Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 11 czerwca 2026 r., V U 130/26

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 11 czerwca 2026 r., V U 130/26

Tekst

1 Sygn. akt V U 130/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 czerwca 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Romuald Kompanowski

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Piotr Durajczyk

7 po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. w Kaliszu

8 odwołań R. X. oraz (...) Spółka komandytowa w V.

9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. (1).

10 z dnia 12 grudnia 2025r. Nr (...)

11 w sprawie R. X. oraz (...) Spółka komandytowa w V.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. (1).

13 o ustalenie ubezpieczenia

14 Oddala odwołania.

15 Sędzia Romuald Kompanowski

Uzasadnienie

16 Decyzją z 12 grudnia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. (2) stwierdził, że R. X. jako pracownik u płatnika składek (...) SP.K. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 1 sierpnia 2025 r.

17 W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że okoliczności towarzyszące zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych R. X. jako pracownika przez ww. płatnika, złożone wyjaśnienia i przedłożone dokumenty, poddają w wątpliwość wiarygodność wyjaśnień złożonych przez strony postępowania oraz rzeczywistą intencję zgłoszenia odwołującej się do ubezpieczeń społecznych pracowników. Wobec powyższego organ rentowy stwierdził, że w sprawie nie doszło do ukształtowania stosunku prawnego jaki wynika z umowy o pracę, a co za tym idzie stworzono jedynie pozory zatrudnienia zgłaszając odwołującą się do ubezpieczeń oraz kompletując niezbędną dokumentację. Umowa taka nie doprowadziła do stosunku pracy, a tym samym nie zrodziła po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązku objęcia odwołującej się ubezpieczeniami, o jakich mowa w art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

18 Odwołanie od powyższej decyzji złożyła R. X. oraz płatnik składek reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając decyzję organu rentowego w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili:

19 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie przepisów: art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153 póz. 1227 ze zm.) oraz art. 83 § 1 kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 kodeksu pracy, poprzez uznanie, iż okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy pozwalają na przyjęcie, iż odwołująca się nie podlega ubezpieczeniu społecznemu (emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu) w okresie od 01.08.2025 r. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) Sp. k. na podstawie umowy o pracę zawartej dnia 01.08.2025 r.;

20 2) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na treść wydanego orzeczenia oraz wyciągnięcie wniosków nie znajdujących uzasadnienia w ustaleniach powziętych w czasie postępowania wyjaśniającego.

21 Mając na uwadze powyższe odwołująca się i płatnik składek wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie, że ubezpieczona R. X. podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 sierpnia 2025 r. do nadal, z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe od 01.08.2025 r. wynoszącą miesięcznie 5.000 zł

22 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie wskazując, że tylko skuteczne zawarcie umowy o pracę determinuje Zakład do niekwestionowania zgłoszenia do ubezpieczeń, a tym samym do przyznania prawa do świadczeń, o które wnioskuje ubezpieczona. Zdaniem organu rentowego celem zgłoszenia uczestnika do ubezpieczeń jako pracownika było osiągnięcie wyłącznie tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym i uzyskania odpowiednich świadczeń z owego ubezpieczenia związanych z niezdolnością do pracy.

23 Sąd ustalił, co następuje:

24 Odwołująca R. X. urodzona (...) posiada wykształcenie podstawowe i zgodnie z wpisem w CEIDG zgłosiła rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej od lipca 2014 r. Z tego tytułu w okresie od kwietnia 2017 r. do lipca 2025 r. zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Ponadto w okresie od 27.5.2024 r. do 31.7.2025 r. odwołująca się była zgłoszona jako zleceniobiorca u płatnika (...) SP.K. wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. W ramach umowy zlecenia do obowiązków odwołującej się należała obsługa klientów, nadzór nad osobami dokonującymi sprzedaży, weryfikacja stanów magazynowych. Odwołująca się bezpośrednio przed zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę u ww. płatnika nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu i nie miała prawa do świadczeń z tego ubezpieczenia.

25 W dniu 1.08.2025 r. została zawarta umowa o pracę pomiędzy odwołującą się a płatnikiem (...) SP.K. na czas nieokreślony od 01.08.2025 r., w pełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem w wysokości 5000,00 zł brutto miesięcznie. Spółka prowadzi działalność w zakresie sprzedaży detalicznej żywności, napojów i wyrobów tytoniowych prowadzonych na straganach i targowiskach. Spółka posiada stały punkt sprzedaży w B., a także punkty organizowane tymczasowo zlokalizowane w galeriach handlowych lub na otwartej przestrzeni.

