Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2008 r., WZ 16/08

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2008 r., WZ 16/08

Tekst

1 POSTANOWIENIE Z DNIA 3 KWIETNIA 2008 R.

2 WZ 16/08

3 Niedopuszczalne jest jednoczesne uznanie czynu zabronionego za przestępstwo stanowiące wypadek mniejszej wagi i za czyn o znikomej szkodliwości.

4 Przewodniczący: sędzia SN W. Maciak.

5 Sędziowie SN: M. Buliński, M. Pietruszyński (sprawozdawca).

6 Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Żak.

7 Sad Najwyższy w sprawie: 1) mł. chor. sztab. Piotra D., 2) mł. chor. sztab. Krzysztofa G. , 3) mł. chor. Krzysztofa B., 4) Marzeny Z., oskarżonych o popełnienie przestępstwa określonego w art. 271 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2008 r. zażalenia prokuratora na niekorzyść oskarżonych na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 stycznia 2008 r., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora

8 na podstawie art. 440 k.p.k. z m i e n i ł zaskarżone postanowienie odnośnie oskarżonych: mł. chor. sztab. Piotra D., mł. chor. sztab. Krzysztofa G., mł. chor. Krzysztofa B., Marzeny Z. w ten sposób, że wyeliminować z niego zapisy „uznając go za wypadek mniejszej wagi, tj. o przestępstwo określone w art. 271 § 2 k.k. w zw." (...)

9 2

Uzasadnienie

10 Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 16 stycznia 2008 r., postępowania karne wszczęte wobec mł. chor. sztab. Piotra D., mł. chor. sztab. Krzysztofa G., mł. chor. Krzysztofa B. o czyny polegające na tym, że bliżej nieokreślonego dnia stycznia 2006 r., będąc funkcjonariuszami publicznymi, pełniąc zawodową służbę wojskową w J.W. (...) w M., poświadczyli nieprawdę w dokumencie, co do okoliczności mającej znaczenie prawne w ten sposób, że będąc wyznaczonymi Rozkazem Dowódcy (...) Nr 21 z dnia 25 września 2005 r. w sprawie przeprowadzenia pełnej inwentaryzacji majątku (...) do zespołu spisowego gospodarki kasy, podpisali protokół inwentaryzacji okresowej prac komisji w składzie: mł. chor. sztab. Piotr D., mł. chor. Krzysztof B. i mł. chor. sztab. Krzysztof G. z dnia 31 grudnia 2005 r., mimo że tego dnia oraz w tym składzie komisja nie prowadziła żadnej kontroli, uznając je za wypadki mniejszej wagi, tj. przestępstwa określone w art. 271 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. – umorzył na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. z uwagi na ich znikomą społeczną szkodliwość.

11 Tym samym postanowieniem postępowanie karne wszczęte wobec Marzeny Z. o czyn polegający na tym, że bliżej nieokreślonego dnia stycznia 2006 r., będąc osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu, piastując stanowisko samodzielnego kasjera w JW (...) w M., poświadczyła w dokumencie nieprawdę, co do okoliczności mającej znaczenie prawne. w ten sposób, że podpisała protokół inwentaryzacji okresowej z dnia 31 grudnia 2005 r. jako osoba odpowiedzialna materialnie, mimo że tego dnia komisja wyznaczona rozkazem Dowódcy (...) w M. Nr 21 z dnia 25 września 2005 r. w sprawie przeprowadzenia pełnej inwentaryzacji majątku JW (...) w M. w składzie: mł. chor. sztab. Piotr D., mł. chor. Krzysztof B., mł.chor. Krzysztof G. nie prowadziła, uznając go za wypadek mniejszej wagi, tj. przestępstwo 3

12 określone w art. 271 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. – umorzył z uwagi na znikomość społecznej szkodliwości tego czynu.

13 Na to postanowienie zażalenie wniósł prokurator i zarzucając obrazę prawa materialnego – art. 115 § 2 k.k. oraz art. 1 § 2 k.k. – wskutek bezzasadnego uznania, że czyny podejrzanych charakteryzuje znikoma społeczna szkodliwość, podczas gdy ich strona przedmiotowa w postaci chronionego dobra, okoliczności popełnienia czynu oraz strona podmiotowa – postać zamiaru i motywacja wykluczają zastosowanie w tej sprawie art. 1 § 2 k.k., wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

15 Analiza orzeczenia Sądu pierwszej instancji daje podstawy do stwierdzenia, że jest ono wadliwe w zakresie zastosowania prawa. Wojskowy Sąd Okręgowy w W., nie podzielając zaproponowanej w akcie oskarżenia oceny prawnej czynów oskarżonych (art. 271 § 1 k.k.), uznał że każdy z tych czynów stanowi wypadek mniejszej wagi, tj. przestępstwo z art. 271 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. i postępowanie karne o te czyny umorzył z uwagi na znikomy stopień ich społecznej szkodliwości.

16 Takie rozstrzygnięcie jest nie do zaakceptowania.

17 Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest dopuszczalne w orzeczeniu dotyczącym tej samej osoby i tego samego zarzucanego czynu, jednoczesne uznanie, że czyn stanowi wypadek mniejszej wagi i zawiera znikomy ładunek społecznej szkodliwości (art. 1 § 2 k.k.), ponieważ wypadek mniejszej wagi jest postacią czynu o znamionach przestępstwa typu podstawowego, charakteryzującą się tylko przewagą elementów łagodzących o charakterze przedmiotowo-podmiotowych, a czyn o znikomym stopniu społecznej szkodliwości – przestępstwa nie stanowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 1996 r., V KKN 79/96, OSNKW 1997, z. 3-4, poz. 27). O 4

18 uznanie czynu za wypadek mniejszej wagi decyduje ocena jego społecznej szkodliwości, zmniejszonej w wyniku uwzględnienia określonych okoliczności charakteryzujących stronę przedmiotową i podmiotową czynu, ale nie do granicy znikomości.

