Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 17 sierpnia 2026 r., III Ca 1820/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 17 sierpnia 2026 r., III Ca 1820/25

Tekst

1 III Ca 1820/25

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2025 r., wydanym w sprawie z powództwa H. X. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w M. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Pabianicach zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 17.956,47 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie, zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 47,58 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty oraz nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Pabianicach tytułem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych; od powódki kwotę 185,40 zł i od strony pozwanej kwotę 164,40 zł.

3 Apelację od tego orzeczenia złożyła powódka, zaskarżając je w części oddalającej powództwo oraz co do rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów procesu i kosztów sądowych, domagając się jego zmiany poprzez podwyższenie zasądzonej należności z kwoty 17.956,47 zł do kwoty 37.930,68 zł i poprzez adekwatne do treści takiego rozstrzygnięcia merytorycznego orzeczenie o kosztach procesu i kosztach sądowych, a także zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i zarzucając naruszenie:

4 ⚫

5 art. 15 ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1526) poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że umowa stron i OWU AC są względem siebie spójne, co doprowadziło do nieuwzględnienia korzystnych dla powódki aspektów mających bezpośredni wpływ na wysokość zasądzonej na jej rzecz należności z tytułu odszkodowania, w sytuacji, gdy treść umowy oraz § 15 ust. 3 pkt 2a i b OWU AC są względem siebie niejednoznaczne, a ze wskazanej normy wprost wynika obowiązek dokonania wykładni postanowień umowy i OWU w sposób korzystny dla ubezpieczonego;

6 ⚫

7 art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że:

8 mimo wewnętrznych nieścisłości pomiędzy treścią umowy stron i OWU indywidualne ustalenia stron dotyczące wyłączenia procentowego pomniejszenia wartości części zamiennych przy określaniu odszkodowania AC dotyczą jedynie korekty związanej z okresem eksploatacji pojazdu, w sytuacji, gdy postanowienia uzgodnione indywidualnie mają pierwszeństwo przed wzorcem (OWU AC), a niejasne postanowienia umowne należy interpretować na korzyść ubezpieczonego, w związku z czym zastosowanie korekty opartej o współczynnik 0,6 i dokonanie stosownego pomniejszenia odszkodowania jest bezzasadne;

9 dokonanie korekty wartości części zamiennych w oparciu o współczynnik 0,6 jest w pełni dopuszczalne, w sytuacji, gdy biegły z zakresu techniki samochodowej wskazał na zasadność dokonania naprawy powódki przy użyciu części oryginalnych, co znalazło również wyraz w sporządzonej przez niego kalkulacji.

