Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 29 czerwca 2026 r., III Ca 321/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 29 czerwca 2026 r., III Ca 321/24

Tekst

1 Sygn. akt III Ca 321/24

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 września 2023 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi oddalił wniosek Gminy Miasta J. o zasiedzenie nieruchomości położonej w J. przy (...) w J., dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) oraz nieruchomości położonej w J., przy ul(...) (poprzednio ul. (...)), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) oraz zasądził od Gminy Miasta J. na rzecz X. A. kwotę 7.500 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania.

3 Powyższe orzeczenie zapadło przy ustaleniu następującego stanu faktycznego:

4 Nieruchomość położona w J. przy ul. (...) stanowi zabudowaną działkę nr (...) w obrębie (...), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę (...) nr (...).

5 Nieruchomość położona w J. przy ul. (...) nr (...), stanowi zabudowaną działkę nr (...) w obrębie (...); nieruchomość uregulowana w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi nr (...).

6 Dla nieruchomości położonej przy (...) prowadzona była poprzednio księga (...) U.. T.. 656 hip. (...), w której jako ostatni właściciele wpisani byli (...) I. (do 2/3 części) oraz T. - (...) I. (do 1/3 części). Następnie dla nieruchomości tej założona została księga wieczysta (...), do której przepisano z księgi U.. T.. 656 hip. (...) prawo własności T. I. I. (3) ( do ½ części), natomiast w miejsce E. wpisano I. I. (1), I. I. (2) oraz V. E. I. (dzieci E. i W.). Ponieważ T.-I. I. (3) i I. I. (1) to ta sama osoba, prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwało I. I. (1) w udziale 5/9, I. I. (4) w udziale 2/9 oraz V. E. I. w udziale 2/9.

7 Dla nieruchomości położonej przy (...) nr (...) (uprzednio ul. (...)) poprzednio prowadzona była księga wieczysta U.. T.. (...) hip. 413a, w której jako ostatni właściciele wpisani byli E. i W. małżonkowie I.. Następnie dla tej nieruchomości założona została księga (...), w której jako współwłaścicieli po 1/3 części ujawniono I. I. (1), I. I. (2) oraz V. E. I. (dzieci E. i (...) I.).

8 Podstawę ujawnienia ww. osób jako współwłaścicieli przedmiotowych nieruchomości stanowiło postanowienie Sądu Powiatowego w Łodzi z 31.01.1959 r., sygn. akt Ns (...), zgodnie z którym spadek po E. I. zmarłym 24.08.1944 r. w H. i po (...) I. z d. C. zmarłej 24.08.1944 r. na zasadzie dziedziczenia ustawowego nabyła I. I. (1), I. I. (2) i V. E. I., po 1/3 każde z nich.

9 V. I. (3) (V. I. (2)) zmarł 17.06.1964 r. w Izraelu. Zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego Tel Awiw – I. sygn. akt R. jud (...), spadek po nim w całości na podstawie testamentu ustnego nabyła żona N. I.. Jak wynika z treści testamentu ustnego zmarły nie posiadał zstępnych.

10 Na podstawie aktu darowizny z 9.03.1970 r. N. I. przeniosła na rzecz I. I. (1) (siostry męża) wszelkie prawa przysługujące jej po zmarłym mężu do nieruchomości położonych w J. przy ul. (...) (obecnie Rewolucji 1905 r. nr 42).

11 I. I. (4) zmarł 19.02.1975 r. w Ś.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z 20.12.2018 r. sygn. akt I Ns 5/17 zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi Wydział III Cywilny Odwoławczy z 3.09.2020 r. sygn. akt III Ca 619/20 spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żona V. I. (1) z domu V. w udziale 2/4, siostra I. I. (1) w udziale ¼, siostra U. I. w udziale ¼.

12 V. I. (1) z domu V. (V. V. (1), c. F. i U.) zmarła 5.02.1994 r. we A., a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego we Łodzi IV Wydział Cywilny z 27.03.1995 r. sygn. akt IV Ns II 1912/(...), spadek po niej na podstawie ustawy nabyły dzieci jej rodzeństwa: X. Z. (1) w udziale 1/3, X. S. (1) w udziale 1/3, K. I. w udziale 1/6, która wskazana została jako uczestnik niniejszego postępowania.

13 X. Z. (1) zmarła 11.01.2012 r. w J., a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi, II Wydział Cywilny z 23.04.2013 r. sygn. akt II Ns (...), spadek po niej na podstawie testamentu nabyli: R. A. w udziale ½, I. A. w udziale ½, który został wskazany jako uczestnik niniejszego postępowania.

14 R. A. zmarła 4.08.2012 r. w J., a zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z 21.11.2012 r. Rep. A nr (...) spadek po niej nabyli: mąż I. A. w udziale ½, który został wskazany jako uczestnik niniejszego postępowania, syn X. A. w udziale ½, który został wskazany jako uczestnik niniejszego postępowania.

15 X. S. (1) (używająca także nazwiska C.) zmarła 30.11.2019 r. w Paryżu, a jej następcą prawnym stosownie do europejskiego poświadczenia spadkowego (...) z 04.02.2020 r. jest syn U. S., który został wskazany jako uczestnik niniejszego postępowania.

16 V. I. (4) zmarł 14.05.2016 r. w Ś., a spadek po nim stosownie do aktu poświadczenia dziedziczenia z 3.08.2016 r. Rep. (...) nabyła w całości siostra K. I., która została wskazana jako uczestnik niniejszego postępowania.

17 I. I. (1) (dawniej T. - I. (3)) zmarła 22.01.1976 r., a spadek po niej stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi I Wydział Cywilny z 30.03.2011 r. sygn. akt I Ns 747/10 nabyła w całości na podstawie testamentu C. Ś. (1) z d. T., która została wskazana jako uczestnik niniejszego postępowania. C. Ś. (1) zmarła 11.06.2021r. Jedynym spadkobiercą ustawowym po C. Ś. (1) jest jej syn C. Ś. (2).

18 Obecnie przed Sądem Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi za sygn. akt I Ns 473/11 toczy się postępowanie z wniosku Miasta J. o zmianę ww. postanowienia spadkowego po I. I. (1). Na podstawie postanowienia z 18.07.2011 sygn. akt I Ns 473/11 ww. postępowanie zostało zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie 2 Ds. 856/11 Prokuratury Rejonowej J.-M.. Powyższe postanowienie i zawieszenie postępowania zostało następnie zmienione postanowieniem z 21.03.2013 r. sygn. akt I Ns 473/11 i zawieszone do czasu zakończenia postępowania w sprawie 5 Ds. 73/10 Prokuratury Okręgowej w Łodzi, które dotyczy m.in. sfałszowania dokumentu obejmującego ustny testament I. I. (1). W grudniu 2019 r. skierowany został do Sądu Okręgowego w Łodzi akt oskarżenia (sygn. akt PO I Ds. 123.2019).