19 Zatem uznanie, że czyn stanowi wypadek mniejszej wagi określony w art. 271 § 2 k.k., którego stopień społecznej szkodliwości jest wyższy niż znikomy, przekreślało możliwość jednoczesnego uznania, iż jego społeczna szkodliwość jest znikoma i umorzenia postępowania karnego o ten czyn. Wewnętrzna sprzeczność orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynikała z błędnego zastosowania przepisów prawa karnego materialnego, kształtujących zasady odpowiedzialności karnej sprawców czynów zabronionych. Błąd ten nie został podniesiony w zażaleniu. Tym niemniej sąd odwoławczy ma prawo i obowiązek zbadania sprawy pod względem merytorycznym i prawnym nie tylko w granicach środka odwoławczego, ale także z urzędu niezależnie od tych granic – w celu stwierdzenia, czy nie zachodzi oczywista (obecnie rażąca) niesprawiedliwość orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 1973 r., V KRN 118/73, OSNKW 1973, z. 12, poz. 155).

20 Podstawę do uchylenia lub zmiany orzeczenia stanowi określony w art. 440 k.p.k. stan rażącej niesprawiedliwości, uniemożliwiający utrzymanie orzeczenia w mocy. W grę wchodzi zatem każdy ze względnych powodów odwoławczych stwierdzony poza granicami zaskarżenia, pod warunkiem, że wpłynął on na orzeczenie, a jego natężenie było takie, iż w rażący sposób czyni to orzeczenie niesprawiedliwym (por. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego, komentarz, Kraków 2003, s.1158).

21 Zdaniem Sądu Najwyższego, błąd w zastosowaniu prawa materialnego, popełniony przez Sąd pierwszej instancji, a stwierdzony poza granicami zaskarżenia, wywarł taki wpływ na treść zapadłego orzeczenia, że w 5

22 sposób rażący narusza ono poczucie sprawiedliwości i utrzymanie w mocy tego orzeczenia nie jest możliwe.

23 Posiłkując się treścią art. 434 § 2 k.p.k. oraz uwzględniając okoliczności przedmiotowe i podmiotowe towarzyszące czynom oskarżonych, a to: że działanie oskarżonych podjęte zostało za namową dowódcy jednostki, oskarżeni trwali w przekonaniu, iż potrzeba sporządzenia kolejnego dokumentu związana jest z koniecznością zapewnienia korelacji między składem komisji wyznaczonej a składem komisji prowadzącej kontrolę, w toku rzeczywistej kontroli nie stwierdzono żadnych uchybień w funkcjonowaniu określonej działalności finansowej jednostki, co skutkowało brakiem różnic jakościowych pomiędzy oboma dokumentami kontrolnymi, oskarżeni nie wykazali w swoim zachowaniu szczególnego nasilenia złej woli, gdyż nie starali się ukryć faktu poświadczenia nieprawdy w kolejnym dokumencie, pozostawiając w obrocie prawnym dokument wcześniej sporządzony, oskarżony nieobecny podczas rzeczywistej kontroli przed podpisaniem dokumentu upewnił się co do jakości przeprowadzonej kontroli i działał w niczym niezakłóconym zaufaniu do osób, które przeprowadziły kontrolę, sprowadzające w rzeczywistości społeczną szkodliwość tych czynów do obszaru znikomości, Sąd Najwyższy uznał, że możliwe było dokonanie zmiany orzeczenia na korzyść oskarżonych, przez wyeliminowanie z tego orzeczenia zapisów o uznaniu tych czynów za wypadek mniejszej wagi, tj. przestępstwo określone w art. 271 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k., a więc usunięcie wewnętrznej sprzeczność orzeczenia o charakterze prawnym. Zatem, po zmianie orzeczenia, umorzenie postępowania z uwagi na znikomość społecznej szkodliwości, będzie odnosiło się do czynów zarzuconych oskarżonym w akcie oskarżenia.

24 W końcowej części Sąd Najwyższy pragnie wskazać, że podziela wywody poczynione w uzasadnieniu zażalenia, a wskazujące na niemożliwość odwoływania się w kolejnym orzeczeniu wydanym w określonej 6

25 sprawie do treści ustaleń poczynionych w orzeczeniu, które zapadło w sprawie jako pierwsze i zostało uchylone. Słusznie wykazano też, że takiego błędu w procedowaniu dopuścił się Sąd pierwszej instancji, tyle tylko, że nie uczyniono z tego zarzutu środka odwoławczego. Podkreślić również należało, że w rzeczywistości trudno byłoby wykazać wpływ stwierdzonego naruszenia na treść rozstrzygnięcia, zwłaszcza że ustalenie o braku istotnego zagrożenia wiarygodności dokumentów było powiązane z rzeczywistym wynikiem kontroli, którego ustalenie nie wymagało odwoływania się do treści uchylonego orzeczenia. Odnosząc się z kolei do kwestii różnic w datach obu dokumentów, których wpływ na stopień społecznej szkodliwości czynów oskarżonych był rozważany w pierwszym orzeczeniu wydanym w tej sprawie, a do których to rozważań odwołał się również Sąd pierwszej instancji, to akcentując niewłaściwość postępowania sądu, wskazać należało, że zagadnienie to nie miało żadnego wpływu na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynów oskarżonych.

26 Z tych względów orzeczono jak na wstępie.