Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2026 r., I ZO 160/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2026 r., I ZO 160/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 27 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Barbara Skoczkowska

4 po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, na posiedzeniu w dniu 27 sierpnia 2026 r., bez udziału stron, w sprawie wniosku o podjęcie uchwały o zezwolenie na pociągnięci sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. do odpowiedzialności karnej, wniosku obrońcy sędziego - adw. G.W., złożonego na posiedzeniu jawnym Sądu Najwyższego w dniu 11 sierpnia 2026 r., o wyłączenie SSN Marka Siwka od rozpoznania sprawy o sygnaturze akt I ZI 69/26 postanowił:

5 pozostawić bez rozpoznania wniosek o wyłączenie SSN Marka Siwka od rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZI 69/26

Uzasadnienie

6 Na posiedzeniu jawnym Sądu Najwyższego w dniu 11 sierpnia 2026 r.

7 obrońca sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. – adw. G.W. wniósł o wyłączenie SSN Marka Siwka od rozpoznania sprawy o sygnaturze akt I ZI 69/26 z uwagi na wątpliwości co do tego, czy skład sądu spełnia wymogi bezstronności i sądu ustanowionego ustawą wynikające z art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, jak też w zakresie zastosowania prawa Unii art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Obrońca powołał się również na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2023 r., sygn. I ZB 52/22, wskazując, że uchwała dotycząca powołania sądu została objęta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2024 r. sygn. […] jak również odwołał się do art. 41 § 1 k.p.k. wskazując, iż sposób powołania sędziego w ocenie Sądu Najwyższego może mieć znaczenie dla istnienia przesłanki w postaci okoliczności, która mogłaby wywołać wątpliwość co do bezstronności sądu. W konsekwencji obrońca wniósł o odroczenie posiedzenia wskazując, iż kwestionowana jest przez obronę również ustrojowa sytuacja Izby Odpowiedzialności Zawodowej i jej status, który był jest także kwestionowany w wielu judykatach.

8 Sędzia Sądu Okręgowego w [...] X. Y. oraz jego drugi obrońca - adw. W.J. obecni na posiedzeniu przyłączyli się do wniosku.

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

10 Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. powinno nastąpić również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (EKPC) i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (zob. np. postanowienia SN: z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt II ZO 73/22; z dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, z dnia 28 września 2022 r., IV KK 333/22).

11 W tym zakresie należy jedynie zasygnalizować, że okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Marka Siwka w następstwie wzięcia przez niego udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., prowadzą nie tylko do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPC w postaci prawa strony postępowania do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą, ale także do uznania, że sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. w szczególności uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, oraz uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4-4110-1/20, która z uwagi na statusu zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego; zob. również wyrok ETPC z dnia 3 lutego 2022 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, nr 1469/20). W świetle argumentacji wskazanej w tych orzeczeniach zachodziły podstawy do wyłączenia SSN Marka Siwka od rozpoznawania sprawy toczącej się w Sądzie Najwyższym pod sygn. I ZI 69/26.

12 Niemniej jednak wymaga przesądzenia to, czy rozstrzygnięcie w przedmiocie wyłączenia sędziego możliwe jest po wydaniu merytorycznego orzeczenia w sprawie przez sąd, w którego składzie zasiadał ten sędzia.

13 Problem prawny związany z wyłączeniem sędziego po wydaniu merytorycznego orzeczenia w sprawie przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w następstwie wzięcia przez niego udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. został szeroko omówiony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2023 r. sygn. II ZO 39/23 i powielanie obszernej argumentacji tam zawartej nie jest konieczne. Należy jedynie podkreślić, co zostało wyrażone także w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt II ZO 61/22, że stwierdzanie bezskuteczności czynności procesowych dokonywanych z udziałem sędziego, wobec którego złożono wniosek o wyłączenie, nie może dotyczyć merytorycznych orzeczeń kończących sprawę na danym etapie rozpoznania. Uchwała w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, nie może stać się bezskuteczna ze względu na wydanie jednoosobowo incydentalnego postanowienia w sprawie o wyłączenie. Skutkiem wydania postanowienia o wyłączeniu sędziego byłaby bowiem konieczność ponownego wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Oznacza to, że art. 42 § 3 k.p.k. wprowadzałby de facto instrument służący wzruszaniu orzeczeń, w tym orzeczeń prawomocnych, a procedura karna przewiduje ścisłe zasady dotyczące możliwości zaskarżenia decyzji procesowych.

14 W realiach niniejszej sprawy, uchwała Sądu Najwyższego wydana w dniu 11 sierpnia 2026 r. w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. za czyn z art. 178a § 1 k.k. nie jest prawomocna, stąd też argumenty podniesione we wniosku o wyłączenie sędziego mogą zostać podniesione w środku odwoławczym i mogą być przedmiotem analizy przez Sąd II instancji w przypadku zaskarżenia.

15 Na marginesie wydaje się jednak konieczne podkreślenie, za postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r., że art. 42 § 3 k.p.k., wykładany w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, nie może być rozumiany w ten sposób, że zezwala na wydanie merytorycznego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji (w szczególności wyroku, postanowienia, uchwały, orzeczenia) w sytuacji, w której nie został uprzednio rozstrzygnięty wniosek o wyłączenie sędziego złożony na podstawie art. 41 k.p.k.

16 Nie ulega natomiast wątpliwości, że z dużą rozwagą należy podchodzić do decyzji o kontynuowaniu sprawy w przypadku złożenia wniosków o wyłączenie sędziego, gdy sprawa prowadzona jest w trybie art. 80 § 2ad u.s.p.

17 Mając powyższe na uwadze należało orzec jak na wstępie.

18 J.J.]