19 Budynek wielomieszkaniowy posadowiony przy ul. (...) w J. znajduje się w bardzo złym stanie technicznym, tj. budynek jest zagrzybiony z powodu wilgoci, w szczególności piwnic. Klatka schodowa została pomalowana przez administrację lokali; administracja wyrównała podłogę na podwórku, natomiast elewacja frontowa nie jest odnowiona. Instalacja wodociągowa i elektryczna w kamienicy nie była wymieniana – najemcy dokonują jej wymiany na własny koszt w obrębie lokali. Gmina wymieniła piec węglowy po 2017 r. na prośbę lokatora nr 10- V. C., który zwrócił się do gminę jako zarządcy i właściciela. Po śmierci I. I. (1) administracja wymieniła w budynku rynny, wyremontowano balkony, wykonano sieć gazową. Administracja ponosiła koszty przeprowadzonych remontów. Okna w budynku zostały wymienione przez administrację około 2012 r. na koszt administracji - wstawiono okna o niskim standardzie. Administracja wymieniła także drzwi wejściowe na klatkę schodową.

20 Do 1976 r. najemcy opłacali czynsz I. I. (1), w kantorku przy ul. Rewolucji 42. Po jej śmierci, tj. po 22 stycznia 1976 r. najemcy wpłacali czynsz administracji nieruchomościami. Po śmierci I. I. (1) aż do 2010 r. najemca lokalu przy (...) - V. Ł. uważał administrację za zarządcę nieruchomości, w tym okresie nie traktował zarówno Skarbu Państwa, jak i gminy jako właścicieli nieruchomości. Od 2010 r. najemca V. Ł. opłacał czynsz w administracji na rzecz prywatnych właścicieli; zostały wydane nowe książeczki opłat, w których wyraźnie wskazano, że czynsz jest opłacany na rzecz współwłaścicieli. Na internetowym koncie administracyjnym nieruchomość widnieje jako należąca do regionu „najemców obca’.

21 Umowy najmu lokali mieszkalnych położonych w budynku przy ul. (...) zawierane były z lokatorami od 1995 r. przez gminę w imieniu, której działały jednostki administracyjne. Jednakże w okresie od 2000 roku do 2012 r. gmina zawarła z najemcami: V. F. (3), I. C., C. F., T. Z., O. W., Ś. C., K. Ł., C. I., X. C. (1) i R. C., W. F. i X. F. (2), I. F. i V. F. (2), X. D., V. Z. (2), V. Z. (1), Ł. G., K. U., I. Ł., G. L., X. W., V. F. (1) i X. F. (1), umowy najmu lokali, w których gminna administracja lokali mieszkalnych działała w imieniu gminy i współwłaścicieli (bez wskazania udziału). Od 2012 r. Gmina w umowach najmu była wskazywana jako jedyny wynajmujący.

22 Budynek wielomieszkaniowy posadowiony przy ul. (...) w J. znajduje się w bardzo złym stanie technicznym; piwnica budynku jest ostemplowana. Najemcy wykonywali prace remontowe w lokalach na własny koszt. Gmina Miasto J. zezwalała na wymianę okien pod warunkiem, że najemca zrzekał się roszczenia względem gminy o zwrot nakładów; niekiedy zwracała część nakładów w postaci ulgi w czynszu. Administracja dokonywała napraw w przypadku awarii; wymieniła rynny, pęknięte rury w podwórku, smarowała dach. Remont klatek schodowych wykonany został przez najemców z ich środków.

23 Współwłaścicielka nieruchomości, I. I. (1) mieszkała aż do śmierci w lokalu mieszkalnym z balkonem i kuchnią usytuowanym w prawej oficynie, w drugiej klatce, na pierwszym piętrze; właścicielka przyjmowała czynsz od najemców lokali w dyżurce przy bramie. Po jej śmierci umowy najmu były zawierane z administracją nieruchomościami. Czynsz był opłacany w administracji. Po pewnym czasie w książeczkach czynszowych administracja wprowadziła nadruk, że administracja nadzoruje nieruchomością. Do czasu nadruku w książeczkach opłat, V. W. uważała gminę za właściciela nieruchomości, choć już wcześniej otrzymała taką informację w administracji, gdy załatwiała sprawę związaną z lokalem. Zmiana na książeczkach mieszkaniowych nastąpiła przed 2005 r. Gdy kilku najemców, w tym V. W., udało się do dyrektora administracji po przejęciu części kamienicy przez prywatnego właściciela, gmina nie była w stanie wskazać w jakiej części nieruchomość jest prywatna a w jakiej nadzorowana przez gminę. Prywatny właściciel podniósł czynsz najmu i prosił o wpłaty czynszu w administracji. Najemca X. Ł. otrzymał około 2008 r. od administracji, którą uważał za właściciela nieruchomości, odpowiedź w sprawie dofinasowania wymiany okien, że nieruchomość stanowi 100% własności prywatnej. K. F. po śmierci matki-najemczyni lokalu mieszkalnego zawarła z administracją umowę najmu 31 grudnia 2010 r. Umowa została zawarta z właścicielami nieruchomości, jako wynajmującymi działającą przez administrację (...) M.. Po kilku dniach otrzymała podwyżkę czynszu z 4-5 zł do 9 zł za 1 m², co zostało uzasadnione prywatnym statusem kamienicy; aż do podwyższenia czynszu uważała administrację za właściciela nieruchomości.

24 Umowy najmu lokali położonych w budynku przy ul. (...) zostały zawarte z F. D., K. D. i Ś. D., X. U., X. C. (2) po kwietniu 1995 r. przez Gminę J. działającą w imieniu współwłaścicieli; przed 1995 r. gmina występowała w umowach jako wynajmujący.

