Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2026 r., III Ca 833/26

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2026 r., III Ca 833/26

Tekst

1 Sygn. akt III Ca 833/26

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem zaocznym z dnia 23 lutego 2026 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi w sprawie z powództwa V. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności w K. przeciwko O. A. o zapłatę oddalił powództwo.

3 Apelację od przytoczonego wyroku wywiodła strona powodowa zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

4 I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

5 1) art. 339 § 1 i 2 k.p.c. poprzez wydanie wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy w sytuacji, w której Sąd I instancji powziął wątpliwości co do faktów podanych przez powoda, winien był wyznaczyć rozprawę, podczas której pełnomocnik powoda mógłby wyjaśnić ewentualne wątpliwości bądź też wnieść o odroczenie rozprawy w celu przedstawienia szerszego stanowiska w sprawie, co mogłoby skutkować odmienną oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznania roszczenia za zasadne przez Sąd I instancji;

6 2) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sporu, zatem faktów wynikających z treści zawartej i zaakceptowanej przez pozwaną umowy pożyczki nr (...) w zakresie poinformowania pozwanej o możliwości odstąpienia od zawartej umowy bez konieczności wskazania przyczyny, co umożliwiło pozwanej przeanalizowanie zaakceptowanych wcześniej warunków, w tym wysokości opłaty prowizyjnej, opłaty za udzielenie pożyczki oraz całkowitej kwoty do zapłaty, i ewentualnego odstąpienia, czego zaś pozwana nie uczyniła;

7 3) art. 233 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że strona powodowa nie przedłożyła wystarczających dowodów świadczących o doręczeniu pozwanej wypowiedzenia umowy. Powód jednak przedłożył do akt sprawy wypowiedzenie umowy, skierowane na adres korespondencyjny pozwanej, zatem adres, pod którym pozwana miała obowiązek podejmowania korespondencji;

8 4) art. 208 § 1 pkt 4 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie przy powziętych wątpliwościach co do skuteczności wypowiedzenia umowy i niezobowiązanie powoda do złożenia wyjaśnień oraz wykazania doręczenia pozwanej wypowiedzenia umowy, gdyż dopiero w wypadku niewykonania tak nałożonego zobowiązania Sąd mógłby zastosować sankcję przewidzianą przez art. 6 k.c.;

9 5) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że powód nie wykazał skutecznego wypowiedzenia umowy, podczas gdy powód wykazał, że pozwana zalegała z płatnością co najmniej dwóch rat, tym samym wykazał podstawę do wypowiedzenia umowy pożyczki, zgodnie z jej treścią i wykazał wymagalność roszczenia w wysokości wskazanej w treści pozwu.

10 II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

11 1) art. 385¹ k.c. poprzez błędne uznanie, iż zapisy umowne dotyczące opłaty prowizyjnej oraz opłaty za udzielenie pożyczki nie wiążą pozwanej;

12 2) art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim poprzez jego niezastosowanie;

13 3) art. 5 pkt 6 oraz art. 30 ust. 1 pkt. 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim poprzez ich niezastosowanie i w efekcie nieprawidłowe uznanie, iż zastrzeżenie przez pożyczkodawcę opłaty prowizyjnej oraz opłaty za udzielenie pożyczki nie wiąże pozwanej;

14 4) art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art. art. 3852 k.c. poprzez przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że w umowie wiążącej strony doszło do naruszenia wskazanych przepisów, w sytuacji pełnej akceptacji przez pozwaną warunków umowy, w tym wysokości opłaty prowizyjnej oraz w sytuacji, gdy postanowienia umowy nie są sprzeczne z zasadami z dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco interesów konsumenta.

15 Przy tak sformułowanych zarzutach apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda brakującej kwoty 6 918,45 zł oraz zasądzenie na rzecz strony powodowej kosztów procesu za I instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz strony powodowej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Z bardzo daleko idącej ostrożności na wypadek uznania przez Sąd, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy lub, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając przy tym sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

16 Nadto skarżący z ostrożności procesowej, z uwagi na treść uzasadnienia wyroku, w oparciu o art. 368 § 1 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 381 k.p.c. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z potwierdzenia nadania wypowiedzenia umowy - na potwierdzenie wykazania, iż doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy, celem wykazania wymagalności dochodzonego roszczenia. Powód wskazał, że potrzeba powołania ww. dowodów powstała dopiero na etapie postępowania drugoinstancyjnego, w związku ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, który mimo istnienia, zdaniem strony apelującej, wystarczających podstaw do wydania wyroku zasądzającego świadczenie, powództwo ostatecznie oddalił.