10 W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

11 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

12 Skutkiem złożenia apelacji jest zmiana zaskarżonego wyroku w sposób w całości uwzględniający jej wnioski.

13 Trzeba zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, która wywodzi, że Sąd I instancji stwierdził, iż dla właściwego odczytania postanowień umowy ubezpieczenia łączącej strony niezbędne jest odwołanie się do treści ogólnych warunków ubezpieczenia AC – podnosząc przy tym, że to z zestawienia ze sobą klauzul umownych zawartych w § 8 ust. 3 pkt 1 i w § 15 ust. 3 pkt 2b OWU wynika, iż wskazane w umowie wyłączenie pomniejszenia wartości części zamiennych przy ustalaniu odszkodowania nie może odnosić się do skorygowania cen tych części o współczynnik 0,6 – natomiast zaniechał rozważenia, czy zrekonstruowana w drodze wykładni norma prawna wynikająca z samej treści umowy ubezpieczenia nie pozostaje w sprzeczności z normą wyinterpretowaną z treści wzorca umownego pochodzącego od ubezpieczyciela. W aktach sprawy znajduje się dokument polisy ubezpieczeniowej, w której podano informacje o treści zawartej umowy, a wśród nich – jak to trafnie ustalił Sąd meriti – odnotowano „brak procentowego pomniejszenia wartości części przy ustalaniu odszkodowania AC”; polisa jest dokumentem ubezpieczenia potwierdzającym zawarcie umowy, o którym mowa w art. 809 § 1 k.c., wobec czego powinna odzwierciedlać treść składających się na umowę ubezpieczenia oświadczeń woli jej stron, a to prowadzi do przyjęcia, że podczas zawierania umowy strona pozwana zobowiązała się, iż przy ustalaniu wysokości odszkodowania AC nie będzie dokonywać procentowego pomniejszenia wartości części zamiennych. Z kolei w ogólnych warunkach ubezpieczenia R. (...), mających zastosowanie do nawiązanego między stronami stosunku ubezpieczenia, postanowiono, że w razie uszkodzenia pojazdu niekwalifikującego się jako szkoda całkowita wysokość odszkodowania wyliczana jest przez ubezpieczyciela w oparciu o wycenę kosztów naprawy pojazdu, zaś do przy dokonywaniu tej wyceny będą wykorzystywane „informacje na temat realnych kosztów naprawy”, przy czym źródłem owych informacji będzie „analiza aktualnej sytuacji rynkowej” (§ 15 ust. 2 i 3 OWU AC). Z kolei podstawą tejże analizy miał być m.in. koszt części zamiennych w wysokości cen podanych w aktualnych polskich wydaniach systemu R., H. i DAT z uwzględnieniem cen części zamiennych dystrybuowanych poza siecią oficjalnego producenta/importera pojazdu (§ 15 ust. 3 pkt 2 OWU AC), jednak ubezpieczyciel zastrzegał, że koszt ten co do zasady podlega korekcie w dwojaki sposób – po pierwsze, nie będzie odpowiadał cenom części zamiennych zalecanych przez producenta pojazdu lub jego oficjalnego importera, ale 60 % wartości tych cen (współczynnik 0,6) (§ 15 ust. 3 pkt 2a OWU AC), a po drugie, wartość ta zostanie procentowo pomniejszona, w zależności od okresu eksploatacji pojazdu, zgodnie z zamieszczoną w OWU AC tabelą, chyba że zastosowanie tego pomniejszenia zostało w umowie zniesione (§ 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC). Z tym ostatnim postanowieniem koreluje treść przywołanego przez Sąd Rejonowy § 8 ust. 3 pkt 1 OWU AC, gdzie wskazuje się, że pod warunkiem opłacenia dodatkowej składki można w umowie ubezpieczenia odstąpić od procentowego pomniejszenia wartości części przy ustalaniu wysokości odszkodowania, zgodnie m.in. z § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC.

