Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 9 września 2025 r., V U 498/25

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 9 września 2025 r., V U 498/25

Tekst

1 Sygn. akt V U 498/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 9 września 2025 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Justyna Dzikowska

7 po rozpoznaniu w dniu 9 września 2025 r. w Kaliszu

8 odwołania T. N.

9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F.

10 z dnia 7 marca 2025 r. Nr (...)

11 w sprawie T. N.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F.

13 o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach

14 1. Oddala odwołanie.

15 2. Zasądza od odwołującego T. N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. kwotę 360,00 (trzysta sześćdziesiąt 00/100) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

16 Sędzia Stanisław Pilarczyk

Uzasadnienie

17 Decyzją z dnia 7 marca 2025 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. odmówił odwołującemu T. N. przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

18 Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. N., domagając się przyznania prawa do rekompensaty.

19 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.

20 Sąd poczynił następujące ustalenia:

21 Odwołujący T. (...) urodził się (...) W 1977 r. ukończył Zasadniczą Szkołę Zawodową w zawodzie ślusarz-mechanik.

22 Decyzją z dnia 12 listopada 2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. przyznał T. N. z urzędu emeryturę od (...) r., tj. od daty osiągnięcia wieku 65 lat.

23 Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F., po rozpatrzeniu wniosku odwołującego z dnia 29 listopada 2024 r. przeliczył emeryturę z urzędu od 1 listopada 2024 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, odmawiając mu jednocześnie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, gdyż do dnia 31 grudnia 2008 r. nie udowodnił on 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Organ rentowy nie uwzględnił odwołującemu do okresu w szczególnych warunkach okresu jego pracy od 1 września 1977 r. do 9 listopada 1977 r, od 18 września 1985 r. do 30 września 1988 r., od 17 kwietnia 1991 r. do 30 czerwca 1992 r., od 10 maja 1993 r. do 21 grudnia 1993 r., od 5 marca 1996 r. do 4 lipca 1997 r., w (...) S.A. ponieważ w świadectwach pracy wystawionych 17 sierpnia 1988 r. przez zakład (...) S.A. pracodawca wykazał, że odwołujący wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace ślusarsko-spawalnicze elementów konstrukcji stalowych i metalowych, co jest niezgodne z opisem wykonywanej pracy z Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43.), ponieważ z zapisu wynikają bowiem prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowo-wodorowym.

24 (dowód – decyzja organu rentowego z dnia 7 marca 2025 r.)

25 W odwołaniu od zaskarżonej decyzji z 7 marca 2025 r. odwołujący wniósł o zmianę decyzji i zaliczenie ww. wymienionych okresów jako pracy w szczególnych warunkach i przyznanie mu prawa do emerytury z rekompensatą, a ponadto wskazał na dodatkowe okresy pracy w szczególnych warunkach tj.: od 15 grudnia 1980 r. do 31 stycznia 1993 r., od 10 maja 1993 r. do 21 grudnia 1993 r., od 5 marca 1996 r. do 4 lipca 1997 r. w zakładzie (...) S.A., od 1 lutego 1993 r. do 7 maja 1993 r., od 17 stycznia 1994 r. do 4 marca 1996 r. oraz od 1 sierpnia 1997 r. do 03 stycznia 1999 r. w (...) W.., od 5 lutego 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. oraz od 1 marca 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. w Przedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o., od 01 grudnia 2006 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) Sp. z o.o., podnosząc, że dla oceny czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska (w przypadku odwołującego: ślusarz spawacz, monter konstrukcji stalowych, monter, monter rusztowań), a tylko rodzaj powierzonej pracy. Odwołujący podkreślił, że nawet jeśli w świadectwie pracy, czy też w innych dokumentach znajdujących się w aktach, w sposób nieprecyzyjny została wskazana nazwa stanowiska zajmowanego przez odwołującego, to i tak nie może to być decydującym kryterium w zakresie jego oceny, pod kątem zakwalifikowania do prac wykonywanych w szczególnych warunkach. Odwołujący wskazał, że w sytuacji, kiedy ww. zakłady pracy nie istnieją, nie miał możliwości wyegzekwowania poprawnych dokumentów, tj. świadectwa, czy też zaświadczenia pracy w szczególnych warunkach.