17 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

18 Apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

19 Należy zauważyć na wstępie, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to w konsekwencji, że postępowanie apelacyjne nie opiera się na modelu apelacji pełnej, lecz ograniczonej. Apelacja ograniczona wiąże Sąd II instancji, a zakres kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co w apelacji zarzuci skarżący. Innymi słowy, rozpoznając apelację w postępowaniu uproszczonym, Sąd odwoławczy jest związany podniesionymi w tej apelacji zarzutami naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego. W tym postępowaniu, jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505¹³ § 2 k.p.c.), przy czym owo wyjaśnienie powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2¹ pkt 2 k.p.c.).

20 Należało pominąć jako spóźnione dowody zgłoszone w apelacji (art. 381 k.p.c.). Potrzeba powołania dowodów nie może wynikać z zapoznania się z treścią uzasadnienia zaskarżanego orzeczenia. Co więcej, przedsiębiorca będący powodem w sporze z konsumentem jest obecnie obowiązany powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie (art. 458¹⁵ § 1 k.p.c.), co uwypukla jedynie stopień spóźnienia się powoda w niniejszej sprawie ze zgłoszeniem wnioskowanych w apelacji dowodów. W ocenie Sądu skarżący nie udowodnił, iż potrzeba powołania się na niego wynikła dopiero po zakończeniu postępowania przed Sądem I instancji. Za nowe fakty i dowody w rozumieniu art. 381 k.p.c. należy uznać takie, które nie istniały wcześniej lub o których istnieniu stronie nie było wiadomo w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. W świetle uregulowań art. 381 k.p.c., strona, która powołuje w postępowaniu apelacyjnym nowe fakty lub dowody powinna wykazać, że nie mogła ich powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji lub że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Strona powinna przynajmniej uprawdopodobnić wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 381 k.p.c., że dotyczyły zdarzeń, które zaistniały po wydaniu orzeczenia przez sąd I instancji, a więc ich powołanie w tamtym postępowaniu nie było możliwe (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2019 roku, I AGa 317/18, publ. LEX nr 2693434). W niniejszej sprawie powód nie uprawdopodobnił, by konieczność dopuszczenia dowodu z dokumentu załączonego do apelacji wystąpiła dopiero po wydaniu orzeczenia przez Sąd I instancji. Strona mogła zgłosić wskazany dowód na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Potrzeba powołania nowego dowodu nie może być bowiem reakcją na niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie. Tym bardziej, że powód wniosek o dopuszczenie tego dowodu uzasadniał jedynie stanowiskiem Sądu Rejonowego. Zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 207 § 6 k.p.c. pominięcie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie jest możliwe, jeżeli strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w pozwie (odpowiednio odpowiedzi na pozew) lub dalszym piśmie przygotowawczym bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. W przedmiotowej sprawie powód nie wskazał na takie okoliczności. Z tych przyczyn wniosek powoda podlegał pominięciu.

21 W orzecznictwie wyjaśniono ponadto, że przepisy umożliwiające sądowi pominięcie spóźnionych faktów i dowodów, materializujące naczelną zasadę koncentracji materiału procesowego, mają co do zasady zastosowanie bez względu na znaczenie dowodu dla wyniku postępowania. Waga konkretnego dowodu, także wtedy, gdy dowód ten jest istotny z punktu widzenia kierunku rozstrzygnięcia, nie jest bowiem wystarczająca do uchylenia sankcji wynikającej z naruszenia przez stronę ciężaru wspierania postępowania (art. 6 § 2 k.p.c.), a tak właśnie należy postrzegać mechanizm przyjęty m.in. w art. 381 k.p.c. (por. ponadto np. art. 205¹² § 1 i art. 458⁵ k.p.c.) (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2018 r., II CSK 462/17, OSNC-ZD 2018, nr C, poz. 48).

