Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r., V CSK 204/08

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r., V CSK 204/08

Tekst

1 Sygn. akt V CSK 204/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 21 listopada 2008 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

5 SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

6 SSN Zbigniew Kwaśniewski

7 w sprawie z powództwa C.(…) Sp. z o.o. w W.

8 przeciwko Gminie W.

9 o zapłatę,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 listopada 2008 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 lutego 2008 r., sygn. akt I ACa (…),

11 oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

12 Powód domagał się zasądzenia od Gminy W. kwoty 1 279 698,90 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 maja 2002 r. Sąd Okręgowy powództwo oddalił, dokonując następujących ustaleń.

13 2

14 Decyzją nr (…) z dnia 15 grudnia 1998 r. Prezydent W. ustalił dla strony powodowej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na budowie zespołu mieszkalnego wraz z niezbędną infrastrukturą, przewidzianą do realizacji w W. przy ul. G. Następnie decyzją z 30 kwietnia 1999 r. nr (…) zatwierdził projekt budowlany i wydał powodowi pozwolenia na budowę zespołu budynków mieszkalnych na działce nr (…), przy ul. G. w W. W okresie między 25 stycznia a 30 listopada 1999 r. powód zawarł dwadzieścia dwie umowy z osobami na rzecz których zobowiązał się do wybudowania mieszkań i lokali użytkowych oraz przeniesienia ich własności na nabywców, w terminie 14 dni od zakończenia budowy i zapłaty całości ceny za wybudowane lokale. Realizacja budowy miała być zakończona w I kwartale roku 2000. Termin oddania lokali uległ przesunięciu w stosunku do tego, który przewidywały umowy zawarte z nabywcami.

15 Pismem z 5 września 2000 r., skierowanym do Urzędu Miejskiego Wydziału Architektury, Urbanistyki i Nadzoru Budowlanego powód zawiadomił o zakończeniu budowy i zwrócił się o wydanie pozwolenia na użytkowanie domów mieszkalnych w zabudowie bliźniaczej. Decyzją z 27 grudnia 2000 r. nr (…) Prezydent W. odmówił wydania pozwolenia na użytkowanie, a następnie po uchyleniu tej decyzji przez Wojewodę X., zawiesił z urzędu postępowanie. To postanowienie zostało uchylone przez Wojewodę X. i po ponownym rozpatrzeniu sprawy dotyczącej wydania pozwolenia na użytkowanie - decyzją z 19 czerwca 2001 r. [nr (…)] Prezydent W. udzielił pozwolenie na użytkowanie.

16 W dniu 23 maja 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej SKO) decyzją nr SKO (…) stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta W. z 15 grudnia 1998 r., ustalającej na rzecz strony powodowej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji przy ul. G. w W. uznając, że zakwestionowana decyzja jest sprzeczna z ustaleniami obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego W. dla terenu, na którym zrealizowana została inwestycja. Na skutek wniosku powoda o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 11 września 2001 r. nr SKO (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując w pouczeniu, że jest ona ostateczna i służy od niej skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w W. w terminie 30 dni od doręczenia decyzji.

17 Decyzją z 26 października 2001 r. nr I 326/01 Wojewoda X. uchylił w całości decyzję Prezydenta W. z dnia 19 czerwca 2001 r. udzielającą pozwolenia na użytkowanie zespołu budynków mieszkalnych i przekazał sprawę do ponownego 3

18 rozpoznania przez organ I instancji. Decyzja została wydana w następstwie odwołania kilkorga osób zamieszkałych przy tej ulicy, lecz w innych budynkach niż wzniesione przez powoda. Wyrokiem z 25 marca 2004 r. sygn. akt II SA (…) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na decyzję Wojewody.

19 Dnia 14 września 2004 r. powód złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosek o przyznanie odszkodowania od Gminy W. w kwocie 1 279 698,90 zł. Decyzją z 1 września 2005 r. nr SKO (…) Kolegium odmówiło przyznania odszkodowania.