25 W listopadzie 2011 r. Ł. S. (1), działający w imieniu X. Z. (1) – spadkobierczyni ustawowej po V. I. (5) vel V. V. (2), żonie I. I. (2) – skierował do Urzędu Miasta J. pisma dotyczące wydania obu nieruchomości. Przedmiotowe wystąpienia kierowane były do Departamentu (...) Majątkiem, a w jego obrębie: Wydziału Budynków i Lokali, Wydziału Skarbu Państwa a także właściwych Administracji (...) – M. (...) i M. (...). Jednostki te prowadziły bieżący zarząd przedmiotowymi nieruchomościami. Podjęcie wskazanych czynności miało miejsce w związku z powzięciem przez X. Z. (1) informacji o przysługujących jej zmarłej ciotce udziałach we współwłasności ww. nieruchomości, a także – o toczącym się postępowaniu spadkowym po I. (vel T. I.) I.. Przede wszystkim jednak o prowadzonym przez Urząd Miasta J. postępowaniu wyjaśniającym w zakresie regulacji stanu prawnego obu nieruchomości. W toku tego postępowania Ł. S. (1) – pełnomocnikowi zgłaszającej, odmówiono dostępu do akt. W odpowiedzi Wydziału Skarbu Państwa (...) z 27.12.2011 r. uzasadniono odmowę uznaniem przez Departament (...) Majątkiem Urzędu Miasta J. obu nieruchomości jako „prywatnych”. Po śmierci X. Z. (2), Ł. S. (1) otrzymał pełnomocnictwo od I. A. i R. A., którzy poinformowali go w 2012r., że będą dziedziczyć po X. Z. (2). Ł. S. (2) uzyskał informację od urzędniczki w wydziale prawnym Skarbu Państwa Urzędu Miasta J., że gmina poszukuje spadkobierców X. Z. (2).

26 Gmina Miasto J., Urząd Miasta J. - Departament (...) Majątkiem Wydział (...) w 2004 r. wszczęła postępowanie administracyjne w ustalenia stanu prawnego nieruchomości położonych w J. przy ul. (...). W toku postępowania udział w postępowaniu zgłosił R. I. oraz pełnomocnik X. S. (2).

27 Przy tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy uznał wniosek za niezasadny.

28 Wskazał, że podstawę wniosku stanowi przepis art. 172 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, dalej – skrót: „k.c.”, zgodnie z którym „posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze”.

29 Podkreślić przy tym należy, że stosownie do brzmienia art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny, obowiązującej od dnia 1 października 1990 roku, do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie tej ustawy i nie upłynął do 1 października 1990 r., stosuje się od tej chwili przepisy Kodeksu cywilnego przewidującego dłuższe okresy terminu zasiedzenia.

30 Szczegółowe rozważania prawne w świetle ustalonego stanu fatycznego poprzedzić należy kilkoma uwagami natury ogólnej. Wykładnia przepisu art. 172 k.c. została ustalona w orzecznictwie na podstawie różnorakich stanów faktycznych i obecnie nie wzbudza zasadniczych wątpliwości. Jedną z dwóch przesłanek zasiedzenia stanowi „posiadanie samoistne”. Zgodnie z art. 336 k.c., „samoistnym posiadaczem rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel”. Domniemywa się, że ten kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym (art. 339 k.c.). Przewidziane przez przepis art. 339 k.c. domniemanie prawne jest domniemaniem wzruszalnym. Posiadanie samoistne polega na faktycznym wykonywaniu tych uprawnień, które składają się na treść prawa własności. Faktyczne władztwo przybierające postać posiadania samoistnego musi przejawiać się w dostrzegalnym dla otoczenia fakcie wykonywania fizycznego władztwa ( corpus), oraz wiązać się z czynnikiem psychicznym po stronie sprawującego władztwo w postaci zamiaru władania rzeczą dla siebie ( cum animo rem sibi habendi). Posiadacz zależny natomiast włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność, dlatego czynnik woli ( animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego.

31 Ocena charakteru posiadania wiąże się z okolicznościami faktycznymi danej sprawy, z nich bowiem wynika, czy posiadacz wykonywał czynności faktyczne wskazujące na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa i czy jego dyspozycje swą treścią odpowiadałyby dyspozycjom właściciela. W szczególności posiadaczem samoistnym jest ten, którego zakres faktycznego władania rzeczą jest taki sam jak właściciela i który znajduje się w położeniu pozwalającym na korzystanie z rzeczy w taki sposób, jak może czynić to właściciel. Wyrazem tego jest, między innymi, niezależność w podejmowaniu decyzji co do przedmiotu posiadania Objęcie rzeczy w posiadanie samoistne przez osobę, która nie jest jej właścicielem, zakłada świadomość posiadania będącą wyobrażeniem o przysługującym jej prawie własności. Samo faktyczne władanie, pozbawione woli ukierunkowanej na treść i zakres prawa własności, pozostaje tylko faktycznym władaniem. Każdy bowiem samoistny posiadacz obejmuje rzecz w posiadanie dlatego, że z przyczyn usprawiedliwionych uważa się za właściciela, albo dlatego, że chce rzeczą władać dla siebie jak właściciel, chociaż wie, że nim nie jest. Natomiast okoliczność, że samoistny posiadacz zdaje sobie sprawę z tego kto jest właścicielem sama w sobie nie niweczy przesłanek zasiedzenia. Nadmienić także należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 października 2013 r. (w sprawie sygn. P 3/03) nie stwierdzając niezgodności art. 172 k.c. z ustawą zasadniczą wskazał jednak, że skoro instytucja zasiedzenia jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady nienaruszalności prawa własności, to wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności. W związku z czym, o tym czy zostały spełnione przesłanki zasiedzenia nieruchomości decyduje stan faktyczny konkretnej sprawy i jego ocena judykacyjna (opubl. W OTK-A 2003, nr 8, poz. 82).

32 W świetle poczynionych uwag ogólnych oraz ustalonego stanu faktycznego należy uznać, że władanie gminy obu nieruchomościami nie spełnia przez okres wskazany w ustawie wymogu posiadania samoistnego prowadzącego do zasiedzenia.

33 Gmina wskazuje początek biegu terminu zasiedzenia na 30 maja 1990 r. , co związane jest z nabyciem osobowości prawnej przez gminy na podstawie art. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. „Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych” z dniem 27 maja 1990 r. Jak wskazał wnioskodawca od tej chwili, działając przez swoje jednostki organizacyjne – Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej, administracje nieruchomościami i inne, oddawało w najem znajdujące się na nich lokale mieszkalne, dokonywało niezbędnych napraw i remontów budynków, pobierało czynsze i dochodziło należności za korzystanie z lokali znajdujących się na tych nieruchomościach, a uzyskanymi z tego tytułu środkami dysponowało dowolnie, nie dokonując z tego tytułu żadnych rozliczeń z osobami trzecimi.

34 Bezspornie gmina wykonywała w stosunku do obu nieruchomości czynności objęte treścią prawa własności. W art. 140 k.c. zostały wyodrębnione podstawowe atrybuty właściciela, tj. uprawnienie do korzystania z rzeczy i uprawnienie do rozporządzania rzeczą. Atrybuty te choć stanowią zasadniczą treść prawa własności, nie wyczerpują jej. Zakres korzystania z rzeczy tradycyjnie obejmuje bowiem uprawnienia: do posiadania rzeczy ( ius possidendi), do używania rzeczy ( ius utendi), do pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy ( ius fruendi) oraz do dyspozycji faktycznych ( ius abutendi).