22 Przystępując do merytorycznego rozpoznania apelacji, w pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące prawidłowość ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Ze względu na szczególną sytuację procesową w niniejszej sprawie, analizę należy rozpocząć od kwestii doręczenia pozwanej oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. Bezskuteczność zarzutów w tym zakresie determinuje wynik postępowania apelacyjnego, gdyż zajdzie konieczność uznania iż powód nie zdołał obalić zasadniczej tezy leżącej u podstaw zaskarżonego wyroku: że powód nie wykazał iżby pozwana zapoznała się (lub mogła zapoznać) z oświadczeniem powoda o wypowiedzeniu umowy pożyczki.

23 Przystępując do rozważań szczegółowych godzi się przypomnieć iż to, że zgromadzone dowody dają ewentualnie podstawę do poczynienia ustaleń odmiennych aniżeli te, jakie legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia, samo w sobie nie jest wystarczające do obalenia faktów ustalonych przez Sąd I instancji. Konieczne byłoby wskazanie i wykazanie przez apelującego naruszenia skonkretyzowanych reguł logicznego rozumowania, a więc w pierwszej kolejności logicznego rachunku zdań, wskazań wiedzy albo życiowego doświadczenia, względnie wskazanie dowodów nieobjętych oceną – co skutkowałoby przyjęciem iż ocena dowodów nie była całościowa. Tymczasem nie wykazano żadnego skonkretyzowanego naruszenia. W świetle tych rozważań obydwa zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie są zasadne.

24 W zakresie naruszenia art. 233 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. należy wskazać, iż aby skutecznie podnieść zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. – przy czym zasadne jest wyraźne rozróżnienie między jego § 1 a 2, gdyż oba przepisy dotyczą odmiennych kwestii – należy wykazać, konkretnie jaki dowód został wadliwie oceniony, albo pominięty w ocenie, jak również w sposób analogicznie skonkretyzowany wskazać, jaka konkretnie reguła logicznego rozumowania, wskazanie wiedzy albo życiowego doświadczenia, zostało przy kwestionowanej ocenie naruszone. Sąd Odwoławczy nadto nie stwierdził w orzeczeniu Sądu I instancji naruszeń zarzucanych przez apelanta. W szczególności Sąd Okręgowy w pełni aprobuje stanowisko w przedmiocie nieuznania przez Sąd Rejonowy, by oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki dotarło do pozwanej O. A. w sposób, w który mogłaby ona zapoznać się z jego treścią. Przedstawienie dowodu nadania przesyłki nie przesądza o tym, by pozwana rzeczoną przesyłkę z oświadczeniem o wypowiedzeniu odebrała.

25 Zgodnie z obowiązującą w procesie cywilnym zasadą kontradyktoryjności (art. 3 i 232 k.p.c.) ustawodawca zrezygnował z zasady prawdy obiektywnej, do ustalenia której powinien dążyć sąd. Jak wynika z treści wymienionych przepisów, w postępowaniu sądowym ciężar dostarczenia materiału procesowego spoczywa zasadniczo na stronach, a sąd utracił prawo prowadzenia dochodzenia w celu ustalenia dowodów koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy. Co więcej, poszukiwanie za stronę przez sąd z urzędu okoliczności przemawiających za jej stanowiskiem w istocie stanowi wyręczanie jej w obowiązkach procesowych, przez co sąd naraża się na uzasadniony zarzut nierównego traktowania stron procesu (tak m. in. SN w wyroku z 12.03.2010 r., II UK 286/09, R. nr 325847).

26 Przy rozpoznawaniu sprawy cywilnej rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.) (tak m. in. SN w wyroku z dnia 17.12.1996 r., I CKU 45/96, OSNC z 1997 r., nr 6-7, poz. 76).

27 W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w żadnej mierze nie naruszył zasad oceny dowodów, słusznie poprzestając na obiektywnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd I instancji prawidłowo ocenił przedłożone przez powoda dokumenty, uznając, iż nie dają podstaw do uznania, że oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki dotarło do pozwanej O. A. w sposób, w który mogłaby ona zapoznać się z jego treścią. Przedstawienie dowodu nadania przesyłki nie przesądza o tym, by pozwana rzeczoną przesyłkę z oświadczeniem o wypowiedzeniu odebrała.