20 Mając na uwadze dokonane ustalenia Sąd Okręgowy uznał za zasadny zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia. Nieważność decyzji Prezydenta W. z 15 grudnia 1998 r. została stwierdzona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 23 maja 2001 r. Wydanie tego rozstrzygnięcia spowodowało rozpoczęcie biegu trzyletniego okresu dochodzenia roszczenia o odszkodowanie określonego w art. 160 § 6 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym przed jego uchyleniem ustawą z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw), który upłynął 24 maja 2004 r. Tymczasem powód złożył pozew do sądu 2 listopada 2004 r., a więc już po upływie trzech lat od stwierdzenia nieważności decyzji. Rozpoznając apelację od tego wyroku, Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu I instancji i dokonaną na ich podstawie ocenę prawną zgłoszonego w pozwie roszczenia odszkodowawczego powodowej spółki. Zdaniem Sądu, roszczenie powoda okazało się przedawnione, co trafnie zarzuciła strona pozwana. Stosownie do wskazanego w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku przepisu artykułu 160 § 6 k.p.a., w brzmieniu przed jego uchyleniem, roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem lat trzech od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a.

21 W okolicznościach niniejszej sprawy datą, od której należy liczyć bieg terminu przedawnienia jest data wydania przez SKO decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta W., tj. 23 maja 2001 r. Wprawdzie powód w swej apelacji stara się wykazać, że termin przedawnienia biegnie od daty doręczenia mu decyzji SKO z dnia 11 września 2001 r., wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak Sąd Apelacyjny stanowiska tego nie podzielił.

22 4

23 Zgodnie z treścią art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne jest ustalenie charakteru prawnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pozostaje on sporny w piśmiennictwie i judykaturze. Niektórzy autorzy widzą w nim „swoisty środek odwoławczy”, odpowiednik zwykłego środka zaskarżenia, pozostali zaliczają go do grupy nadzwyczajnych środków odwoławczych.

24 Sąd Apelacyjny przychylił się do drugiego z tych stanowisk i uznał, że jest to środek zaskarżenia nadzwyczajny, służący bowiem od decyzji ostatecznej, którymi są - zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. - decyzje naczelnych (centralnych) organów administracji państwowej. To, że od decyzji tych służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o odwołaniu, nie może stanowić podstawy do nadania tym decyzjom charakteru decyzji nieostatecznych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, decyzja wydana w I instancji przez ministra lub SKO jest niewątpliwie ostateczna według reguł wykładni gramatycznej. Skoro nie służy od niej odwołanie, co wynika z art. 127 § 2 k.p.a., to jest decyzją ostateczną w rozumieniu art. 16 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Wobec tego bieg terminu przedawnienia, zgodnie z przepisem art. 160 § 6 k.p.a. biegnie od daty, w której ostateczna stała się pierwsza z decyzji wydanych przez SKO. W opinii Sądu Apelacyjnego, stanowisko powoda, który twierdzi, że termin ten liczyć należy od daty decyzji z 11 września 2001 r. zasługiwałoby na uwzględnienie tylko w przypadku, gdyby w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy SKO orzekłoby w sposób odmienny aniżeli w pierwszej decyzji. Wówczas decyzja stałaby się ostateczna z chwilą jej zmiany. W niniejszej sprawie sytuacja taka jednak nie ma miejsca, bowiem decyzją z 11 września 2001 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z 23 maja 2001 r.

25 W konsekwencji Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że skoro trzyletni termin przedawnienia rozpoczął swój bieg z chwilą gdy decyzja z dnia 23 maja 2001 r. stała się ostateczna, to zarówno w dacie wystąpienia z wnioskiem przyznanie odszkodowania do SKO (w dniu 14 września 2004 r.) jak i złożenia pozwu (w dniu 28 października 2004 r.), roszczenie powoda uległo już przedawnieniu.

26 5

27 W skardze kasacyjnej, od wyroku Sądu Apelacyjnego, powód zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) art. 117 § 2 k.c. w zw. z art. z 160 § 6 k.p.a. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że doszło do przedawnienia roszczenia powoda o odszkodowanie, albowiem termin przedawnienia roszczenia z art. 160 k.p.a. należy liczyć od dnia wydania pierwszej decyzji przez SKO, w związku z czym pozwany mógł skutecznie podnieść zarzut przedawnienia; 2) art. 120 k.c. w zw. z art. 160 § 6 k.p.a. w zw. z art. art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wydana w I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzja z dnia 23 maja 2001 r. była decyzją ostateczną, albowiem nie służy od niej odwołanie; 3) art. 120 k.c. w zw. z art. 118 k.c. w zw. z art. 160 § 6 k.p.a. przez błędną jego wykładnie i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż bieg terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego powoda przewidzianego w art. 160 § 6 k.p.a. rozpoczął bieg od wydania pierwszej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., tj. decyzji z dnia 23 maja 2001 r. mylnie uznając ją za decyzję ostateczną, w sytuacji gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pouczeniu decyzji z dnia 11 września 2001 r. wskazało, iż jest to decyzja ostateczna i służy od niej skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od doręczenia decyzji; 3) art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 118 k.c. w zw. z art. 160 § 6 k.p.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, iż na skutek złożonego przez powoda w dniu 14 września 2004 r. wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o przyznanie odszkodowania od Gminy W. nie doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia, o którym mowa w art. 160 k.p.a. albowiem bieg terminu przedawnienia roszczenia rozpoczął swój bieg od wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze pierwszej decyzji tj. decyzji z dnia 23 maja 2001 r.;