26 Organ rentowy w odpowiedzi na pozew podtrzymał swoje stanowisko, wskazując przy tym, że dodatkowe okresy wymienione w odwołaniu z 14 kwietnia 2025 r. nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji osobowej ubezpieczonego, ponieważ brak jest świadectw pracy w szczególnych warunkach potwierdzającego te okresy, natomiast w świadectwach pracy, pracodawcy nie wskazali charakteru pracy zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz stanowisk pracy zgodnie z właściwym zarządzeniem.

27 (dowód – decyzja organu rentowego z dnia 7 marca 2025 r.)

28 Odwołujący w okresach od 1 września 1974 r. do 09 listopada 1977 r., od 15 grudnia 1980 r. do dnia 31 stycznia 1993 r., od 10 maja 1993 r. do 21 grudnia 1993 r., od 5 marca 1996 r. do 4 lipca 1997 r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu w zakładzie (...) S.A. w W. na stanowisku ślusarz-spawacz, monter.

29 To przedsiębiorstwo wystawiło w dniu 17 sierpnia 1998 r. świadectwa pracy w szczególnych warunkach, z których wynika, iż w okresach od 1 września 1977 r. do 9 listopada 1977 r., od 18 września 1985 r do 30 września 1988 r., od 17 kwietnia 1991 r. do 30 czerwca 1992 r., odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym elementów konstrukcji stalowych i ślusarskie w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych, które to prace wymienione są w dziale XIV poz. 12 pkt 4 i 8 załącznik nr 1 Wykazu A do Zarządzenia Nr 3 MHiPM z 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego ( Dz. Urz. MHiPM nr 1-3 poz. 1 z 1985 r.)

30 Jednocześnie zakład (...) S.A. wystawił odwołującemu kolejne świadectwa pracy w szczególnych warunkach, z których wynika, iż od 10 maja 1993 r. do 21 grudnia 1993 r. i od 5 marca 1996 r. do 4 lipca 1997 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywał prace montażowe urządzeń i konstrukcji metalowych na wysokości na stanowisku monter, wymienionym w dziale I, poz. 5, pkt 1, załącznik nr 3 Wykazu C do Zarządzenia nr 3 MHiPM z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. MHiPM nr 1-3 poz.1 z 1985 r.)

31 (dowód – świadectwa pracy w szczególnych warunkach odwołującego z 17 sierpnia 1998 r. – k. 123-130 akt osobowych odwołującego z (...) S.A., akta emerytalno-rentowe k. 21-27)

32 Od 1 lutego 1993 r. do 7 maja 1993 r. oraz od 17 stycznia 1994 r. do 4 marca 1996 r. odwołujący T. N. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy jako ślusarz-spawacz w Zakładzie (...) w W.., ale ten pracodawca w świadectwach pracy za ww. okresy nie uznał, iż odwołujący wykonywał pracę w szczególnych warunkach.

33 W kwestionariuszu osobowym z dnia 2 stycznia 1997 r., jako zawód, wpisany jest ślusarz-spawacz, natomiast w rubryce przebieg dotychczasowego zatrudnienia przy nazwach zakładów pracy, odwołujący wpisał jako stanowisko pracy: ślusarz, ślusarz konstrukcji stalowych, ślusarz-spawacz, ślusarz-spawacz, monter.

34 (dowód – kwestionariusz osobowy – akta osobowe odwołującego k. 116)

35 Odwołujący w okresie pracy w (...) S.A.pracował na budowach przy konstrukcjach na wysokości jako ślusarz-spawacz. Przy pracach ślusarskich odwołujący pracował przy spawaczu. Jeden dzień pracował jako spawacz, a drugi jako ślusarz. Były również takie sytuacje, że odwołujący pracował dwa miesiące jako spawacz, tydzień jako ślusarz przy spawaczu.