28 Ponadto należy wskazać, że naruszenie art. 6 k.c. mogłoby potencjalnie wchodzić w rachubę, gdyby sąd wadliwie zidentyfikował stronę, która powinna wykazać określone okoliczności i w konsekwencji obciążył ją w nieuzasadniony sposób skutkami ich niewykazania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

29 Skutkiem tego stanu rzeczy jest to, iż Sąd Rejonowy zasadnie ocenił, że powód nie wypowiedział skutecznie umowy pożyczki, zatem nie powstał po stronie pozwanej O. A. obowiązek jednorazowej spłaty całego zobowiązania.

30 Sąd nie naruszył art. 339 k.p.c. Stosownie do art. 339 § 1 k.p.c. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. W kontekście w/w przepisu sąd wydaje wyrok zaoczny, przyjmując za prawdziwe twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości. Przepis art. 339 § 2 k.p.c. ustanawia domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczących okoliczności faktycznych w wypadku bezczynności pozwanego, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Domniemanie to dotyczy wyłącznie strony faktycznej wyroku i nie obowiązuje w zakresie prawa materialnego. Domniemanie to zastępuje jedynie postępowanie dowodowe. Ten wyjątkowy przepis nie może być wykładany rozszerzająco. Zatem sąd zawsze jest zobowiązany rozważyć, czy w świetle przepisów obowiązującego prawa materialnego, twierdzenia powoda uzasadniają uwzględnienie żądań pozwu, w zakresie tym bowiem nie obowiązuje domniemanie z art. 339 § 2 k.p.c. Sąd nie jest zatem zwolniony z obowiązku dokonania prawidłowej oceny materialnoprawnej zasadności żądania pozwu opartego na tych twierdzeniach. Negatywny wynik takich rozważań powoduje wydanie wyroku zaocznego oddalającego powództwo (por. min wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2014 r.I ACa 977/14, opubl. System Informacji Prawnej R.).

31 Niezrozumiałym jest zarzut naruszenia normy art. 208 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. skoro przepis art. 208 § 1 pkt 4 k.p.c. dotyczy zarządzeń mających na celu przygotowanie rozprawy, wydawanych na podstawie planu rozprawy, którego w niniejszym postępowaniu nie było. Odnosząc się natomiast do okoliczności braku zobowiązania powoda przez Sąd I instancji do złożenia wyjaśnień czy wykazania doręczenia pozwanej wypowiedzenia umowy wskazać należy, że przy rozpoznawaniu sprawy cywilnej rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.) (tak m. in. SN w wyroku z dnia 17.12.1996 r., I CKU 45/96, OSNC z 1997 r., nr 6-7, poz. 76). Powód nie przedstawił bowiem dowodów dla wykazania doręczenia pozwanej oświadczenia o wypowiedzeniu umowy pożyczki. Co więcej, należy zauważyć, że strona powodowa złożyła pozew dnia 25 sierpnia 2025 roku a wyrok zaoczny wydano 23 lutego 2026 roku, w toku procesu była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika i miała zatem przez półroczny okres prowadzenia procesu możliwość przedłożenia stosownych dowodów na każdym etapie postępowania w w/w czasie.

32 W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne.

33 Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego.

34 Nie ma racji skarżący powołując się na naruszenie normy art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Sama matematyczna poprawność ustalenia pozaodsetkowych kosztów kredytu zgodnie z wzorem przewidzianym w art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. poz. 1028 z 2023) nie wyłącza oceny, że postanowienia umowne określające te koszty są niedozwolone, nawet jeśli są one ustalone niżej niż maksymalna dopuszczalna wysokość określona powyższym przepisem (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2021 roku OSNC 2022/6/57). Tym samym Sąd I instancji prawidłowo dokonał analizy zapisów umownych dotyczących prowizji oraz opłaty za udzielenie pożyczki pod kątem ich abuzywności, niezależnie od zgodności ustalenia wysokości prowizji z normą art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku, a w konsekwencji miał prawo uznać, iż ich wysokość mimo mieszczenia się w limicie określonym w powyższym przepisie uzasadniają przyjęcie, iż postanowienia umowne, które je wprowadziły mają charakter klauzul niedozwolonych.