28 Ponadto powód zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:1) przepisu art. 160 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. przez przyjęcie, iż decyzja z dnia 23 maja 2001 r. była decyzją ostateczną w rozumieniu art. 160 § 6 k.p.a., pomimo iż SKO odwoławcze na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydało drugą decyzję w sprawie tj. decyzję z dnia 11 września 2001 r., która zawiera stwierdzenie, iż jest to decyzja ostateczna; 2) art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wydana w I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzja z dnia 23 maja 2001 r. była decyzją ostateczną, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.; 3) art. 160 § 6 k.p.a. poprzez niewłaściwe jego 6

29 zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sądy I i II instancji, iż bieg trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia powoda o odszkodowanie biegnie od daty wydania pierwszej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 23 maja 2001 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia 15 grudnia 1998 r. a nie od dnia wydania, na skutek złożonego przez powoda w oparciu o przepis art. 127 § 3 k.p.a. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, drugiej decyzji w sprawie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 11 września 2001 r.; 4) art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 160 k.p.a. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, iż pierwsza decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. tj. decyzja z dnia 23 maja 2001 r. była decyzją ostateczną, od której wydania rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia roszczenia powoda z przepisu art. 160 k.p.a., jednakże nie byłaby ostateczna „tylko w przypadku, gdyby w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekłoby w sposób odmienny aniżeli w pierwszej decyzji,” co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 5) art. 217 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie przez Sąd Apelacyjny dowodu tj. zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji SKO z dnia 11 września 2001 r. wydanej w sprawie prowadzonej pod sygn. akt SKO (...), o przeprowadzenie którego powód wnioskował w apelacji wskazując, iż potrzeba powołania się na ten dowód powstała dopiero przy wnoszeniu apelacji.

30 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

31 Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy ma ustalenie, jak rozumieć użyte w art. 160 k.p.a. określenie decyzja ostateczna, w sytuacji gdy jest to decyzja odwoławczego kolegium samorządowego, od której strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez kolegium. Od zajęcia stanowiska w tej kwestii zależy bowiem ocena zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów. W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) zastosowanie ma art. 160 k.p.a., gdyż powód dochodzi odszkodowania za szkody wyrządzone decyzją administracyjną, której niezgodność z prawem została stwierdzona decyzją wydaną przed 1 września 2004 r. Przepis art. 4171

32 § 2 k.c. znajduje

33 zastosowanie dopiero do szkód wyrządzonych decyzjami administracyjnymi, których niezgodność z prawem została stwierdzona decyzją ostateczną wydaną po 31 sierpnia 2004 r. (podobnie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 listopada 2008 r. III CZP 1001/08 7

34 niepubl. oraz Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 24 października 2006 r., I OSK 2007/06 niepubl.).

35 Zgodnie z art. 160 § 6 k.p.a. roszenia za szkody wyrządzone decyzją administracyjną przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie decyzję stwierdzającą nieważność decyzji, która, zdaniem powoda, wyrządziła mu szkodę, wydało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w dniu 23 maja 2001 r. Jak wynika z treści tej decyzji, była to decyzja ostateczna, od której stronie przysługiwało prawo wystąpienia z wnioskiem do Kolegium o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jest to więc szczególny rodzaj decyzji ostatecznej, gdyż przysługuje jednak od niej środek zaskarżenia. Wymaga wobec tego ustalenia, czy należy uważać ją za decyzję ostateczną w rozumieniu art. 160 § 6 k.p.a. Jak wskazuje na to rozpoznawana sprawa, mogą pojawić się na ten temat trzy odmienne poglądy. Pierwszy sprowadza się do traktowania decyzji wydanej przez samorządowe kolegium odwoławcze jako decyzji ostatecznej w rozumieniu art. 16 i art. 160 § 6 k.p.a. Zgodnie z drugim poglądem, któremu dał po części wyraz Sąd Apelacyjny, decyzja odwoławczego kolegium samorządowego jest tylko wtedy ostateczna, gdy zostaje ona utrzymana w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez kolegium. Trzeci pogląd, którego broni w skardze kasacyjnej powód, sprowadza się do stwierdzenia, że przymiot decyzji ostatecznej, w rozumieniu art. 16 i 160 § 6 k.p.a., można przypisać tylko decyzji wydanej przez samorządowe kolegium odwoławcze w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Sąd Najwyższy w obecnym składzie opowiada się za pierwszym