35 Władztwo gminy, wbrew jej twierdzeniom, nie wskazuje, aby czynności dotyczące nieruchomości były dokonywane we własnym imieniu gminy i na jej rachunek. Oznacza to, że brak po stronie wnioskodawcy woli władania właścicielskiego manifestowanego w sposób wyraźny względem otoczenia. Jest prawdą, że Miasto J. wykonywało w stosunku do nieruchomości objętych wnioskiem typowe czynności składające się na wykonywanie prawa własności w ramach czynności zwykłego zarządu, ale nie była ona postrzegana powszechnie przez osoby trzecie jak właściciel tych nieruchomości.

36 Dla oceny rodzaju posiadania ma także znaczenie, czy posiadacz objął rzecz w posiadanie z woli właściciela i na zasadach przez niego określonych, czy też niezależnie od woli właściciela, lub nawet wbrew jego woli czy świadomości. Objęcie rzeczy w posiadanie za zgodą właściciela, nawet tylko dorozumianą i posiadanie jej w zakresie przez właściciela określonym lub tolerowanym, świadczy z reguły o posiadaniu zależnym, choćby posiadacza z właścicielem nie łączył żaden stosunek prawny. Posiadacz włada wtedy rzeczą „jak" osoba mająca prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą i zgodnie z art. 336 k.c. jest posiadaczem zależnym.

37 Pomimo objęcia nieruchomości w posiadanie, wykonywania remontów i przeglądów technicznych budynków, zawierania umów najmu z najemcami, pobierania czynszów i nierozliczania się z właścicielami nieruchomości nie sposób w sprawie przyjąć, by posiadanie nieruchomości przez wnioskodawcę miało charakter samoistny, gdyż nie tylko zdawał on sobie sprawę z braku statusu właściciela nieruchomości (co miałoby znacznie tylko dla przyjęcia złej wiary), ale też swojego posiadania nie uważał za mające charakter „właścicielski ”. Trudno bowiem racjonalnie wytłumaczyć przyczyny, dla których gmina traktowała siebie jako właściciela, zaś w obrocie prawnym występowała w imieniu współwłaścicieli. Gmina w odniesieniu do nieruchomości położonej przy ul. (...). od kwietnia 1995r. a w odniesieniu do nieruchomości przy ul. (...) w okresie od 2000 r. do 2012r. w zawieranych umowach najmu, wypowiedzeniu stawki czynszowej skierowanym 26 kwietnia 2007r. do najemców V. i X. F. (1) oraz korespondencji z F. C. z 15 kwietnia i 13 maja 2011r. działała w imieniu własnym i współwłaścicieli nieruchomości. Powyższe fakty wykluczają możliwość przyjęcia, że gmina wykonywała władztwo w stosunku do nieruchomości we wskazanych okresach jako jedyny właściciel. Jeżeli zaś gmina działała w imieniu współwłaścicieli to przywołać należy wpierw normę art. 200 k.c., zgodnie z którą „każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do współdziałania w zarządzenie wspólnym”; właściciel występuje w obrocie jako współwłaściciel sprawujący zarząd. Odróżnić od takiego współwłaściciela należy zarządcę nieruchomości umownego, czy też sądowego, gdyż podmiot taki działa w obrocie we własnym imieniu lecz na rzecz współwłaścicieli. Zarządca uprawniony jest do podejmowana czynności zwykłego zarządu, gdyż do czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (art. 201 k.c.). Władztwo w imieniu współwłaścicieli - jak zostało to wskazane w umowach- jest zawsze władztwem zależnym, gdyż sprowadza się do czynności zarządczych.

38 Stan faktyczny ustalony w sprawie wskazuje jednoznacznie, że gmina traktowała się jako podmiot administrujący, tj. sprawujący zarząd nieruchomością w imieniu współwłaścicieli. Nie jest bowiem możliwym sprawowanie zarządu w imieniu gminy, jako jedynego samoistnego posiadacza nieruchomości i jednocześnie sprawowanie go w imieniu współwłaścicieli. Jeżeli gmina zmieniła wolę władania nieruchomościami jak właściciel, nie można przyjąć, że skutecznie zamanifestowała tę zmianę woli na zewnątrz. Przeciwnie z materiału dowodowego wynika, że gdy gmina zmieniła blankiety opłat czynszowych ze wskazaniem, że czynsz jest pobierany na rzecz współwłaścicieli, nawet najemcy, którzy traktowali gminę jak właściciela, zaczęli traktować gminę jedynie jako zarządcę. Jak wynika ze stanu faktycznego budynki na obu nieruchomościach znajdują się w złym stanie faktycznym, co nakazuje przyjąć, że wszystkie wykonywane przez gminę czynności mieściły się w graniach czynności zwykłego zarządu, do których należą także czynności zachowawcze mające na celu zachowanie wspólnego prawa. W świetle utrwalonych poglądów judykatury, nie można wywodzić z tego rodzaju zachowań zbyt daleko idących wniosków: sam tylko fakt dokonywania remontów, zagospodarowania nieruchomości czy pobierania z niej pożytków nie świadczy o posiadaniu samoistnym nieruchomości, bowiem również posiadacz zależny może dokonywać nakładów na rzecz i czerpać z niej pożytki.

39 Samoistność posiadania gminy w odniesieniu do obu nieruchomości należy zakwestionować w świetle aktywności podejmowanej przez współwłaścicieli nieruchomości. W listopadzie 2011 r. Ł. S. (1), działający w imieniu X. Z. (1) skierował do Urzędu Miasta J. szereg pism, dotyczących wydania obu nieruchomości. Przedmiotowe wystąpienia kierowane były do Departamentu (...) Majątkiem, a w jego obrębie: Wydziału Budynków i Lokali, Wydziału Skarbu Państwa a także właściwych Administracji (...) – M. (...) i M. (...), tj. jednostek prowadzących bieżący zarząd przedmiotowymi nieruchomościami. Podjęcie wskazanych czynności miało miejsce w związku z powzięciem przez X. Z. (1) informacji o przysługujących jej zmarłej ciotce udziałach we współwłasności ww. nieruchomości, a także – o toczącym się postępowaniu spadkowym po I. I. (1), oraz prowadzonym przez Urząd Miasta J. postępowaniu wyjaśniającym w zakresie regulacji stanu prawnego obu nieruchomości. W toku tego postępowania Ł. S. (1) – pełnomocnikowi zgłaszającej, odmówiono dostępu do akt. Uzasadniono to faktem – co wynika z samej tylko odpowiedzi Wydziału Skarbu Państwa (...) z 27.12.2011 r. – że Departament (...) Majątkiem Urzędu Miasta J. uznawał przedmiotowe nieruchomości za „prywatne”. Gdyby –jak twierdzi wnioskodawca- dysponował obu nieruchomościami jak właściciel, tj. z wyłączeniem innym osób i w pełnym zakresie wynikającym z prawa własności, nie musiałby uzasadniać odmowy dostępu do akt „prywatnym” charakterem nieruchomości. W ocenie sądu powyższa okoliczność wskazuje, że gmina traktowała się wyłącznie jako zarządca nieruchomości.