36 W firmie (...), z której odwołujący nie ma świadectwa pracy w szczególnych warunkach, wykonywał prace związane z remontami z metalu. Jako monter pracował na wysokości i przygotowywał konstrukcje stalowe. Odwołujący pracował 8 godzin przy spawaniu lub przy cięciu palnikiem.

37 Odwołujący nie był natomiast w stanie przedstawić świadków na okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach ze względu na to, że praca była wykonywana ponad 30 lat temu.

38 ( dowód – zeznania odwołującego z dnia 9 września 2025 r. [00:00:51] [00:47:08])

39 Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dokumentów zawartych w aktach osobowych odwołującego, aktach organu rentowego oraz zeznań odwołującego.

40 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

41 Odwołanie nie jest zasadne.

42 Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat.

43 Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

44 W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

45 Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 roku, III AUa 1899/15, LEX 2044406).

46 Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

47 1. nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

48 1. osiągnięcie do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31 grudnia 2008 roku okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącego co najmniej 15 lat.

49 Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

50 Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 roku, to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

51 W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

52 Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r. poz. 1631) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne, lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

53 Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

54 Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

55 Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

56 W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów prac wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 roku, III UK 27/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 roku, III UK 38/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 66/07, Lex nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 roku, I UK 210/07, OSNP z 2009 roku, nr 5-6, poz. 75; z dnia 24 marca 2009 roku, I PK 194/08, Lex nr 528152). Podobne stanowisko zajmuje również Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 16 lutego 2012 roku (III AUa 173/11, Lex nr 1129733) i w wyroku z dnia 9 lutego 2012 roku (III AUa 1682/11, Lex nr 110471).

57 Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

58 Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011. 237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

59 W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

60 Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych, nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 lipca 2016 roku, III AUa 690/15, LEX nr 2121869).

61 W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz – o ile to jest możliwe – dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2016 roku, III AUa 41/16, LEX nr 2151525).

62 Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy można zaliczyć odwołującemu do okresu pracy w szczególnych warunkach okres jego pracy jako ślusarza w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych.

63 Ze świadectwa pracy w szczególnych warunkach wynika, iż jego były pracodawca (...) S.A. zaliczył odwołującemu okres pracy, kiedy wykonywał on prace ślusarskie w sąsiedztwie stanowisk spawalniczych do okresu pracy w szczególnych warunkach. Praca ślusarza nie jest uznawana za pracę w szczególnych warunkach. Natomiast w zarządzeniu Nr 3 Ministra Hutnictwa i (...) z 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu i przemysłu maszynowego (Dz.Urz.MG z 1985 r. Nr 1 poz. 1 z 29 czerwca 1985 r.), wymieniony jest pracownik zatrudniony w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych w wydziałach spawalniczych.

64 Jak wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 stycznia 2008 roku, wydanym w sprawie I UK 192/07 (OSNP 2009/5-6/79) wykonywanie pracy przez pracowników zatrudnionych w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych nie mieści się w określeniu „prace przy spawaniu” wymienionym w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) i nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Prace przy spawaniu obejmuje tylko prace wykonywane w przebiegu procesu spawania, a nie w sąsiedztwie osób wykonujących taką pracę.

65 Zamieszczenie w wykazie branżowym stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego, także pozycji: „pracownicy zatrudnieni w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych w wydziałach spawalniczych” (Dział XIV, poz. 12, pkt. 4), nie oznacza, że czynności tych pracowników mogą być uznane za „prace przy spawaniu” w wyżej wskazanym znaczeniu.

66 Co prawda, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, „zarządzenia resortowe wydane na podstawie § 1 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w zakresie, w jakim stanowią wyłącznie wykazy stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A i B będących załącznikiem do rozporządzenia, objęte są odesłaniem określonym w art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych” (wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 roku, II UK 183/05, niepublikowany; także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2004 roku, II UK 337/03, OSNP 2004 Nr 22, poz. 392), jednakże stanowisko to należy odczytywać łącznie z zapatrywaniem tego Sądu, że wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (wyroki Sądu Najwyższego z 20 października 2005 roku, I UK 41/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 306; z dnia 23 listopada 2004 roku, I UK 15/04, OSNP 2005 Nr 11, poz. 161).

