Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2022 r., IV Ka 274/22

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2022 r., IV Ka 274/22

Tekst

1 1W Y R O K

2 2W I M I E N I U

3 2.1RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

4 2.2.0.0.0.1 Dnia 28 kwietnia 2022 roku

5 Sąd Okręgowy w Poznaniu w IV Wydziale Karnym - Odwoławczy w składzie:

6 Przewodniczący: Sędzia SO Małgorzata Ziołecka

7 Protokolant: prot. sąd. Natalia Komorniczak

8 3przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu Iluminaty Kaczmarek

9 po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 roku

10 sprawy K. D. (D.),

11 oskarżonego o popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.

12 z powodu apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego

13 od wyroku Sądu Rejonowego w Środzie Wlkp. z dnia 23 lutego 2021 roku sygnatura akt II K 469/20

14 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę niniejszą przekazuje Sądowi Rejonowemu w Środzie Wlkp. do ponownego rozpoznania

15 /Małgorzata Ziołecka/

Uzasadnienie

16 Formularz UK 2

17 Sygnatura akt

18 IV Ka 274/22

19 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

20 1

21 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

22 0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

23 Sąd Rejonowy w Środzie Wlkp., wyrok z 23 lutego 2021 roku sygnatura akt II K 469/20

24 0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

25 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

26 ☐ oskarżyciel posiłkowy

27 ☐ oskarżyciel prywatny

28 ☒ obrońca

29 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

30 ☐ inny

31 0.11.3. Granice zaskarżenia

32 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

33 ☒ na korzyść

34 ☐ na niekorzyść

35 ☒ w całości

36 ☐ w części

37 ☐

38 co do winy

39 ☐

40 co do kary

41 ☐

42 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

43 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

44 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

45 ☒

46 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

47 ☐

48 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

49 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

50 ☒

51 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

52 ☐

53 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

54 ☐

55 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

56 ☐

57 art. 439 k.p.k.

58 ☐

59 brak zarzutów

60 0.11.4. Wnioski

61 ☒

62 uchylenie

63 ☒

64 Zmiana

65 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

66 0.12.1. Ustalenie faktów

67 0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

68 Lp.

69 Oskarżony

70 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

71 Dowód

72 Numer karty

73 0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

74 Lp.

75 Oskarżony

76 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

77 Dowód

78 Numer karty

79 0.12.2. Ocena dowodów

80 0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

81 Lp. faktu z pkt 2.1.1

82 Dowód

83 Zwięźle o powodach uznania dowodu

84 0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

85 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

86 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

87 Dowód

88 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

89 . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

90 Lp.

91 Zarzut

92 1.

93 Obraza prawa materialnego

94 ☐ zasadny

95 ☐ częściowo zasadny

96 ☐ niezasadny

97 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

98 Ustosunkowywanie się do tego zarzutu byłoby przedwczesne z uwagi na dostrzeżenie konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

99 Wniosek

100 ☐ zasadny

101 ☐ częściowo zasadny

102 ☐ niezasadny

103 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

104 Lp.

105 Zarzut

106 2.

107 Obraza prawa procesowego, mogąca mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, to jest prawa oskarżonego do obrony

108 ☒ zasadny

109 ☐ częściowo zasadny

110 ☐ niezasadny

111 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

112 Sąd Odwoławczy, podzielając zarzut apelacji naruszenia prawa oskarżonego do obrony, także i sam dostrzegł, że Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy przepisów postępowania poprzez naruszenie prawa oskarżonego do obrony, co niewątpliwie miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

113 Prawo do obrony, stanowi fundamentalną zasadę postępowania karnego, podniesioną na mocy art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej do rangi zasady konstytucyjnej. Prawo to gwarantowane jest także w aktach prawa międzynarodowego wiążących Państwo Polskie, to jest w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (art. 6 ust. 3 lit. c) i w Międzynarodowym Pakcie Praw Politycznych i Obywatelskich (art. 14 ust. 3 lit. d).

