Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 549/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 549/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 19 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Renata Żywicka

4 w sprawie z odwołania A. Sp. z o.o. w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie z udziałem M.N. oraz F. Sp. z o.o. w W. o podstawę wymiaru składek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 1611/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od A. Sp. z o.o. w W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w Warszawie kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 Wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r. XXI U 681/22 Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił odwołanie płatnika składek A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od decyzji z dnia 14 lutego 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Warszawie (pkt 1) oraz zasądził od niego na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2). Wyrokiem z dnia 28 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację płatnika składek (pkt 1.) oraz zasądził od A. Sp. z o.o. w W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wyroku zobowiązanemu do dnia zapłaty (pkt 2.).

7 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku płatnik składek zarzucił naruszenie: art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd odwoławczy jak i Sąd pierwszej instancji pominął znaczną część zebranego materiału.

8 W uzasadnieniu tego wniosku podniósł, że zgodnie z art. 382 k.p.c. sąd odwoławczy, który jest sądem merytorycznym (rozpoznającym sprawę na nowo) orzeka na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym. Zawarte w art. 382 k.p.c. pojęcie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji należy rozumieć szeroko.

9 Przewidziany w art. 382 k.p.c. obowiązek orzekania Sądu drugiej instancji na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym oznacza, że sąd ten musi uwzględnić materiał dowodowy zebrany przez Sąd pierwszej instancji, który może oczywiście uzupełnić o własne ustalenia faktyczne. Co prawda, Sąd drugiej instancji nie ma obowiązku ponawiania dowodów przeprowadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, może natomiast odmiennie ocenić dowody zebrane przed Sądem pierwszej instancji, powinien jednak zdać z tej oceny relację w uzasadnieniu swojego orzeczenia. W niniejszej sprawie Sąd odwoławczy jak i Sąd pierwszej instancji pominął znaczną część zebranego materiału dowodowego, jakimi były zeznania świadków I.R. oraz J.K., wskazanych w petitum skargi. Z tymi zeznaniami koresponduje także przesłuchanie odwołującej się w osobie T.K. Pominięcie przez Sąd drugiej instancji części zebranego w sprawie materiału dowodowego i wydanie orzeczenia wyłącznie na podstawie materiału zebranego przed Sądem pierwszej instancji lub z pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Sąd pierwszej instancji, może stanowić podstawę skargi kasacyjnej.

10 Skarżąca podniosła dalej, że przesłanką decydującą o uznaniu za pracownika osoby świadczącej w ramach umowy zlecenia pracę na rzecz swojego pracodawcy jest to, że w ramach takiej umowy wykonuje faktycznie pracę dla swojego pracodawcy (uzyskuje on rezultaty jej pracy). Zwrot „działać na rzecz” użyty został w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w innym znaczeniu niż w języku prawa, w którym działanie „na czyją rzecz” może się odbywać w wyniku istnienia określonej więzi prawnej (stosunku prawnego). Decydujące znaczenie przy kwalifikacji normy art. 8 ust. 2a ww. ustawy ma ustalenie czy pracodawca faktycznie uzyskał korzyść z pracy swojego pracownika, który świadczył pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem trzecim, co z uwagi na wyżej wskazane argumenty nie miało miejsca.

11 Zdaniem skarżącej nie jest zgodne z prawdą, że spółki A. sp. z o.o. oraz F. sp. z o.o. mają tożsamy przedmiot działalności. Spółka A. sp. z o.o. zajmuje się wyłącznie importem małego AGD z Chin. Spółka ta nie prowadzi handlu na terytorium Polski, bowiem jej klientami nie są indywidualni konsumenci a przedsiębiorcy z krajów azjatyckich. Spółka F. sp. z o.o. zajmuje się zaś sprzedażą wyłącznie na terytorium Polski, przy czym klientami spółki są zarówno przedsiębiorcy jak i konsumenci. Spółka F. sp. z o.o. zajmuje się sprzedażą zarówno detaliczną jak i hurtową.

12 Czynności wykonywane przez ubezpieczonego na podstawie umowy zlecenia dotyczyły poszukiwania online klientów dla spółki F. Sp. z o.o. zaś na podstawie umowy o pracę dotyczyły wykonywania obowiązków magazyniera.