67 W świetle powyższego stwierdzić należy, że „praca wykonywana przez pracowników zatrudnionych w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych w wydziałach spawalniczych” (Dział XIV, poz. 12, pkt. 4 załącznika nr 1 do zarządzenia z 1985 r.) nie mieści się w określeniu „prace przy spawaniu”, nie jest więc pracą wymienioną w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia z 1983 r. Wykonywanie takiej pracy mimo zakwalifikowania przez zakład pracy nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach”.

68 Podobny pogląd wyraził również Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 24 października 2018 roku (III AUa 1552/17, Lex nr 2600857), gdzie podkreślono, iż „w przypadku prac spawalniczych narażony na ekspozycję czynników szkodliwych jest wyłącznie pracownik zatrudniony przy spawaniu, nie wystarczy praca w bezpośrednim sąsiedztwie osoby zatrudnionej na takim stanowisku. Identyczny pogląd wyraził również Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 29 sierpnia 2018 roku (III AUa 6/18, Lex nr 2584016), gdzie podkreślono, iż „Prace w warunkach szczególnych uprawniające do emerytury w wieku obniżonym określone są w rozporządzeniu z 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach (Dz. U. Nr 8, poz. 43). Z załącznika do rozporządzenia – wykaz A, dział XIV, poz. 12, wynika, że prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowowodorowym uznane zostały za prace o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości. Nie dotyczy to prac innych składających się obok pracy spawalniczej na ostateczny rezultat całego procesu produkcyjnego. Tylko czynności, które funkcjonalnie (przedmiotowo) łączą się z pracą przy spawaniu, mogą być kwalifikowane, jako prace przy spawaniu”.

69 Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 lipca 2016 roku (I UK 278/15, Lex nr 2087119) podkreślił, iż „Wykonywanie pracy przez pracowników zatrudnionych w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych nie mieści się w określeniu „prace przy spawaniu” wymienionym w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) i nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2 u.e.r.f.u.s.”.

70 Natomiast Sąd Apelacyjny w Katowicach, w wyroku z dnia 14 czerwca 2018 r. (III AUa 566/18, Lex nr 2533330), podkreślił, iż „określenie „prace przy spawaniu” obejmuje wyłącznie prace wykonywane w przebiegu procesu spawania, a więc czynności związane ze spawaniem”.

71 Zakres obowiązków odwołującego nie ograniczał się tylko do spawania, ale obejmował również inne obowiązki, które nie wiązały się z wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach. Tylko okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy wypełniają kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Oznacza to, że okresowe, a nie stałe świadczenie pracy, wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia. Należy również wskazać, że odwołujący w wyżej wymienionym kwestionariuszu osobowym z dnia 2 stycznia 1997 r. sam wpisał, że wykonywał prace ślusarskie.

72 Odwołujący nie był również w stanie przedstawić świadków na okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

73 Tak więc, w świetle tak poczynionych rozważań, nie można odwołującemu T. N. zaliczyć do okresu pracy w szczególnych warunkach okresu jego pracy, gdy pracował jako ślusarz w bezpośrednim pobliżu stanowisk spawalniczych w zakładzie (...) S.A. od 1 września 1977 r. do 09 listopada 1977 r., od 18 września 1985 r. do 30 września 1988 r., od 17 kwietnia 1991 r. do 30 czerwca 1992 r. Ponadto praca wykonywana w Zakładzie (...) w W.. od 1 lutego 1993 r. do 7 maja 1993 r. oraz od 17 stycznia 1994 r. do 4 marca 1996 r. nie może być uznana za pracę w szczególnych warunkach, ponieważ pracodawca w wystawionym świadectwie nie uznał, że odwołujący wykonywał prace w szczególnych warunkach. Wymienione okresy pracy przez odwołującego w odwołaniu z dnia 17 kwietnia 2025 r. również nie mogą być zaliczone do pracy w szczególnych warunkach, ponieważ brak jest świadectw pracy w szczególnych warunkach potwierdzających te okresy, natomiast w świadectwach pracy, wystawionych przez zakłady pracy, pracodawcy nie wskazali charakteru pracy zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz stanowisk pracy zgodnie z właściwym zarządzeniem.