35 Nie można również podzielić stanowiska skarżącego, że doszło do naruszenia normy art. 385¹§ 1 k.c. Z treści wskazanego przepisu wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest: gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 385¹§ 3 k.c. stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez „rzeczywisty wpływ” należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Fakt, że konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Zgodnie z art. 385² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem dokonywanej oceny. Co za tym idzie spełnienie świadczenia, którego wysokość została określona na podstawie abuzywnych postanowień umownych, nie pozbawia tych postanowień cechy abuzywności ani nie sprawia, że ocena ich abuzywności staje się bezprzedmiotowa. Niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, w związku z czym nie może z niego wynikać żadne zobowiązanie a świadczenie wynikające z takiego zobowiązania będzie świadczeniem nienależnym. Zgodnie z art. 385¹ § 1 zd. 1 k.c., postanowienie niedozwolone nie wywołuje skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (vide wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2016 r., II CSK 750/15, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018/7-8/79), chyba że konsument następczo udzieli „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na to postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16 i przywołane tam orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). Wynikająca stąd sankcja bezskuteczności dotyczy tylko klauzuli abuzywnej, co jest wyrazem reguły favor contractus i zasady proporcjonalności, a także dążenia do maksymalnej ochrony konsumenta poprzez skuteczne wyeliminowanie wadliwych postanowień umownych przy minimalnej ingerencji w stosunek prawny (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2015 r., II CSK 768/14, OSNC 2015/11/132).

36 W rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku.

37 Obowiązkiem dowodowym strony powodowej było wykazanie, że zapisy umowne dotyczące prowizji podlegały indywidualnym uzgodnieniom z pozwanym (art. 385¹ § 4 k.c.). Strona powodowa w niniejszym procesie dowodu takiego nie przedstawiła, a zatem w pełni możliwym była analiza ich abuzywności pod kątem zaistnienia przesłanek określonych art. 385¹ § 1 k.c., tym bardziej, gdy wynagrodzenie prowizyjne nie ma charakteru głównego świadczenia w rozumieniu wskazanego przepisu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27.10.2021 r., sygn. akt III CZP 43/20). Brak również dowodów potwierdzających ocenę, iż pozwana kiedykolwiek wyraziła następczą zgodę na pozostawienie spornych zapisów w konstrukcji zawartej umowy kredytowej.

38 Zdaniem Sądu II instancji postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, wtedy gdy sprzeczność ta rażąco narusza jego interesy. Istotą dobrych obyczajów w stosunkach z konsumentami jest obowiązek informacyjny o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Sąd Okręgowy podziela zaś w całej rozciągłości stanowisko Sądu pierwszoinstancyjnego co do abuzywności zapisów umownych dotyczących wynagrodzenia prowizyjnego, których nie ma potrzeby w tym miejscu przytaczać i uznaje zgłoszone w tym zakresie zarzuty apelacyjne za nieuzasadnione. Nie ma przy tym żadnych racjonalnych podstaw do ustalenia opłaty za udzielenie pożyczki (1.000 zł) oraz prowizji (3.000 zł) na poziomie równym kwocie wypłaconego kredytu wysokości 4.000 zł. Podkreślić należy, iż zawarta między stronami umowa nie zawierała definicji opłaty za udzielenie pożyczki oraz definicji prowizji. Nie określono w umowie z czym jest one są związane, a więc za jakie konkretnie działania kredytodawcy zostały naliczone w umowie. W ocenie Sądu opłaty te nie odzwierciedlały rzeczywiście ponoszonych przez powoda kosztów w związku z udzieleniem i obsługą pożyczki, a stanowiły wynagrodzenie, które z pewnością miało charakter dodatkowego zysku, skoro było kredytowane, jak również oprocentowane przez kredytodawcę. Brak definicji prowizji oraz opłaty za udzielenie pożyczki wprowadza konsumenta w błąd co do swego rzeczywistego charakteru, czyniąc je sprzecznymi w tym zakresie z normą art. 29 ust. 3 ustawy o kredycie konsumenckim. Umowa nie precyzuje również w żaden sposób, za co opłaty te miały być pobrane, jeśli uznać by je za wynagrodzenie związane z udzieleniem kredytu. Nie ma przy tym żadnych racjonalnych podstaw do ustalenia tych opłat w wysokości 100 % udzielonego kredytu, co już wskazuje na charakter rażąco nieproporcjonalnego świadczenia na rzecz kredytodawcy. Jeżeli jednak prowizja miałaby charakter dodatkowego zysku w szczególności ze względu na jej oprocentowanie, to de facto stanowiłoby to obejście przepisów o maksymalnych odsetkach, co również byłoby kategorycznie niedopuszczalne i prowadzić musiało do stwierdzenie bezskuteczności tych zapisów. Podsumowując, skoro strona powodowa nie wskazała jaki charakter miała zawarta w umowie opłata za udzielenie pożyczki oraz prowizja, jak również nie wykazała potencjalnych kosztów, które miałyby pokrywać, powyższe rozważania mogą zamknąć się jedynie na stwierdzeniu, iż zapisy umowne w tym zakresie są niejednoznaczne, łączą w sposób sprzeczny z interesami konsumenta podwójny charakter prowizji w sposób niezrozumiały dla osoby zawierającej umowę, jak również obejmują zastrzeżenia rażąco wysokiego wynagrodzenia, czyniąc łącznie sporną klauzulę rażąco naruszającą dobre obyczaje oraz interes konsumenta.