13 Mając na uwadze powyższe skarżąca spółka wniosła o uchylenie w całości wyroków Sądu Apelacyjnego i Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie; zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów dotychczasowego postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

14 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, a w razie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o jej oddalenie. Organ rentowy wniósł także o zasądzenie od odwołującej się na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

15 Sąd Najwyższy zważy, co następuje:

16 Skarga kasacyjna odwołującej się A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (A. sp. z o.o.) nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do rozpoznania. Stosownie do art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada dodać, że zgodnie z art. 398⁴ § 2 k.p.c., określającym wymagania formalne skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wyodrębniony wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z przesłanek wymienionych w art. 398⁹ § 1 k.p.c., warunkujących przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołała się na jej oczywistą zasadność jako jedyną przesłankę uzasadniającą jej rozpoznanie.

17 W związku z tym przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

18 W judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono, że przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty oczywiście uzasadniają wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba, że oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, LEX nr 1087257 i 13 marca 2017 r., I CSK 596/16, LEX nr 3374274). Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom, były więc dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika.

19 Przede wszystkim wymaga zauważenia, że skarga kasacyjna wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika zawiera wadę konstrukcyjną, która powoduje, że już tylko z tej przyczyny nie jest możliwe przyjęcie jej do rozpoznania.

20 W skardze kasacyjnej istotna jest konstrukcja podstaw kasacyjnych z art. 398³ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Miarą zasadnej podstawy kasacyjnej (a contrario art. 398¹⁴ k.p.c.) są zarzuty materialne i procesowe wskazane w podstawach kasacyjnych, przy czym w przypadku rozstrzygnięcia materialnego, znaczenie mają przede wszystkim przepisy prawa materialnego (art. 398³ § 1 pkt 1 k.p.c.), gdyż to prawo materialne określa obowiązek i uprawnienie stron sporu oraz zakres postępowania dowodowego koniecznego dla wyjaśnienia sprawy i wydania rozstrzygnięcia. Tym samym uchybienia proceduralne mają znaczenie, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c.; zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2025 r., I PSK 134/23).

21 Wniesiona skarga kasacyjna w jej podstawach zawiera jedynie zarzuty naruszenia prawa procesowego. Stosownie do art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c. skargę można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący musi zatem wykazać, że następstwa wytkniętej w skardze wadliwości postępowania i orzekania były tego rodzaju (bądź skali), że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 24 października 2006 r., II PK 38/06, LEX nr 950620 oraz wyroki Sądu Najwyższego z: 17 marca 2006 r., I CSK 63/05, LEX nr 179971, 5 grudnia 2007 r., II PK 103/07, LEX nr 863973, 16 czerwca 2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436).

22 Sąd Najwyższy w wyroku z 9 lipca 2014 r. (I PK 316/13, LEX nr 1511811), wyraził pogląd, że w sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej nie zarzucono obrazy jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wyrokowania sądu odwoławczego, to w konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie przepisów prawa procesowego wskazanych przez nią w podstawie kasacyjnej mogło mieć rzeczywiście - istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c. Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy ten wpływ był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w skardze zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych okolicznościach faktycznych zarzut obrazy prawa materialnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I PK 208/13, LEX nr 16460590).

23 W rezultacie, jeśli strona w skardze kasacyjnej zarzuca wyłącznie naruszenie przepisów postępowania, to z uwagi na niespełnienie wymogu określonego w art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c. nie sposób twierdzić, że skarga ta jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Należy wręcz uznać, że jej przyjęcie do rozpoznania jest oczywiście bezcelowe, gdyż w trakcie merytorycznej oceny zgłoszone zarzuty nie będą mogły zostać uwzględnione.

24 Niezależnie od powyższego twierdzenia skarżącej zawarte we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjne do rozpoznania, związane z zarzutem naruszenia art. 382 k.p.c., są chybione.

25 Wskazanie oczywistego naruszenia art. 382 k.p.c. jako podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania jak również skonstruowanie zarzutów skargi kasacyjnej jest właściwe tylko w wyjątkowych sytuacjach. Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się, że ten przepis stanowi jedynie ogólną dyrektywę interpretacyjną, wyrażającą istotę postępowania apelacyjnego, a powołanie się na ten przepis może stanowić podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd drugiej instancji pominął część zebranego w sprawie materiału dowodowego i wydał orzeczenie wyłącznie na podstawie materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na podstawie własnego materiału, z pominięciem wyników postępowania przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji (wyroki Sądu Najwyższego: z 12 czerwca 2013 r., II CSK 634/12, LEX nr 1363015 i z 31 stycznia 2018 r., II UK 670/16, LEX nr 2449289).