36 z przedstawionych poglądów. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że na tle art. 16 k.p.a. decyzją ostateczną jest decyzja, od której nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku instancji. Od decyzji samorządowego kolegium odwoławczego nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku instancji, co wynika jednoznacznie z art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten wprowadza natomiast inny środek weryfikacji takich decyzji mianowicie możliwość zwrócenia się przez stronę z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Nie jest to jednak odwołanie w administracyjnym toku instancji, gdyż sprawę rozpoznaje ponownie ten sam organ, czyli nie mamy tu do czynieni z „administracyjnym tokiem instancji”. O tym, że sam ustawodawca nie traktuje wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sam organ tak jak odwołania świadczy również to, że do tego wniosku przepisy o odwołaniu stosuje się tylko odpowiednio. Wykładnia literalna właściwych przepisów wskazuje więc wyraźnie, że decyzją ostateczną w 8

37 rozumieniu art. 16, 127 § 3 i 160 § 6 k.p.a. jest pierwsza decyzja samorządowego kolegium odwoławczego, gdyż nie przysługuje od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji.

38 Za proponowaną wykładnią przemawiają także względy celowościowe. Strona, która otrzymuje decyzję samorządowego kolegium odwoławczego, jest informowana o tym, że ma do czynienia z decyzją ostateczną. Z drugiej strony w art. 160 § 6 wynika, iż termin trzyletni przedawnienia biegnie od dnia, gdy decyzja stwierdzająca niezgodność z prawem innej decyzji administracyjnej stała się ostateczna. W takiej sytuacji strona mając takie informacje i działając racjonalnie, powinna najpóźniej przed upływem trzech lat dokonać czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń, gdyż w innym przypadku naraża się na skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia.

39 Warto zwrócić uwagę, że czym innym jest stwierdzenie, iż mamy do czynienia z decyzją ostateczną w rozumieniu art. 160 § 6 k.p.a., czym innym zaś to, czy stronie przysługują przewidziane prawem środki oceny zgodności takiej decyzji z prawem. To, że od ostatecznych decyzji przysługuje szczególny środek jakim jest odwołanie do sądu administracyjnego nie wpływa na bieg terminu przedawnienia z art. 160 § 6 k.p.a. Podobnie to, że strona może zwrócić się o ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sam organ umożliwia jej tylko ewentualną weryfikację rozstrzygnięcia, nie wpływa natomiast na bieg terminu określonego w art. 160 § 6 k.p.a., gdyż jest on związany z chwilą gdy decyzja administracyjna uzyskała przymiot ostateczności w rozumieniu art. 16 k.p.a., a nie z ostatecznym wyczerpaniem wszelkich przewidzianych w postępowaniu administracyjnym środków wzruszalności takiej decyzji. (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 63/01, OSNC 2004/5/78).

40 Mając na uwadze, że zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 117 § 2, art. 120, art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 118 k.c. oraz zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 160 § 6, art. 16 i art. 127 § 3 k.p.a.) były oparte na założeniu, iż decyzją ostateczną jest dopiero decyzja samorządowego kolegium odwoławczego wydana w wyniku wniosku powoda o ponowne rozpoznanie sprawy, które nie znajduje uzasadnienia, zarzuty te uznać należy za nieusprawiedliwione. Podobnie sprawa przedstawia się gdy chodzi o zarzuty naruszenia art. 217 k.p.c. poprzez odmowę przeprowadzenia przez Sąd Apelacyjny dowodu zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 11 września 2001 r. Zarzut ten miałby znaczenie tylko w razie uznania, że ostateczną decyzją w rozumieniu 9

41 art. 160 § 6 k.p.a. jest decyzja SKO z dnia 11 września 2001 r., do czego brak jednak uzasadnionych podstaw.

42 Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c., orzekł jak w sentencji.