40 Sposób uzyskania posiadania obu nieruchomości przez Miasto J. na skutek komunalizacji, jak i jego charakter w początkowym okresie wskazują, że sytuacja przedmiotowej nieruchomości niczym nie różniła się od stanu dzierżenia przez jednostki i instytucje publiczne oraz samorządowe w imieniu prywatnych współwłaścicieli przy jednoczesnej świadomości i akceptacji istnienia ich prawa. Potwierdza to literalnie treść korespondencji gminy z Ł. S. (1), prowadzonej w latach 2011-2012. Co znamienne gmina nie wnosi o zaliczenie samoistnego posiadania poprzednika prawnego gminy, tj. Skarbu Państwa w imieniu którego administrowanie nieruchomościami wykonywały jednostki budżetowe. Ponieważ najemcy traktowali wykonywanie władztwa nad nieruchomościami przez administrację państwową i gminną w ten sam sposób, muszą powstać uzasadnione wątpliwości co do zmiany przez gminę charakteru posiadania z zależnego na właścicielskie. O ile powszechnie przyjmuje się, że zmiana charakteru posiadania zależnego w samoistne jest dopuszczalna, to co do zasady musi być wyraźnie manifestowana otoczeniu.

41 Mając na względzie konstytucyjną zasadę ochrony własności prywatnej oraz wzruszenie domniemania posiadania samoistnego gminy, wniosek należało oddalić.

42 O kosztach postępowania sąd rozstrzygnął na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. wkładając na gminę obowiązek zwrotu kosztów postępowania uczestnikowi X. A., który złożył wniosek o zwrot kosztów zastępstwa pełnomocnika według norm przepisanych.

43 Apelację od przytoczonego orzeczenia wywiódł wnioskodawca Gmina Miasto J. zaskarżając je w całości.

44 Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

45 1. naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i przyjęcie, że Miasto J. nie przejawiało woli władania objętymi wnioskiem nieruchomościami dla siebie jak właściciel, podczas gdy jak ustalił Sąd wnioskodawca samodzielnie dysponował nieruchomościami, dokonywał wobec nich czynności składających się na wykonywanie prawa własności, ponosiła nie nakłady, a czynności te dokonywane były bez porozumienia z następcami prawnymi dawnych właścicieli, którzy nie tylko nie byli informowani o stanie spraw dotyczących nieruchomości, co odmawiano im do tego prawa i kwestionowano ich następstwo prawne;

46 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

47 a) art. 172 w zw. z art. 336 k.c. poprzez błędną ich wykładnię skutkującą przyjęciem, że Miasto J. nie przejawiało woli władania nieruchomościami objętymi wnioskiem jak właściciel, a w konsekwencji uznanie, że nie było ono posiadaczem samoistnym tych nieruchomości, co prowadziło do oddalenia wniosku o zasiedzenie,

48 b) art. 339 k.c. poprzez błędną jego wykładnię skutkującą przyjęciem, ze w ustalony, stanie faktycznym domniemanie prawne wynikające z ww. przepisu zostało obalone, a tym samym Miasto J. nie było posiadaczem samoistnym nieruchomości objętych wnioskiem, co doprowadziło do oddalenia wniosku o ich zasiedzenie,

49 c) art. 176 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i niedoliczenie do czasu posiadania nieruchomości objętych wnioskiem przez Miasto J. okresu ich posiadania przez poprzednika wnioskodawcy tj. Skarb Państwa, a wykonywanego od śmierci I. I. (1) do dnia 27 maja 1990 r.

50 W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że Miasto J. nabyło przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości objętych wnioskiem i zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych.

51 Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił:

52 Pismem wniesionym do Sądu Okręgowego w dniu 17 kwietnia 2026 r. (data z prezentaty) O. R. (1) wniosła o udostępnienie akt sprawy do wglądu celem sporządzenia fotokopii. Na podstawie art. 525 k.p.c. w sprawie o zasiedzenie prowadzonej przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi pod sygn. akt XVIII Ns 70/22, aktualnie będącej przedmiotem postępowania apelacyjnego w Sądzie Okręgowym w Łodzi, wniosła o:

53 1. ustalenie sygnatury akt sprawy toczącej się w II instancji na skutek wniesionego środka zaskarżenia od orzeczenia w sprawie o sygn. akt XVIII Ns 70/22,

54 2. udostępnienie akt tej sprawy do wglądu w czytelni akt Sądu Okręgowego w Łodzi w wyznaczonym terminie,

55 3. zezwolenie na utrwalenia treści akt za pomocą własnego urządzenia rejestrującego, ewentualnie wydanie kserokopii/odpisów wskazanych przez nią dokumentów z akt sprawy.

56 O. R. (1) w przytoczonym piśmie postulowała, że w drodze dziedziczenia po zmarłej N. I. przysługuje jej 1/5 udziału w części przysługującej V. I. (3) (vel V. I. (2)) w prawie własności do nieruchomości będących przedmiotem niniejszej sprawy. Do wniesionego pisma załączyła m. in. odpis aktu zgonu N. I. (wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka hebrajskiego na język polski), odpis testamentu N. I. (wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka hebrajskiego na język polski), odpis orzeczenia ważności testamentu wydanego przez Sąd Okręgowy w Tel X. – I. sygn.. (...) (wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka hebrajskiego na język polski), odpis umowy o dział spadku z 25 grudnia 1988 r. (wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka hebrajskiego na język polski).

57 Sąd Okręgowy ustalił, że testament N. I. sporządzony został w dniu 30 marca 1989 r., tj. po dacie aktu darowizny z 9 marca 1970 r., mocą której N. I. przeniosła na rzecz I. I. (1) (siostry męża V. E. I.) wszelkie prawa przysługujące jej po zmarłym mężu do nieruchomości położonych w J. przy (...) i (...) (obecnie Rewolucji 1905 r. nr 42). Nadto O. R. (1) nie złożyła wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika.

58 Brak było podstaw do dopuszczenia powyższej z urzędu do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki postępowania. Wobec bowiem dokonania wyżej opisanej darowizny, udziały w prawie własności przedmiotowych nieruchomości nie weszły w skład mas spadkowych nabytych w drodze dziedziczenia przez O. R. (2). Tym samym nie ma ona przymiotu osoby zainteresowanej rozstrzygnięciem niniejszej sprawy.