39 Kończąc tę część rozważań należy również mieć na uwadze, iż wyrokiem z dnia 3 września 2020 roku Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C – 84/19 stwierdził między innymi, iż warunki umowy o kredyt konsumencki, które obciążają konsumenta kosztami innymi niż spłata kapitału podstawowego i zapłata odsetek, nie są objęte wyjątkiem przewidzianym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 zmienionej dyrektywą 2011/83, jeżeli warunki te nie określają ani charakteru tych kosztów, ani usług, za które mają stanowić wynagrodzenie, i są sformułowane w sposób, który wprowadza konsumenta w błąd co do jego obowiązków i skutków gospodarczych tych warunków, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. Oczywiście zgodnie z art. 4 ust. 2 tej dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, jak również przepis ten powinien podlegać wykładni zawężającej. Niemniej jednak, jak słusznie wskazał Trybunał we wskazanym orzeczeniu, badanie tego rodzaju zapisów może być analizowane pod kątek abuzywności, jeżeli warunki obciążenia konsumenta kosztami umowy nie określają ani charakteru tych kosztów, ani usług, za które mają stanowić wynagrodzenie, a zatem nie można dopatrzeć się ekwiwalentności tych opłat w związku z udzieleniem pożyczki. Taka zaś sytuacja miała miejsce w realiach niniejszej sprawy, co słusznie skłoniło Sąd I instancji do dokonanej analizy abuzywności zapisów umownych dotyczących opłaty operacyjnej, a stawiane w tym zakresie zarzuty naruszenia prawa materialnego należy uznać za całkowicie chybione.

40 Dodatkowo podkreślenia wymaga, że niezależnie od powyższego, ukształtowanie wynagrodzenia należnego pożyczkodawcy w oparciu o ustanowienie opłaty za udzielenie pożyczki oraz prowizji w omawianej wysokości stanowi także obejście bezwzględnie obwiązującego przepisu art. 359 § 2¹ k.c. ograniczającego wysokość odsetek maksymalnych. Dokładnie rzecz biorąc była to próba ukrycia rzeczywistego oprocentowania pożyczki. Prowizja w postaci przyjętej przez strony umowy w niniejszej sprawie w praktyce nie różniła się przecież od zastrzeżenia odsetek, gdyż zobowiązaniu do zapłaty tejże opłaty nie odpowiadało przy tym żadne inne zobowiązanie pożyczkodawcy jak tylko oddanie kapitału do dyspozycji pozwanej. Bez znaczenia pozostaje to, iż omawiana opłata została ukształtowana w taki sposób, iż nadano jej cechę samodzielności i zdefiniowano ją w postaci konkretnej kwoty należnej za cały okres, a nie poprzez określenie stopy procentowej, pozwalającej tę kwotę należną dopiero ustalić, albowiem nie zmienia to istoty tego zobowiązania. Pożyczkodawca zastosował opłatę za udzielenie pożyczki oraz prowizję w tym samym celu, w jakim zostały zastosowane odsetki, a zatem jako wynagrodzenie za udzielenie pożyczki, a ich suma znacznie przekracza wysokość odsetek maksymalnych przewidzianych ustawą. Gdyby więc nawet przyjąć, że zastrzeżenie umowne prowizji nie jest klauzulą niedozwoloną, to i tak należy uznać je za nieważne w oparciu o art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 359 § 2¹ k.c., a podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 58 k.c. należało uznać za nietrafny.

41 Podsumowując, przedstawione w apelacji powoda zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie i nie mogły stanowić podstawy do zmiany zaskarżonego orzeczenia.

42 Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako niezasadną.