114 W obu tych aktach przyjmuje się, że oskarżony powinien mieć zapewnione prawo do: bronienia się osobiście lub poprzez ustanowionego obrońcę, odpowiedniego czasu na przygotowanie się do obrony oraz udziału w przesłuchiwaniu świadków oskarżenia i żądania przesłuchania świadków obrony na tych samych zasadach.

115 Powyższe akty prawne wskazują zatem zarówno na możliwość obrony w ogóle, jak i na pewne podstawowe sposoby obrony, które powinny być zagwarantowane w każdym demokratycznym systemie prawnym.

116 Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej zakłada z kolei, że każdy, przeciwko komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania; może on w szczególności wybrać sobie obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu (art. 42 ust. 3 Konstytucji).

117 Artykuł 6 k.p.k. wskazuje przy tym, że prawo do obrony przysługuje oskarżonemu zarówno w sensie materialnym (prawo do bronienia się przeciwko zarzutom aktu oskarżenia, jak i dolegliwościom z tym związanym), jak i formalnym (prawo do posiadania obrońcy). Jest to zarówno zasada procesowa, jak i reguła interpretacyjna, która gwarantuje interpretację przepisów w ten sposób, aby w razie wątpliwości zapewniać oskarżonemu realną możliwość obrony.

118 Materialny aspekt prawa do obrony polega na szeroko pojętej możliwości oskarżonego do kwestionowania oskarżenia i złagodzenia odpowiedzialności karnej. Wyraża się to m.in. w kodeksowych uprawnieniach oskarżonego do składania wniosków dowodowych (art. 167, art. 315 § 1, art. 338 § 1), udziału w czynnościach procesowych (np. art. 270 § 2, art. 315 § 2, art. 316-318, art. 339 § 5, art. 341 § 1, art. 343 § 5, art. 374 § 1, art. 451 i art. 464), składania wyjaśnień (art. 175 § 1 i art. 176), wglądu w akta sprawy (art. 156 i 321), zadawania pytań osobom przesłuchiwanym przez sąd (art. 370 § 1), wypowiadania się w każdej kwestii (art. 175 § 2, art. 367 § 2), w tym i w głosach końcowych (art. 406) oraz zaskarżania orzeczeń (art. 425).

119 Podsumowując, oskarżony na każdym etapie procesu powinien zatem mieć zapewnioną możliwość wyrażania swoich poglądów związanych z przedmiotem procesu i uczestniczenia w czynnościach.

120 Natomiast w toku rozprawy rzeczą sądu jest dbanie o to, aby oskarżony miał pełną, niczym nieograniczoną, możliwość bronienia się przed zarzutami, które go obciążają, w szczególności poprzez percepcję przeprowadzanych dowodów oraz zwalczanie tych, które kwestionuje (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 6 czerwca 1991 roku, II AKr 51/91, KZS 1991, Nr 6-8, poz. 18).

121 Aby jednak oskarżony mógł zrealizować swoje prawo do obrony, to przede wszystkim musi zostać prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, do czego w niniejszej sprawie nie doszło.

122 Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 19 listopada 2021 roku w sprawie IV Kz 767/21 (karty 314 – 315v akt), dotyczącym przywrócenia oskarżonemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 23 lutego 2021 roku. Postanowienie to co prawda wydane zostało przez inny skład Sądu Okręgowego, lecz nie zmienia to oceny zasadności przywrócenia terminu z powodu braku prawidłowego zawiadomienia oskarżonego o terminie rozprawy z uwagi na wadliwość sporządzenia w protokole przesłuchania K. D., jako podejrzanego, rubryki „adresat dla doręczeń w kraju”. K. D. podał wówczas, że od dłuższego czasu zamieszkuje w L., a jego korespondencję odbiera jego matka G. D., zamieszkała pod adresem jego zameldowania na pobyt stały. W stosownej rubryce wpisano jedynie adres dla doręczeń w kraju, bez wskazania osoby uprawnionej do odbioru korespondencji. W takim przypadku nie było możliwości skorzystania z trybu doręczenia korespondencji osobie upoważnionej przez podejrzanego do jej odbioru, a w konsekwencji skutecznego doręczenia aktu oskarżenia i zawiadomienia o terminie rozprawy. K. D. z tego powodu nie wiedział o rozprawie, nie stawił się na niej, nie mógł się do niej przygotować ani prowadzić obrony przed zarzutami aktu oskarżenia. Nie wiedział też o wydanym w dniu 23 lutego 2021 wyroku.