59 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

60 Apelacja wnioskodawcy jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

61 W pierwszej kolejności podkreślić należy, że art. 378 § 1 k.p.c. nakłada na sąd odwoławczy obowiązek ponownego rozpoznania sprawy w granicach apelacji, co oznacza nakaz wzięcia pod uwagę wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. Granice apelacji wyznaczają ramy, w których sąd odwoławczy powinien rozpoznać sprawę na skutek jej wniesienia, określają je sformułowane w apelacji zarzuty i wnioski, które implikują zakres zaskarżenia, a w konsekwencji kognicję sądu apelacyjnego (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2015 r., V CSK 677/14, nie publik.). Jednocześnie w świetle uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r. sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55).

62 Najpierw zatem należy rozpoznać zarzuty naruszenia prawa procesowego, gdyż jedynie w przypadku uznania, że postępowanie dowodowe nie było dotknięte wadami, można przyjąć, że prawidłowo został ustalony stan faktyczny w sprawie. Ponieważ zaś prawna kwalifikacja stanu faktycznego jest pochodną ustaleń, o prawidłowym zastosowaniu bądź niezastosowaniu prawa materialnego można mówić dopiero wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę tej kwestii (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2002 r. IV CKN 1532/00, Lex nr 78323). Prawidłowe zastosowanie prawa materialnego może mieć z kolei miejsce jedynie do niewadliwie poczynionych ustaleń faktycznych.

63 W ocenie Sądu Okręgowego zarzuty apelacji stanowią jedynie niczym nie uprawnioną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu Rejonowego, na podstawie których to zarzutów, wnioskodawca upatruje możliwości zmiany niekorzystnego dlań rozstrzygnięcia.

64 Sąd Okręgowy podziela dokonaną przez Sąd I instancji ocenę faktyczną i prawną, a w konsekwencji przyjmuje ją jako własną.

65 Sąd Okręgowy podziela w pełni ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je, jako własne.

66 Podniesiony przez apelującego zarzut błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz naruszenia art. 233 k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przy tym zauważyć, że o takiej ocenie w znacznym stopniu przesądza sam sposób sformułowania zarzutu przez skarżącego. Kwestie bowiem oceny czy wnioskodawca posiadał przedmiotową nieruchomość samoistnie oraz czy wolę takiego posiadania zamanifestował na zewnątrz, w ogóle nie należy do sfery ustaleń faktycznych. Ocena powyższych okoliczności stanowi proces subsumpcji, czyli zastosowania prawa materialnego do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych, nie stanowi zaś elementu ustaleń faktycznych i związanych z tymi ustaleniami domniemań bądź oceny mocy i wiarygodności dowodów. W związku z tym powyższy zarzut co najwyżej mógłby zawierać się w zarzutach naruszenia prawa materialnego.

67 Niezależnie od tego, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. należy przypomnieć, że jak wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zarzut taki może być uznany za zasadny jedynie w wypadku wykazania, że ocena materiału dowodowego jest rażąco wadliwa, czy w sposób oczywisty błędna, dokonana z przekroczeniem granic swobodnego przekonania sędziowskiego, wyznaczonych w tym przepisie.

68 Sąd drugiej instancji ocenia bowiem legalność oceny dokonanej przez Sąd I instancji, czyli bada czy zostały zachowane kryteria określone w art. 233 § 1 k.p.c. Należy zatem mieć na uwadze, że - co do zasady – Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, dokonując wyboru określonych środków dowodowych. Jeżeli z danego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona tylko wtedy, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych (por. przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2001 r., I CKN 1072/99, Prok. i Pr. 2001 r., Nr 5, poz. 33, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 1114/99, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000r., I CKN 1169/99, OSNC 2000 r., nr 7-8, poz. 139).

69 Takiego działania skarżącej zabrakło w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy opierając się na całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, uznał, że Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny i ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w żadnej mierze nie przekraczając uprawnienia do swobodnej oceny dowodów, wynikającego z przepisu art. 233 § 1 k.p.c..

70 Idąc dalej należy wskazać, że w realiach przedmiotowej sprawy, przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy nie dopuścił się również naruszenia prawa materialnego.

71 Dla dokonania powyższej oceny koniecznym jest poczynienie na wstępie kilku uwag o charakterze porządkującym.

72 Istotą instytucji zasiedzenia jest to, że nabycie własności nieruchomości w ten sposób następuje na skutek długotrwałego, samoistnego posiadania nieruchomości.

73 Posiadanie nie jest pojęciem wprost zdefiniowanym w art. 336 k.c.. Przepis ten umożliwia jedynie częściową rekonstrukcję definicji "posiadacza". Dopiero na podstawie art. 336 oraz art. 338 k.c. możliwe jest opracowanie pełnej definicji "posiadacza", która stanowi kanwę dla pełnej rekonstrukcji pojęcia "posiadanie".

74 Na podstawie art. 336 w zw. z art. 338 k.c. możliwe jest sformułowanie definicji, w myśl której posiadanie jest stanem faktycznym, w którym podmiot prawa cywilnego sprawuje we własnym interesie względnie trwałe, faktyczne władztwo nad rzeczą w zakresie prawa własności albo w zakresie innego prawa podmiotowego umożliwiającego sprawowanie faktycznego władztwa nad cudzą rzeczą. W konsekwencji należy stwierdzić, że gdy władztwo faktyczne nie ma którejkolwiek z cech wskazanych w jego definicji – nie jest sprawowane w interesie posiadacza albo nie jest co najmniej względnie trwałe – to władztwo takie może być uznane albo jedynie za dzierżenie, albo za władztwo prekaryjne. Możliwość stwierdzenia posiadania nie jest uzależniona od okoliczności, w których posiadanie zostało uzyskane, a w szczególności nie ma znaczenia charakter zdarzeń, których wystąpienie spowodowało zmianę posiadacza (por. post. SN z 11.9.2013 r., III CZP 51/13, Legalis; post. SN z 16.5.2013 r., IV CSK 686/12, Legalis; post. SN z 4.11.2011 r., I CSK 126/11, Legalis; post. SN z 30.6.2011 r., III CSK 1/11, S.; post. SN z 12.3.2010 r., III CSK 199/09, S.; wyr. SN z 9.1.2009 r., I CSK 270/08, S.; uchw. SN (PSIC) z 26.10.2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008, Nr 5, poz. 43).