14 Zważyć trzeba, że słusznie w orzecznictwie podnosi się, iż umowa ubezpieczenia należy do umów szczególnego zaufania, w której działania kontrahentów powinny być lojalne, a postanowienia umowy jasne, zrozumiałe i jednoznaczne. Dotyczy to w szczególności umów z udziałem konsumentów, którzy powinni mieć zapewnioną możliwość nie tylko zapoznania się z ogólnymi warunkami ubezpieczenia i projektem umowy ale przede wszystkim powinni mieć możliwość zrozumienia ich postanowień bez szczególnego przygotowania i bez konieczności sięgania do innych uregulowań. Jest oczywiste, że zakład ubezpieczeń może ogólne warunki ubezpieczenia formułować swobodnie i w taki sam sposób kształtować także zakres swojej odpowiedzialności, byleby nie naruszało to przepisów bezwzględnie obowiązujących. jednakże jest równie oczywiste, że postanowienia zarówno ogólnych warunków ubezpieczenia jak i wszystkich innych dokumentów i formularzy, jakimi posługuje się ubezpieczyciel przy zawieraniu umowy muszą być jednoznaczne, jasne, zrozumiałe dla przeciętnego adresata bez szczególnego wykształcenia i przygotowania. Dotyczy to w szczególności wszelkiego rodzaju wyłączeń i ograniczeń odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, co do których nie może być żadnych wątpliwości już przy zawieraniu umowy (tak w wyroku SN z dnia 12 stycznia 2007 r., IV CSK 307/06, niepubl.). Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2004 r. V CK 481/03, niepubl., spełnienie funkcji ochronnej umowy ubezpieczenia wymaga, by przed jej zawarciem ubezpieczający miał świadomość, jakie wypadki nie są objęte ubezpieczeniem lub ograniczają albo wyłączają odpowiedzialność ubezpieczyciela. W równej mierze spostrzeżenia powyższe odnoszą się do kwestii określania przez ubezpieczyciela wysokości świadczenia należnego ubezpieczonemu, zwłaszcza jeśli przewidziany we wzorcu umownym sposób jego wyliczenia może być postrzegany jako odbiegający od zasady pełnego wyrównania szkody doznanej przez ubezpieczającego. Przy wykładni woli stron umowy ubezpieczenia samochodu auto-casco nie można abstrahować od tego, iż w świadomości społecznej ukształtowało się przekonanie, że odszkodowanie pozwalające na przywrócenie uszkodzonego pojazdu do stanu poprzedniego obejmuje co do zasady koszty naprawy dokonanej z użyciem części oryginalnych, jak również – że choć w umowach ubezpieczenia dobrowolnego zawarte bywają klauzule określające zakres wypłacanego przez ubezpieczyciela świadczenia na poziomie poniżej wartości tak wyliczonych kosztów, to jednak zwykle możliwy jest wykup wariantu ubezpieczenia przewidującego wyłączenie ich obowiązywania w zamian za zapłatę odpowiednio wyższej składki. W ocenie Sądu odwoławczego, powoduje to, że wszelkie postanowienia umowne odnoszące się do zakresu korzyści – w tym także dotyczących sposobu wyliczenia należnego odszkodowania – jakie ubezpieczający ma otrzymać w zamian za uiszczoną dodatkowo składkę ubezpieczeniową, powinny być, zwłaszcza w przypadku umowy zawieranej z konsumentem, sformułowane wyraźnie i jednoznacznie – tak, by ubezpieczający już w chwili zawierania umowy nie mógł mieć wątpliwości, w jaki sposób zostanie określone wypłacane mu świadczenie i co dokładnie uzyska jako ekwiwalent podwyższonej składki.