74 Natomiast Sąd Okręgowy uznał, iż odwołujący od 10 maja 1993 r. do 21 grudnia 1993 r. oraz od 5 marca 1996 r. do 4 lipca 1997 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace montażowe urządzeń i konstrukcji metalowych na wysokości w zakładzie (...). Zakład ten wystawił odwołującemu świadectwa pracy w szczególnych warunkach, a jest to praca w szczególnych warunkach, o której mowa w Załączniku nr 3, Wykazie C, Dział I, poz. 5, pkt. 1 do Zarządzenia nr 3 MHiPM z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. Urz. MHiPM nr 1-3 poz. 1 z 1985 r.) i w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

75 Aby ustalić prawo do rekompensaty konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony do dnia 1 stycznia 2009 roku udowodnił 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, przy jednoczesnym braku możliwości uzyskania prawa do emerytury pomostowej, lub prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na skutek zmiany stanu prawnego wprowadzonego ustawą o emeryturach pomostowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 grudnia 2020 roku, III AUa 1002/20 wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2020 roku, III AUa 1404/17). Nie ma żadnych podstaw, by okres pracy w warunkach szczególnych niezbędny do prawa do rekompensaty ustalać w inny sposób, niż miało to miejsce przy określaniu prawa ubezpieczonych do emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach na podstawie ustawy emerytalnej (por wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 grudnia 2019 roku, III AUa 563/19).

76 Zgodnie z zasadą kontradyktoryjności przygotowanie, gromadzenie i dostarczanie materiału procesowego obciąża strony procesowe, a do Sądu należy jedynie ocena tego materiału i wydanie na jego podstawie rozstrzygnięcia. Artykuł 6 k.c. stanowi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Stosownie zaś do treści art. 232 k.p.c. strony są zobowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

77 Reguły art. 6 k.c. i 232 k.p.c. nie określają jedynie zakresu obowiązku zgłaszania dowodów przez strony, ale rozumiane muszą być w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu co do tych okoliczności na niej spoczywał. Ciężar dowodu określa wynik merytoryczny sporu (sprawy) w sytuacji krytycznej, gdy strona nie udowodni faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Tak więc przepis art. 6 k.c. jest w istocie normą decyzyjną w tym znaczeniu, że przesądza on w określonych sytuacjach o sposobie wyrokowania sądu w postaci oddalenia powództwa. (Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 11 października 2017 r. III AUa 673/17).

78 Jeżeli materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstawy do dokonania odpowiednich ustaleń faktycznych w myśl twierdzeń jednej ze stron, Sąd musi wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów. Należy to rozumieć w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2012 r. I ACa 1320/11).

79 W rozpoznawanej sprawnie odwołujący wymogowi udowodnienia 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach ostatecznie nie sprostał.

80 Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c., oddalił odwołanie jako bezzasadne.

81 W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zasądził od T. N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 1935) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy zasądził kwotę 360 zł z uwagi na obowiązujące stawki w tej wysokości w dniu złożenia odwołania, które zainicjowało postępowanie sądowe.

82 W postanowieniu z dnia 17 lutego 2011 r. (III UZ 18/10, LEX nr 1396445) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasada odpowiedzialności za wynik sprawy oznacza obowiązek ponoszenia kosztów procesu przez tę stronę, która przegrała sprawę i to bez względu na to, czy ponosi ona winę za sposób prowadzenia postępowania. Decydującym w tym względzie jest wynik całego procesu (czyli rozstrzygnięcie sprawy jako całości), a nie poszczególnych jego etapów.

83 Podzielając w całości powyższe stanowisko Sąd Okręgowy, uznał, że skoro T. N. przegrał sprawę, wówczas obowiązany jest zwrócić Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. na jego żądanie, które zostało wyrażone w piśmie pełnomocnika z dnia 15 maja 2025 r. koszty zastępstwa procesowego.

84 Sędzia Stanisław Pilarczyk