75 W związku z tym, że władztwo przesądzające w konkretnym przypadku o możliwości stwierdzenia posiadania musi być władztwem faktycznym, powinno ono cechować się względną trwałością i polegać co najmniej na rzeczywistej możliwości jego sprawowania nad rzeczą w zakresie określonego prawa podmiotowego (tak: wyr. SN z 18.3.2008 r., IV CSK 529/07, Legalis; post. SN z 29.9.1999 r., I CKN 134/98, Legalis; wyr. SN z 16.6.1972 r., III CRN 121/72, S.; wyr. SN z 3.6.1966 r., III CR 108/66, OSPiKA 1967, Nr 10, poz. 234 z glosą krytyczną A. Kunickiego). W konsekwencji nie można wykluczyć dopuszczalności stwierdzenia posiadania nawet wtedy, gdy nie było ono wykonywane poprzez działania odnoszące się bezpośrednio do rzeczy. W przypadku gdy posiadanie polega na rzeczywistej i względnie trwałej możliwości sprawowania faktycznego władztwa nad rzeczą może ono przejawiać się w szczególności w skutecznym przeciwdziałaniu przez posiadacza jakimkolwiek zakłóceniom istniejącej między nim a rzeczą relacji faktycznej.

76 Dla rozstrzygnięcia sprawy o zasiedzenie nieruchomości pierwszorzędne znaczenie mają okoliczności pozwalające ustalić, czy i w jakim czasie nieruchomość znajdowała się we władaniu osoby ubiegającej się o zasiedzenie oraz jaka była wola tej osoby w aspekcie sprawowania władztwa właścicielskiego, gdyż do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie prowadzić może jedynie posiadanie samoistne. Podział posiadania rzeczy na posiadanie samoistne i posiadanie zależne wynika wprost z treści art. 336 k.c.. Z przepisu tego wynika, że posiadanie samoistne polega na sprawowaniu władztwa faktycznego nad rzeczą w zakresie prawa własności, natomiast posiadanie zależne polega na sprawowaniu władztwa faktycznego w zakresie innego niż własność prawa, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Rodzaj posiadania jest zatem zdeterminowany przede wszystkim zakresem faktycznego władztwa nad rzeczą oraz faktem, czy odbywa się ono za wyraźną lub dorozumianą zgodą innej osoby.

77 Ustalenie in concreto istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie, z wszystkimi odcieniami woli, może nastąpić jedynie według zewnętrznych, zamanifestowanych przejawów posiadania. Trudno bowiem o ścisłe dowody wewnętrznej woli posiadania. Można zaś dostrzegać jej oznaki według zachowania posiadacza. Trzeba tu jeszcze uwzględniać dalsze fakty, chociażby takie, jak okoliczności nabycia posiadania rzeczy, wypowiedzi posiadacza wobec otoczenia, wystąpienia wobec organów itp. Za przejawy samoistnego charakteru posiadania uznawane są zachowania polegające na dokonywaniu nakładów przekraczających zakres drobnych nakładów, a w szczególności przeprowadzanie istotnych remontów rzeczy lub elementów jej wyposażenia, ponoszenie wydatków związanych z władaniem rzeczą, a w szczególności uiszczanie podatków lub składek z tytułu ubezpieczenia rzeczy, dokonywanie czynności przekraczających zwykły zarząd, skutkujące zmianą przeznaczenia rzeczy lub istotną zmianą dotychczasowego sposobu używania (por. K.P. Sokołowski, Manifestacja, s. 96–98).

78 Odnoszą powyższe rozważania do realiów przedmiotowej sprawy należy wskazać, że zarzut naruszenia art. 172 w zw. z art. 336 k.c. nie zasługiwał na przyznanie mu waloru zasadności.

79 Skarżący podniósł, że Sąd Rejonowy dokonał błędnej wykładni przytoczonych przepisów, wskutek czego uznał, że Gmina Miasto J. nie przejawiała woli władania nieruchomościami objętych wnioskiem jak właściciel i nie można było przypisać jej posiadania samoistnego, co prowadziło do oddalenia wniosku o zasiedzenie przedmiotowych nieruchomości.

80 Sąd Okręgowy w niniejszym składzie w pełni aprobuje wykładnię dokonaną przez Sąd Rejonowy oraz wywiedzioną w uzasadnieniu postanawiania argumentację. Sąd Rejonowy orzekł zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego. Uznanie określonego władztwa faktycznego nad rzeczą za posiadanie samoistne odpowiadające treści prawa własności jest zależne od tego, czy władztwo to jest sprawowane przez określony podmiot w jego własnym imieniu (animus rem sibi habendi). Czynnik woli pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego, ale rzeczywistą wolę posiadacza, która decyduje o charakterze samego posiadania, ustala się na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą i zawsze w odniesieniu do okoliczności konkretnego przypadku (vide - postanowienie SN z 18.12.2025 r., I CSK 3702/24, LEX nr 3994071).

81 Jak już wyżej wskazano samoistnym posiadaczem nieruchomości w rozumieniu art. 172 k.c. jest ten, kto nią włada jak właściciel (art. 336 k.c.), zatem wykonuje uprawnienia składające się na treść prawa własności (art. 140 k.c.); korzysta z nieruchomości z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do rozporządzenia nią. Ustalenie faktu władania rzeczą i jego charakteru odbywa się na podstawie manifestowanych przez posiadacza i widocznych na zewnątrz przejawów władania rzeczą i zawsze musi odnosić się do okoliczności konkretnego przypadku. Do zasiedzenia może prowadzić jedynie posiadanie jawne, widoczne dla otoczenia (Postanowienie SN z 11.12.2025 r., I CSK 2867/25, LEX nr 3979062).

82 W stanie faktycznym niniejszej sprawy, Gmina wykonywała w stosunku do przedmiotowych nieruchomości szereg czynności stricte zarządczych oraz administracyjnych, tj. zawierała umowy najmu z najemcami, pobierała czynsze od najemców, wykonywała remonty oraz przeglądy techniczne, przy czym nie rozliczała się z tych pożytków z właścicielami.

83 Dla ustalenia posiadania samoistnego warunkiem koniecznym jest jednak przesłanka władania rzeczą jak właściciel. Nie można przypisać Gminie przymiotu władania rzeczą jak właściciel gdy ze stanu faktycznego wynika, że w obrocie prawnym występowała w imieniu współwłaścicieli. Wola władania rzeczą jak właściciel musi znaleźć odzwierciedlenie w konkretnych i dających się osadzić w czasie aktach władztwa, które stanowią manifestację właścicielskiego nastawienia posiadacza względem otoczenia. Słusznie Sąd Rejonowy zważył, że wobec niemożności przyjęcia, że Gmina wykonywała władztwo w stosunku do przedmiotowych nieruchomości jako jedyny właściciel, zastosowanie znajdują przepisy o zarządzie rzeczą wspólną. (...) rzeczą wspólną, czy też szerzej samo władztwo nad rzeczą wspólną, jest władztwem zależnym, bowiem jego zakres sprowadza się wyłącznie do czynności zarządczych. Wola władania rzeczą jak właściciel musi znaleźć odzwierciedlenie w konkretnych i dających się osadzić w czasie aktach władztwa, które stanowią manifestację właścicielskiego nastawienia posiadacza względem otoczenia. Fakt zawierania umów najmu, wypowiadania stawki czynszowej oraz prowadzenia korespondencji z najemcą, sygnując przytoczone czynności działaniem w imieniu własnym i współwłaścicieli nieruchomości, jest oczywistym przejawem sprawowania zarządu nad nieruchomościami, nie zaś realizowania uprawnień właścicielskich. Tożsamo należy zakwalifikować fakt zmiany blankietów opłat czynszowych, które z samego językowego brzmienia wskazywały, że czynsz pobierany jest na rzecz współwłaścicieli. Nie można zakwalifikować takiego zachowania jako przejaw woli władania nieruchomością jak właściciel. Nadto w świadomości otoczenia, tj. najemców, powstało przekonanie, iż Gmina jest jedynie administracyjnym zarządcą nieruchomości. Wobec przytoczonych rozważań należało stwierdzić, że wnioskodawcy nie można było przypisać samoistnego posiadania nieruchomości objętych wnioskiem o zasiedzenie.