15 Treść umowy ubezpieczenia w sposób jednoznaczny stanowi, że przy ustalaniu odszkodowania AC nie dojdzie do procentowego pomniejszenia wartości części. W odpowiedzi na apelację pozwany ubezpieczyciel wywodzi, że poprzez „procentowe pomniejszenie wartości części” należy rozumieć jedynie operację matematyczną przewidzianą w § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC, w którym sformułowanie to zostało użyte, natomiast zastosowanie współczynnika 0,6, o którym mowa w § 15 ust. 3 pkt 2a OWU AC, wprawdzie redukuje wartość części, jednak nie stanowi „procentowego pomniejszenia wartości części” z § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC i służy innym celom, bo nie odzwierciedleniu utraty wartości części wynikającej z czasu eksploatacji pojazdu, ale uwzględnieniu faktu, że naprawa mogła nie zostać dokonana przez poszkodowanego z użyciem części oryginalnych. Strona pozwana odwołuje się ponadto – podobnie jak Sąd I instancji – do treści art. § 15 ust. 3 pkt 2b in fine oraz § 8 ust. 3 OWU AC, z których wynika, że treść umowy ubezpieczenia, w związku z opłaceniem dodatkowej składki, może wyłączyć działanie jedynie „procentowego pomniejszenia wartości części” w rozumieniu pierwszej z przywołanych klauzul. Oznacza to, że będący konsumentem adresat oświadczenia woli, poprzez które ubezpieczyciel zobowiązywał się do wyliczenia należnego świadczenia umownego bez zastosowania procentowego pomniejszenia wartości części zamiennych, dla dokonania postulowanej przez stronę pozwaną wykładni treści umowy musiałby szczegółowo przeanalizować postanowienia OWU AC, dostrzec, że pojęcie „procentowego pomniejszenia wartości części” użyte zostało tam przy opisywaniu tylko jednego spośród stosowanych przez ubezpieczyciela sposobów redukcji wartości wykorzystanych przy naprawie części zamiennych oraz dojść do wniosku, że w ten sposób pośrednio zdefiniowano jego znaczenie w sposób odbiegający od potocznego rozumienia tego zwrotu językowego poprzez zawężenie jego zakresu jedynie do mechanizmu redukcji opisanego w § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC. Następnie konsument winien był dokonać interpretacji postanowień umownych poprzez sformułowanie wniosku, że w takiej sytuacji zapisanemu w polisie sformułowanie „procentowe pomniejszenie wartości części” należy nadać tożsame znaczenie z tym, w jakim zostało ono użyte we wzorcu umownym – a więc ograniczone do opisu mechanizmu redukcji wartości cen zawartego w § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC – oraz że w związku z takim zawężeniem znaczenia tego sformułowania nie jest możliwe objęcie jego zakresem innego mechanizmu redukcji wartości cen, przewidzianego w § 15 ust. 3 pkt 2a OWU AC, choć zastosowanie współczynnika 0,6 do wartości cen części zamiennych zalecanych przez producenta pojazdu lub jego oficjalnego importera bezsprzecznie również prowadzi do procentowego pomniejszenia tej wartości. Zdaniem Sądu II instancji, niedopuszczalne jest to, by w umowie zawieranej z konsumentem przedsiębiorca używał sformułowań i pojęć, którym nadał treść różniącą się od ich potocznego znaczenia nasuwającego się na gruncie wykładni językowej, przy czym dla ustalenia ich rzeczywistego znaczenia konsument musiałby dokonywać analizy klauzul ogólnych warunków umów, gdzie ponadto nie podano jasnej i jednoznacznej definicji tego pojęcia, ani tym bardziej nie umieszczono jej tam sposób łatwy do zauważenia dla ubezpieczającego (np. w „słowniczku pojęć” zawartym w § 2 OWU AC). Lektura tekstu wzorca umownego nie musiałaby zresztą doprowadzić ubezpieczającego do oczekiwanego rezultatu, zważywszy, że nawet od uważnego i dobrze poinformowanego konsumenta nie sposób wymagać znajomości reguł wykładni aktów prawnych, nakazujących przyjąć, iż określone pojęcia, zawarte zarówno w treści umowy, jak i w treści mających do niej zastosowanie ogólnych warunków ubezpieczenia, powinny być rozumiane w tożsamy sposób, ani też oczekiwać od niego, że zestawiając ze sobą treść § 8 ust. 3 OWU AC oraz § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC, do którego to postanowienie umowne odsyła, dojdzie do wniosku, iż zawarte w polisie sformułowanie „procentowe pomniejszenie wartości części” zostało tam użyte w szczególnym znaczeniu, odbiegającym od jego intuicyjnego rozumienia na gruncie językowym.

16 W ocenie Sądu odwoławczego, nie ulega wątpliwości, że w ramach należytej staranności ubezpieczyciela w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, określanej przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności, mieści się jasne i jednoznaczne formułowanie oświadczeń woli stanowiących element zawieranej umowy ubezpieczenia, co dotyczy także ujednoznacznienia treści zastosowanych w takim oświadczeniu zwrotów językowych w sposób klarowny, niebudzący wątpliwości i zrozumiały dla drugiej strony umowy, zwłaszcza jeśli przy ich użyciu określany jest zakres praw i obowiązków stron nawiązanego stosunku prawnego; niedochowanie tej staranności nie powinno wiązać się z niekorzystnymi konsekwencjami dla kontrahenta, który zawarł umowę, odmiennie rozumiejąc treść tego oświadczenia, ani naruszać jego interesów. Taką też myśl zawiera przywołany w apelacji art. 15 ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1526), stanowiący, że postanowienia umowy ubezpieczenia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Zastosowanie tego przepisu, stanowiącego normę uzupełniającą zasady wykładni wynikające z art. 65 k.c., uzasadnia w realiach rozpoznawanej sprawy wniosek, że korzystnej dla ubezpieczającego interpretacji treści umowy ubezpieczenia łączącej strony, w zakresie użytego tam postanowienia wyłączającego procentowe pomniejszenie wartości części zamiennych przy ustalaniu odszkodowania AC, należy dokonać poprzez ustalenie znaczenia tego postanowienia jako wyłączającego wszelką redukcję wartości tych części, a więc także i tę, która mogłaby zostać dokonana na podstawie § 15 ust. 3 pkt 2a OWU AC, skoro w treści umowy nie wskazano jednoznacznie, że wyłączenie pomniejszenia tej wartości odnosi się wyłącznie do zastosowania mechanizmu redukcji z § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC. Prowadzi to z kolei do stwierdzenia sprzeczności treści umowy z postanowieniami wzorca umownego w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia R. (...), zgodnie z którymi opłacenie dodatkowej składki wyłącza jedynie procentowe pomniejszenie wartości części w rozumieniu § 15 ust. 3 pkt 2b OWU AC, nie zaś redukcję ich wartości przy zastosowaniu współczynnika 0,6 – a z art. 385 § 1 k.c. wynika, że w takiej sytuacji strony są związane postanowieniami umowy, natomiast nie stosuje się sprzecznych z treścią umowy klauzul wzorca umownego.