26 Odwołująca się została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik (...) SP.K. od 1.08.2025 r. przez płatnika. Zgłoszenie wpłynęło do organu rentowego 3.9.2025 r.tj. po terminie, określonym w art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

27 Po podpisaniu wyżej wskazanej umowy odwołująca jako wykonywała archiwizację dokumentów, zarządzała korespondencją, kontrolowała jakość produktów, pomagała w realizacji zamówień, kontrolowała rozliczenia utargów na podstawie raportów z kas fiskalnych, rozliczała utarg gotówkowy pracowników zajmujących się sprzedażą, przygotowywała, kompletowała dokumenty i przekazywała do biura rachunkowego. Ponadto odwołująca się wydawała polecenia osobom, które zawarły ze Spółką umowy zlecenia. Przed zawarciem umowy o pracę czynności w biurze tożsame z obowiązkami wynikającym z umowy o pracę, wykonywał E. X.. Natomiast nadzór nad osobami dokonującymi sprzedaży wykonywała przejęła X. X..

28 Takie zadania odwołująca się wykonywała od godziny 8.00 do godziny 16.00 w siedzibie Spółki przy ul. (...) w gminie V. będącej jednocześnie jej miejscem zamieszkania.

29 Odwołująca się nie uzyskała orzeczenia lekarskiego dopuszczającego ją do pracy. Odbyła jedynie szkolenie wstępne w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, a także otrzymała Zakres czynności pracownika i inne wymagane dokumenty.

30 W ramach zawartej umowy zlecenia odwołująca się wykonywała swoje obowiązki organizując pracę w punktach sprzedaży Spółki, również na terenie B., gdzie zlokalizowany jest stały punkt sprzedaży. Po zawarciu umowy o pracę odwołująca się wykonywała swoje obowiązki tylko i wyłącznie w biurze zlokalizowany w miejscu zamieszkania.

31 (dowód: umowa o pracę z dnia 1 sierpnia 2025 r., umowa zlecenia Nr UZ/2024/6, karta szkolenia wstępnego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy)

32 (dowód: zeznania odwołującej się, zeznania świadka X. W., zeznania świadka R. S., zeznania świadka J. V., zeznania świadka B. T., zeznania świadka B. E., zeznania świadka X. X., zeznania świadka B. U., zeznania płatnika składek E. X.)

33 Odwołująca się była niezdolna do pracy od 5.8.2025 r. do 28.8.2025 oraz od 11.9.2025 r. do 30.11.2025 r., a w okresie od 11.9.2025 r. do 12.9.2025 r. przebywała w szpitalu (...) w E..

34 Sąd nie dał wiary zeznaniom odwołującej i zeznaniom płatnika w części dotyczącej tego, że strony łączył stosunek pracy. Przede wszystkim płatnik nie wykazał, aby jego działania zmierzały do stworzenia stanowiska pracy pracownika biurowego. O braku faktycznej potrzeby zatrudnienia odwołującej na stanowisku pracownika biurowego świadczy fakt, że czynności, które miała wykonywać R. X., były wykonywane wcześniej przez E. X. jako wspólnika Spółki, a po powstaniu u odwołującej się niezdolności do pracy na miejsce odwołującej płatnik nie zatrudnił nowego pracownika. Obowiązki R. X. w trakcie zwolnienia lekarskiego przejął E. X. i X. X..

35 Sąd zważył, co następuje:

36 Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2025 r. poz. 350), obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu - podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.

37 Zgodnie z treścią art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę, nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem.

38 ZUS ma prawo ocenić sporządzoną umowę o pracę i uznać ją za pozorną, sprzeczną z prawem czy zasadami współżycia społecznego co ma skutki dla ubezpieczonego w zakresie istnienia podstawy ubezpieczenia (por. Wyrok SN, sygn. akt III UK 200/04, opublikowany w Rzeczpospolitej 2005 r., Nr 50, str. C-1). Podzielając ten pogląd, dodać należy, iż rzeczą przedsiębiorcy jest zatrudnianie pracowników dla realizacji celów gospodarczych z tą działalnością związanych, lecz okoliczności te nie są obojętne dla organu rentowego, gdy ciężar utrzymania ubezpieczonego przerzucany jest na fundusze publiczne. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25.01.2005 r. II UKN 141/04 (OSNC 2005 Nr.15 /235). O pozorności umowy decydują okoliczności jej zawarcia, cel, jaki strony chciały osiągnąć i charakter wykonywanych czynności.

