. na nawożeniu, wapnowaniu, włókowaniu, czego oskarżeni nie dokonywali, dbaniu o granice i rowy melioracyjne, odchwaszczaniu z roślin niepożądanych i dosiewaniu pożądanych itd. Oskarżeni ograniczali się do jednorazowego wjechania na cudzą własność bez pytania kogokolwiek o zgodę, wykoszenia i zabrania nie należącej do nich skoszonej trawy (siana), z których to czynności wywodzili następnie swe rzekome uprawnienie do uzyskania dodatkowej gratyfikacji w postaci wsparcia dla rolników, dbających przez cały rok o właściwą kulturę łąk. Składając wniosek oskarżeni nie wiedzieli, czy właściciele w danym roku nie zaczną realizować swoich uprawnień i użytkować łąki, licząc jedynie, że skoro nie złożyli wniosków za rok poprzedni, sytuacja powtórzy się w roku kolejnym. Takie pojmowanie wsparcia rolników nie może znajdować akceptacji organów wymiaru sprawiedliwości poprzez konstatację, że oskarżeni jedynie (niesprzecznie z prawem) wykorzystują przepisy i sytuację, gdy prawdziwi posiadacze (właściciele) z różnych powodów nie składają wniosków o dopłaty, nastawiając się na to, że wskażą oprócz działek, co do których rzeczywiście przysługują im dopłaty, także działki, z których pobrali pożytki bezpodstawnie, z zamiarem ich wycofania z wniosku, jeśli właściciele jednak zgłoszą się po należne im dopłaty. Skoro oskarżeni prócz jednorazowego pobrania pożytków nie realizowali żadnych innych zabiegów rolniczych, nie byli w żaden sposób uprawnieni by twierdzić, że byli posiadaczami wymienionych w zarzutach działek w dniu 31 maja 2018 r. Twierdząc odmiennie wprowadzali pracowników (...) w błąd. Na ocenę tego faktu nie może mieć znaczącego wpływu gotowość oskarżonych, by w przypadku, gdy właściciele również zgłoszą się po dopłaty i wykaże to krzyżowa kontrola, wycofać sporne działki z wniosku, by uniknąć zarówno przedłużenia rozpoznania całości wniosku, jak kar administracyjnych czy odpowiedzialności karnej. Nie można twierdzić, że skoro istnieją prawne mechanizmy kontrolne w procedurach ubiegania się o środki finansowe, wszelkie nieprawidłowości winny być wykrywane i załatwiane w ramach tych procedur, wobec czego prawo karne nie powinno mieć zastosowania. Jeśli wnioskujący o środki wie, że mu się one nie należą, ale czyni założenie, że kontrola braku przesłanek do ich uzyskania nie wykryje (jeśli inny podmiot równoległym wnioskiem nie ujawni tego faktu w drodze kontroli krzyżowej), albo w razie wykrycia w prosty sposób będzie mógł wycofać się z próby ich pozyskania, prawo karne w pełni może takie działanie uznać za usiłowanie w pełni świadomego i celowego wyłudzenia nienależnych świadczeń poprzez wprowadzenie osoby rozpatrującej wniosek w błąd co do faktu spełnienia niezbędnych warunków. O braku zamiaru popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie świadczy też niewielka w proporcji do legalnych dochodów kwota owej bezprawnej korzyści.

100 Wniosek

101 O uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania

102 ☒ zasadny

103 ☐ częściowo zasadny

104 ☐ niezasadny

105 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

106 Wobec zasadności zarzutu apelacji i treści wyroku wniosek był zasadny

107 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

108 1.

109 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

110 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

111 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

112 1.

113 Przedmiot utrzymania w mocy

114 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

115 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

116 1.

117 Przedmiot i zakres zmiany

118 Zwięźle o powodach zmiany

119 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

120 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

121 1.1.

122 ☐ art. 439 k.p.k.

123 Zwięźle o powodach uchylenia

124 2.1.

125 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

126 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

127 Zwięźle o powodach uchylenia

128 3.1.

129 Konieczność umorzenia postępowania

130 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

131 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

132 4.1.

133 Zasadność zarzutu – całość wyroku

134 ☒ art. 454 § 1 k.p.k.

135 Zwięźle o powodach uchylenia

136 Nieprawidłowość rozstrzygnięcia i treść wyroku implikuje konieczność jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

137 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

138 Kompleksowa, zgodna z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego ocena materiału dowodowego, dokonanie prawidłowych ustaleń w zakresie spełniania bądź niespełniania przez oskarżonych przesłanek do uzyskania dopłat w zakresie zakwestionowanych zarzutami działek rolnych i dokonanie prawidłowej subsumpcji ustaleń względem przepisów prawa karnego.

139 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

140 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

141 Przytoczyć okoliczności

142 6. Koszty Procesu

143 P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

144 Przytoczyć okoliczności

145 7. PODPIS

146 1.3. Granice zaskarżenia

147 Kolejny numer załącznika

148 1

149 Podmiot wnoszący apelację

150 Oskarżyciel publiczny

151 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

152 Całość wyroku

153 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

154 ☐ na korzyść

155 ☒ na niekorzyść

156 ☒ w całości

157 ☐ w części

158 ☐

159 co do winy

160 ☐

161 co do kary

162 ☐

163 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

164 1.3.2. Podniesione zarzuty

165 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

166 ☐

167 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

168 ☐

169 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

170 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

171 ☒

172 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

173 ☒

174 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

175 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

176 ☐

177 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

178 ☐

179 art. 439 k.p.k.

180 ☐

181 brak zarzutów

182 1.4. Wnioski

183 ☒

184 uchylenie

185 ☐

186 zmiana