17 Zgodzić się trzeba zatem z apelującą, że Sąd meriti nietrafnie ustalił wysokość świadczenia przysługującego jej od strony pozwanej na podstawie zawartej umowy ubezpieczenia AC, określając je z uwzględnieniem nieznajdującego tu w rzeczywistości zastosowania § 15 ust. 3 pkt 2a OWU AC. Opierając się na treści wydanej na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej, należność powódki należy ustalić na kwotę 66.731,27 zł, co – wobec faktu, że ubezpieczyciel wypłacił już z tego tytułu sumę 27.633,86 zł – pozwala przyjąć, iż do zapłaty pozostała jeszcze kwota 39.097,31 zł (66.731,27 zł – 27.633,86 zł = 39.097,31 zł), a ponieważ H. X. domagała się zasądzenia od ubezpieczyciela kwoty niższej, jej powództwo winno zostać uwzględnione w całości. Skutkiem tej konstatacji jest konieczność zmiany zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., a korekta rozstrzygnięcia merytorycznego skutkować musiała odpowiednią modyfikacją zawartych w tym wyroku orzeczeń o kosztach procesu i kosztach sądowych, gdyż zostaną one rozliczone przy zastosowaniu zasady odpowiedzialności za wynik procesu, skoro powódka wygrała sprawę w całości. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego jest art. 98 k.p.c., na podstawie którego strona pozwana winna zwrócić swej przeciwniczce poniesione przez nią koszty – wraz z należnymi, stosownie do art. 98 § 1¹ k.p.c., odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty – w postaci: opłaty od pozwu w kwocie 1.897,00 zł, wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w kwocie 3.600,00 zł, obliczonego w oparciu o § 2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 215) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł – co daje w sumie 5.514,00 zł (1.987,00 zł + 3.600,00 zł + 17,00 zł = 5.514,00 zł). Jeśli chodzi natomiast o wydatki w łącznej kwocie 349,80 zł, które w toku postępowania zostały tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa, to obciążający pozwanego ubezpieczyciela obowiązek ich zwrotu wynika z art. 83 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1228 ze zm.) i w związku z art. 98 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono również stosownie do przewidzianej w art. 98 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, zgodnie z którą obciążyć tymi kosztami należy stronę pozwaną, skoro jej przeciwniczka także i na tym etapie postępowania wygrała sprawę w całości. Powódka poniosła koszty w postaci: opłaty od apelacji w kwocie 1.000,00 zł oraz wynagrodzenia jej pełnomocnika w kwocie 1.800,00 zł, wyliczonego w myśl § 10 ust. 1 pkt 1 w związku z § 2 pkt 5 przywołanego wyżej rozporządzenia. Daje to w sumie 2.800,00 zł (1.000,00 zł + 1.800,00 zł = 2.800,00 zł) i taką też sumę zasądzono na rzecz powódki, zaś odsetki ustawowe za opóźnienie od tej należności za czas od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty przyznano na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c.