Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2026 r., V KK 308/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2026 r., V KK 308/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 21 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Jerzy Grubba

4 na posiedzeniu w trybie art. 535§3 k.p.k.

5 po rozpoznaniu w dniu 21 października 2026r.

6 w sprawie M.H. wobec którego, na podstawie art. 17§1 pkt 2 k.p.k., umorzono postępowanie o występek z art. 180a k.k. w zw. z art. 31§1 k.k. i orzeczono środek zabezpieczający w postaci terapii psychiatrycznej w warunkach ambulatoryjnych z powodu kasacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 11 marca 2026r., sygn. akt V Ka 2171/25, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 16 września 2025r., sygn. akt II K 2449/22

7 postanowił:

1. oddalić kasację uznając ją za oczywiście bezzasadną, 2. obciążyć Skarb Państwa kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

9 Kasacja wniesiona przez prokuratora okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym.

10 W tym nadzwyczajnym środku odwoławczym postawiono dwa zarzuty, a mianowicie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 433§1 i 2 k.p.k. i art. 457§3 k.p.k. poprzez nienależyte rozpoznanie zarzutu podniesionego w apelacji obrońcy oskarżonego, z przekroczeniem granic podniesionego zarzutu i bez uwzględnienia całokształtu okoliczności sprawy, co skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku oraz naruszenie prawa karnego materialnego, tj. art. 115§2 k.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na oparciu oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu zarzuconego M.H. wyłącznie na przesłankach rodzaju i charakteru naruszonego dobra oraz rozmiaru wyrządzonej lub grożącej szkody, z pominięciem pozostałych elementów wpływających na ocenę karygodności zachowania sprawcy wymienionych w art. 115§2 k.k., a także na kryterium irrelewantnym dla dokonania oceny stopnia karygodności czynu w postaci ustawowego zagrożenia karą. Analiza treści zwyczajnego środka odwoławczego wskazuje, że kwestią podważaną przez obrońcę M.H. było zastosowanie wobec niego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, w sytuacji gdy w ocenie skarżącego, właściwym było zastosowanie wolnościowego środka zabezpieczającego w postaci leczenia ambulatoryjnego. Choć w istocie apelujący nie postawił zarzutu uchybienia w przestrzeni prawa materialnego, lecz jako naruszone wskazał przepisy proceduralne w postaci art. 444§1 k.p.k. w zw. z art. 438§4 k.p.k., a uzasadnienie apelacji było niezwykle lakoniczne, to jednak na uwadze należało mieć okoliczność, że apelacja ta została wywiedziona na korzyść sprawcy. Sąd Odwoławczy dokonał kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia pod kątem prawidłowości orzeczenia najsurowszego ze środków zabezpieczających i w tej przestrzeni dopatrzył się uchybienia. Jego działania nie sposób ocenić jako wychodzącego poza zakres i treść zarzutu.

11 Skarżący twierdzi w uzasadnieniu kasacji, że prokurator nie był w stanie zaprezentować swojego stanowiska w tym zakresie. Wbrew jednak owym twierdzeniom prokurator miał możliwość zająć stanowisko odnośnie postawionego w apelacji zarzutu zarówno w odpowiedzi na apelację, jak też w toku rozprawy apelacyjnej, podczas której był obecny. Niewątpliwie, jako podmiot profesjonalny skarżący posiada stosowną wiedzę i doświadczenie w zakresie przebiegu postępowania odwoławczego, a także, a może przede wszystkim, odnośnie materialnoprawnych warunków orzekania najsurowszego ze środków zabezpieczających. Tym samym ewentualne rozstrzygnięcie Sądu Odwoławczego, przy uwzględnieniu treści apelacji i jej kierunku, było przewidywalne. Co się zaś tyczy drugiego z wymienionych uchybień, zauważenia wymaga, że w zależności od sytuacji procesowej różne z przesłanek wymienionych w art. 115§2 k.k. mogą występować, bądź też nie. Rację ma skarżący, że Sąd Odwoławczy w niniejszej sprawie postawił akcent na niektóre w nich, niemniej jednak nie sposób, w sytuacji, gdy sprawcą czynu jest osoba, która nie mogła w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia ani pokierować swoim postępowaniem, oceniać takie przesłanki jak postać zamiaru, czy motywację sprawcy. Ocenie nie będzie też podlegać choćby waga naruszonych przez sprawcę obowiązków.