39 Okoliczność, iż strony sporządziły dokumenty związane zwykle z nawiązaniem stosunku pracy, nie znaczy jeszcze, iż do nawiązania stosunku pracy doszło.

40 Celem zawarcia umowy o pracę jest nawiązanie stosunku pracy, a więc świadczenie przez pracownika pracy przez określony, dłuższy okres, w zamian za wynagrodzenie.

41 Pośrednim celem zatrudnienia jest także uzyskanie stażu emerytalnego czy ochrony ubezpieczeniowej na wypadek zajścia ryzyka choroby, wypadku, starości.

42 Podkreślić przy tym trzeba, że zarówno przepisy prawa pracy, prawa ubezpieczeń społecznych, jak i przepisy ustrojowe pozwalają tak kształtować elementy stosunku pracy, jaka jest wola stron. Jednakże przestaje powyższa kwestia być tylko sprawą stron nawiązujących stosunek pracy, gdy po uregulowaniu jedno - dwumiesięcznych składek przerzuca się ciężar wypłaty świadczeń na fundusz dysponujący publicznymi pieniędzmi, którymi zarządza ZUS. Nie może być tak, iż konstruuje się stosunek prawny pod istniejącą sytuację, nie dla realizacji celu, jakiemu ten stosunek ma służyć a dla osiągnięcia innych celów, a więc uzyskania świadczeń, do których strony tego stosunku nie spełniały warunków.

43 Przechodząc od powyższych rozważań na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że przeprowadzone przez Sąd postępowanie dowodowe w żadnym wypadku nie wykazało, aby zawartą w dniu 1 sierpnia 2025r. między płatnikiem składek a odwołującą umowę o pracę na czas nieokreślony można było uznać za czynność prawną pozbawioną wad zakwalifikowanych przez prawo cywilne jako czynność pozorna.

44 Zgromadzony materiał dowodowy nie dowiódł, iż w wyniku umowy o pracę zawartej pomiędzy stronami doszło do nawiązania stosunku pracy. Obowiązujący u płatnika rozkład pracy nie uzasadniał zatrudnienia odwołującej na stanowisku pracownika biurowego, ponieważ obowiązki związane z prowadzeniem biura dotychczas wykonywał wspólnik E. X. i nie były one realizowane w ramach stosunku pracy. Z zeznań świadków wynika, że od sierpnia 2025 r. odwołująca się z uwagi na swój stan zdrowia przebywała tylko w biurze, które znajdowało się w miejscu zamieszkania odwołującej się i płatnika składek. Należy podkreślić, iż zatrudnienie odwołującej się na umowę o pracę nie miało żadnego gospodarczego uzasadnienia. Ponadto po 4 dniach odwołująca zaprzestała wykonywania pracy ze względu na zwolnienia lekarskie. W dniu 5.8.2025 r. odwołująca się zgłosiła się do gabinetu z powodu dolegliwości utrzymujących się od około 3 tygodni. Operacja odwołującej się odbyła się 11.9.2025 r. Nie sposób też nie zauważyć, że płatnik zgłosił ubezpieczoną - do ubezpieczeń społecznych z opóźnieniem, a więc dopiero 3 września 2025 r. tj. 7 dni przed zaplanowaną operacją. Sąd Okręgowy nie miał także wątpliwości, że zebrany w sprawie materiał dowodowy prowadził do jednoznacznego wniosku, że umowa o pracę została podpisana w dniu, w którym ubezpieczona wiedziała o występujących schorzeniach związanych z kręgosłupem i w związku z tym, w niedługim okresie od podpisania umowy, będzie mogła skorzystać ze świadczeń związanych z niezdolnością do pracy. Sąd nie dał wiary zeznaniom ubezpieczonej, że o dolegliwościach związanych z kręgosłupem nie wiedziała w momencie zawierania umowy o pracę.

45 Okoliczność, iż strony sporządziły umowę o pracę, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż działanie stron w sytuacji gdy wiadomo było, iż odwołująca w krótkim czasie będzie chciała korzystać ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie można wyrazić akceptacji dla nagannych i szkodliwych społecznie zachowań, stanowiących przejaw szerszego zjawiska wyłudzania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, polegającego na zawieraniu umów na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