84 Zarzut naruszenia art. 339 k.c. poprzez błędną jego wykładnię skutkująca przyjęciem, że w ustalonym stanie faktycznym domniemanie prawne wynikające z przytoczonego przepisu zostało obalone musi być uznany za chybiony.

85 Jak stanowi art. 339 domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Skarżący zarzuca Sądowi I instancji niedokonanie analizy spełnienia przesłanki samoistnego posiadania. W ocenie Sądu Odwoławczego Sąd Rejonowy przeprowadził wyczerpujący wywód w tym zakresie. Ze zgromadzonego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiału dowodowego wynika, że domniemanie posiadania samoistnego zostało obalone. Na tę okoliczność świadczą dowody z dokumentów przywołane we wcześniejszym akapicie, dowód z zeznań świadków oraz dowód z dokumentu urzędowego. Urząd Miasta J. prowadził postępowania wyjaśniające w zakresie regulacji stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości. Pełnomocnikowi X. Z. (1), Ł. S. (1), odmówiono dostępu do akt mocą decyzji administracyjnej Wydziału Skarbu Państwa (...) z dnia 27.12.2011 r., bowiem w ocenie Departamentu (...) Majątkiem Urzędu Miasta J. obie nieruchomości uznane zostały za nieruchomości „prywatne”. Wobec stwierdzenia przez organy administracyjne Urzędu Miasta J. „prywatnego” charakteru nieruchomości, zatem nienależącego do zasobu Gminy, oraz przyznania, że uprawnienia właścicielskie nie przysługują i nie są wykonywane przez Gminę Miasto J., domniemanie samoistnego posiadania zostało obalone również decyzją administracyjną jednostki organizacyjnej samego wnioskodawcy. Przytoczone należało uznać za wyraźny względem otoczenia manifest braku woli władania rzeczą jak właściciel.

86 Na kanwie powyższych rozważań oraz poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych oraz prawidłowo dokonanej subsumpcji prawa materialnego, badanie zarzutu naruszenia art. 176 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i niedoliczenie do czasu posiadania nieruchomości objętych wnioskiem przez Miasto J. okresu ich posiadania przez poprzednika wnioskodawcy tj. Skarb Państwa, a wykonywanego od śmierci I. I. (1) do dnia 27 maja 1990 r. było bezprzedmiotowe. Jak wynika z treści art. 172 k.c. konstytutywną przesłanką zasiedzenia nieruchomości jest fakt samoistnego posiadania nieruchomości. Wobec niespełnienia przez wnioskodawcę tej przesłanki, tj. braku przymiotu samoistnego posiadania, oczywiście bezprzedmiotowe jest badanie okresu posiadania.

87 W tym stanie rzeczy, apelacja została oddalona na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. jako niezasadna.

88 O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c..

89 W postępowaniu nieprocesowym, odmiennie aniżeli w procesie, obowiązuje zasada statuowana w § 1 omawianego przepisu ponoszenia przez każdego uczestnika tego postępowania wszystkich kosztów, jakie związane są z jego udziałem w konkretnej sprawie. Zasada ta jest konsekwencją różnicy między postępowaniem procesowym, a nieprocesowym. W tym ostatnim postępowaniu nie występuje zasada dwustronności, co oznacza brak stron procesowych, w miejsce których występują uczestnicy postępowania. W myśl omawianej zasady, nie istnieje między uczestnikami postępowania nieprocesowego w ogóle obowiązek zwrotu kosztów.

90 Natomiast możliwość poniesienia przez jednego z uczestników wszystkich kosztów, czyli również zwrotu całości kosztów pozostałych uczestników, albo zwrotu przynajmniej części kosztów poniesionych przez innych uczestników, ma charakter wyjątkowy.

91 Pierwszą z takich sytuacji przewiduje art. 520 § 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub obciążyć nim jednego z uczestników w całości, jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub ich interesy są sprzeczne. Po wtóre, w razie sprzeczności interesów uczestników, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika (art. 520 § 3 zd. 1 k.p.c.). Wreszcie, możliwe jest nałożenie na jednego z uczestników obowiązku zwrotu kosztów poniesionych przez innych uczestników, jeżeli obciążony nimi uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie (art. 520 § 2 zd. 2 k.p.c.).

92 W ocenie Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności uzasadniających zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego od wnioskodawcy.

93 Uczestnicy postępowania byli w równym stopniu zainteresowani jego wynikiem, gdyż rozstrzygnięcie przesądzało stan prawny przedmiotowej nieruchomości, żaden z nich nie postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie.

94 Co zaś się tyczy obowiązku zwrotu kosztów uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone to przepis ten recypuje zasadę odpowiedzialności za wynik postępowania, wprowadzoną przepisem art. 98 k.p.c.. Sprzeczność interesów uczestników przejawia się w sporach toczących się między nimi w danym postępowaniu nieprocesowym. Przegrywającym spór będzie ten uczestnik postępowania, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone. Jednakże zasada odpowiedzialności za wynik w postępowaniu nieprocesowym nie obowiązuje w sposób bezwzględny. Przemawia za tym wprowadzenie do § 3 omawianego przepisu pojęcia "sąd może". Daje to sądowi możliwość - w granicach swobodnej oceny - rozważenia wszystkich względów przemawiających bądź za zasądzeniem, bądź za odmową zasądzenia zwrotu kosztów poniesionych przez innego uczestnika. Uznać należy, że uzasadnione będzie obciążenie obowiązkiem zwrotu kosztów takiego uczestnika, który przez swoje oświadczenia lub nieuzasadnione wnioski spowoduje dodatkowe koszty lub zwłokę w rozstrzygnięciu sprawy. W realiach niniejszej sprawy wnioskodawcy nie sposób przypisać tego typu działań.