12 Autor kasacji nie wskazał, które z elementów składających się na ocenę szkodliwości społecznej czynu winny zostać przez Sąd uwzględnione. Skupił się natomiast w istocie na właściwościach i warunkach osobistych M.H., a także jego postępowaniu już po popełnieniu czynu stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania (kolejne naruszenia prawa). Skarżący zupełnie stracił też z pola widzenia wspomnianą przez Sąd Odwoławczy tzw. zasadę proporcjonalności w orzekaniu środków zabezpieczających, stanowiącą w niniejszym postępowaniu, zaraz po ocenie stopnia szkodliwości społecznej czynu, istotny instrument pozwalający na ocenę zasadności orzeczenia wobec M.H. środka polegającego na umieszczeniu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.

13 Otóż w postanowieniu z dnia 14 marca 2017r., wydanym w sprawie IV KK 376/16, Sąd Najwyższy stwierdził, że „Sąd, przed podjęciem decyzji o zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, powinien przeprowadzić swego rodzaju test przez rozważenie, jaką - gdyby nie stan niepoczytalności sprawcy czynu zabronionego - karę należałoby sprawcy, za popełnienie czynu zabronionego, wymierzyć. Tylko w przypadku, gdy nie ma wątpliwości, że właściwą karą dla takiego sprawcy (gdyby mógł ponosić odpowiedzialność karną) byłaby bezwzględna kara pozbawienia wolności, sąd powinien podjąć decyzję o umieszczeniu go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym”. W realiach niniejszej sprawy nieprawdopodobnym jawi się, by M.H., przy przyjęciu wymienionych w ww. orzeczeniu założeń, wymierzono bezwzględną karę pozbawienia wolności. Tym samym orzeczenie środka zabezpieczającego w postaci zamkniętego zakładu psychiatrycznego stanowiłoby reakcję nieadekwatną, niewspółmiernie surową. Na zauważenie w tej przestrzeni zasługuje również twierdzenie Sądu Najwyższego, także zawarte w przywołanym wyżej judykacie, a mianowicie, że „>Drobne< czy też >średnie< przestępstwo, ani też prawdopodobieństwo popełnienia nawet poważnego czynu zabronionego, które >nie jest wysokie<, nie uzasadniają umieszczenia sprawcy w zamkniętym zakładzie (ultima ratio pozbawienia wolności). Dla tych wypadków, które nie spełniają powyższych warunków, a leczenie lub rehabilitacja sprawcy czynu zabronionego jest konieczna z uwagi na względy humanitarne lub interes społeczny, tryb postępowania oraz odpowiednie zakłady określa ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Przyjęta przez ustawodawcę zasada proporcjonalności pozbawienia wolności do wagi czynu ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum stosowania środków zabezpieczających polegających na internowaniu niepoczytalnego w zakładzie psychiatrycznym oraz stanowi tamę w stosowaniu umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, wobec sprawców drobnych lub nawet średnich przestępstw, chociażby uciążliwych dla otoczenia.”

14 W tym kontekście należało uznać, że postąpienie Sądu Odwoławczego było prawidłowe. Sąd ten, mając na względzie treść apelacji, w której podważono zasadność orzeczenia najsurowszego ze środków zabezpieczających, dokonał stosownych ocen postępowania Sądu I instancji i zasadnie zmienił wydany wobec M.H. wyrok poprzez orzeczenie wobec niego środka zabezpieczającego w postaci terapii psychiatrycznej w warunkach ambulatoryjnych.

15 Mając na względzie wszystko powyższe należało dojść do wniosku, że autor kasacji nie wykazał, by Sąd Odwoławczy dopuścił się uchybienia o charakterze rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia i które winno skutkować orzeczeniem o charakterze kasatoryjnym.

16 Konsekwencją powyższych wniosków było uznanie kasacji za bezzasadną w stopniu oczywistym.

17 O wydatkach związanych z rozpoznaniem kasacji orzeczono na podstawie art. 636§1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k.

18 SSN Jerzy Grubba