46 W przekonaniu Sądu Okręgowego, co znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie, ale przede wszystkim w zdrowym rozsądku, racjonalny pracodawca tworzy miejsca pracy, gdy istnieje ku temu rzeczowa i realna potrzeba, uzasadniona przesłankami ekonomicznymi i organizacyjnymi. U źródła każdej umowy o pracę stoi konieczność pozyskania pracownika do wykonywania prac zakreślonych przedmiotem działalności gospodarczej pracodawcy i niezbędnych. Pracodawca kieruje się własną potrzebą gospodarczą oraz wynikiem finansowym i przy prawidłowym, ważnym stosunku pracy wyłącznie ta potrzeba jest sprawczym czynnikiem zatrudnienia. Społeczno-gospodarczym przeznaczeniem umowy o pracę, jest bowiem stricte realizacja obowiązków pracowniczych w interesie i na korzyść pracodawcy, natomiast nie jest legalnym przeznaczeniem stosunku pracy wykreowanie tytułu ubezpieczenia społecznego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, że racjonalność i potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności zawartej umowy. Należy również wskazać, że w czasie niezdolności do pracy, płatnik nie zatrudnił nowego pracownika na jej miejsce. Powyższy fakt potwierdza zatem brak faktycznej potrzeby zatrudnienia pracownika na tym stanowisku. Nie ma dowodów na to, że odwołująca się była zdolna do podjęcia pracy u płatnika - wobec braku orzeczenia wstępnego lekarza medycyny pracy, jak też brak wiarygodnych dowodów, że płatnik składek kierował pracą ubezpieczonej i rozliczał ją z ilości i jakości wykonanej pracy.

47 Odnosząc się do kwestii zatrudnienia przez płatnika składek swojej żony R. X. należy podkreślić, iż brak formalnych przeciwwskazań do zatrudniania osób bliskich w ramach stosunku pracy (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) nie wyklucza badania, czy praca była rzeczywiście wykonywana w rygorach stosunku pracy. W niniejszej sprawie szczególnej uwagi wymaga to, iż skonstruowany stosunek prawny dotyczy osoby bliskiej - żony, dla której pracodawca tworzy specjalnie nowe stanowisko pracy z wynagrodzeniem, wpływającym (poprzez należne składki za krótki okres) na wysokość świadczeń z pracowniczego ubezpieczenia społecznego, z których odwołująca zamierzała korzystać po stosunkowo, krótkim okresie od sporządzenia umowy o pracę. Rzeczywisty charakter pracowniczego zatrudnienia osób bliskich pracodawcy wymaga nie tylko stwierdzenia braku formalnych zakazów do ich zatrudniania w ramach stosunku pracy, ale rygorystycznych ustaleń i przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę bliską obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze.

48 Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd stwierdził, że wszystkie zweryfikowane okoliczności wykluczały istnienie między stronami stosunku pracy. Stosunek prawny, który powstał między stronami po podpisaniu umowy o pracę, nie wykreował stosunku pracy, o cechach wskazanych w art. 22 § 1 k.p. Należy podkreślić, iż nie zostało wykazane, co również jest składnikiem stosunku pracy, podporzadkowanie odwołującej poleceniom pracodawcy.

49 Podkreślić należy, że w niniejszym procesie po wniesieniu odwołania to na odwołującej się, spoczywał ciężar udowodnienia prawdziwości jej twierdzeń o rzeczywistym istnieniu stosunku pracy w okresie od 1 sierpnia 2025 r. Stosownie bowiem do art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W postępowaniu sądowym, strona może korzystać z wszelkich środków dowodowych w szczególności z dowodów dokumentów oraz z przesłuchania świadków (zob. wyrok SN z 25 lipca 1997 r., II UKN 186/97, OSNP 11/1998/342). Art. 6 k.c. określa reguły dowodzenia, tj. przedmiot dowodu oraz osobę, na której spoczywa ciężar udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, przy czym sąd nie ma obowiązku dążenia do wszechstronnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy oraz nie jest zobowiązany do zarządzania dochodzenia w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie. Nie ma też obowiązku przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na tej stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (wyrok SA w Białymstoku z 13.02.2019, I AGa 144/18).

50 Wątpliwości organu rentowego, co do rzeczywistego celu i zamiaru stron nawiązujących ten stosunek prawny były uzasadnione, zatem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada prawu.

51 W wyroku z dnia 05.10.2006 r. I UK 324/06 Sąd Najwyższy stwierdził, iż pozorność umowy o pracę (art. 83 KC w związku z art. 300 KP) ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. Zdaniem Sądu Okręgowego obowiązki faktycznie wykonywane przez odwołującą w ramach prowadzenia biura Spółki nie były świadczone w reżimie pracowniczym.

52 Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołania jako bezzasadne.

53 sędzia Romuald Kompanowski