123 Zatem zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki określone w art. 437 § 2 k.p.k., nakazujące uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Środzie Wlkp. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że z uwagi na rodzaj stwierdzonego uchybienia proceduralnego, zachodzi konieczność przeprowadzenia ponownie całego postępowania dowodowego przed Sądem I instancji, przy umożliwieniu oskarżonemu podjęcia rzeczywistej obrony swoich praw, samodzielnie bądź z udziałem obrońcy.

124 Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19.03.2019 roku, w sprawie IV KS 5/19, w orzecznictwie i doktrynie słusznie przyjmuje się, że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości nie odnosi się wyłącznie do potrzeby powtórzenia dowodów. Może też dotyczyć samego przebiegu przewodu sądowego, gdy z uwagi na naruszenie przepisów procesowych, np. niedochowanie gwarancji procesowych odnoszących się do udziału stron i ich przedstawicieli, należy powtórzyć go w całości (por. D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Lex/el. 2018, teza 21 do art. 437).

125 Wniosek

126 Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

127 ☒ zasadny

128 ☐ częściowo zasadny

129 ☐ niezasadny

130 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

131 Z uwagi na naruszenie prawa oskarżonego do obrony wniosek jest całkowicie zasadny.

132 Lp.

133 Zarzut

134 3.

135 Błąd w ustaleniach faktycznych, mogący mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku

136 ☐ zasadny

137 ☐ częściowo zasadny

138 ☐ niezasadny

139 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

140 Ustosunkowywanie się do tego zarzutu byłoby przedwczesne z uwagi na dostrzeżenie konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

141 Wniosek

142 ☐ zasadny

143 ☐ częściowo zasadny

144 ☐ niezasadny

145 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

146 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

147 XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

148 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

149 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

150 0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

151 Przedmiot utrzymania w mocy

152 0.1XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

153 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

154 XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

155 0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

156 Przedmiot i zakres zmiany

157 0.0.1XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

158 Zwięźle o powodach zmiany

159 XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

160 0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

161 0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

162 1.1.

163 ☐ art. 439 k.p.k.

164 Zwięźle o powodach uchylenia

165 2.1.

166 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

167 ☒ art. 437 § 2 k.p.k.

168 Zwięźle o powodach uchylenia

169 Brak prawidłowego zawiadomienia oskarżonego o terminie rozprawy pozbawił go prawa do obrony przez zarzutami. Z uwagi na rodzaj stwierdzonego uchybienia proceduralnego, zachodzi konieczność przeprowadzenia ponownie całego postępowania dowodowego przed Sądem I instancji, przy umożliwieniu oskarżonemu podjęcia rzeczywistej obrony swoich praw, samodzielnie bądź z udziałem obrońcy.

170 3.1.

171 Konieczność umorzenia postępowania

172 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

173 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

174 4.1.

175 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

176 Zwięźle o powodach uchylenia

177 0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

178 Należy przeprowadzić ponownie całe postępowania dowodowe przed Sądem I instancji, przy umożliwieniu oskarżonemu podjęcia rzeczywistej obrony swoich praw, samodzielnie bądź z udziałem obrońcy.

179 Rozstrzygając zaś o sprawstwie i winie, Sąd Rejonowy winien mieć na względzie wnioski dowodowe zawarte w apelacji obrońcy oskarżonego.

180 0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

181 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

182 Przytoczyć okoliczności

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

183 6. Koszty Procesu

184 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

185 Przytoczyć okoliczności

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

186 7. PODPIS

187 /Małgorzata Ziołecka/