26 Tymczasem tak Sąd Okręgowy jak i Sąd Apelacyjny nie pominęły części sugerowanego we wniosku materiału dowodowego w postaci zeznań świadków I.R. i J.K., zeznających na okoliczność jaki był zakres działalności spółek i jakie czynności wykonywał ubezpieczony. Sąd Okręgowy w motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił, że nie dał wiary zeznaniom tych świadków i przesłuchanego w charakterze płatnika T.K. w zakresie w jakim twierdzili oni, że czynności wykonywane przez ubezpieczonego na podstawie umowy zlecenia i umowy o pracę nie były ze sobą powiązane.

27 Sąd Okręgowy uznał, odnosząc się przy tym do opisu czynności wykonywanych przez ubezpieczonego, profilu działalności obu spółek i ich współpracy, że czynności wykonywane przez pracowników zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia w spółce F. były ściśle związane z czynnościami wykonywanymi w A. Sp. z o.o.

28 Sąd Okręgowy ocenił, że czynności i zakresy działalności obu spółek wzajemnie się uzupełniały. Sąd drugiej instancji wyjaśnił zatem z jakich powodów odmówił wiarygodności zeznaniom wskazanych świadków, jak też wyjaśnił brak podstaw do zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350, zwanej „ustawą systemową”).

29 Natomiast Sąd Apelacyjny dysponując materiałem dowodowym zgromadzonym przed Sądem Okręgowym i dokonując jego oceny przyjął, wskazując na zawartą umowę o współpracy między spółkami, że praca ubezpieczonego wykonywana na podstawie umów łączących ją z obiema spółkami, była wykonywana w ramach jednego procesu handlowego, którego wprost dotyczyła umowa spółek o współpracy. Potwierdzeniem tego faktu było, w ocenie Sądu drugiej instancji, nadzorowanie pracy ubezpieczonego przez tę samą osobę tj. prezesa jak i wspólnika obu spółek A. i F. – T.K. Sąd Apelacyjny ocenił, że nie istnieją w niniejszej sprawie podstawy do zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, ponieważ materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu doprowadził do ustalenia, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał ten sam stosunek zobowiązaniowy, wykonując określone czynności związane z zamawianiem towarów, a składki odprowadzane były od umowy, z której osiągany był niższy przychód. Zawarcie z ubezpieczonym dwóch różnych umów przez dwa współpracujące ze sobą podmioty miało na celu stworzenie pozornego zbiegu tytułów do ubezpieczenia społecznego. Trzeba także zauważyć, że całokształt zarzutów stawianych przez stronę skarżącą we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się w istocie do polemiki z oceną dowodów, niedopuszczalną w postępowaniu kasacyjnym na podstawie art. 398³ § 3 k.p.c., nie zaś do uchybienia przez Sąd drugiej instancji normie zawartej w art. 382 k.p.c. Ocena dowodów niezgodna z oczekiwaniami strony nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c. (zob. wśród wielu wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 2010 r., II UK 98/10, LEX 1112913). Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wynikają ustalenia, co do braku podstaw do zastosowania art. 9 ust 2 ustawy systemowej szczegółowo wyjaśnione i nie można przyjąć, jak twierdzi skarżąca, aby został przy tym pominięty choćby częściowo zebrany w postępowaniu materiał dowodowy.

30 Końcowo Sąd Apelacyjny wprost stwierdził, że odwołanie się skarżącej w apelacji do zeznań świadków I.R. i J.K. oraz T.K., nie daje podstaw do uznania, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy były wadliwe czy sprzeczne z przeprowadzonymi w sprawie dowodami. Wskazane przez apelującą dowody, zostały w ocenie Sądu drugiej instancji uwzględnione przez Sąd Okręgowy do podstawy orzekania w ramach ustalenia wykonywanych przez ubezpieczonego czynności. Natomiast ocena czy czynności te były wykonywane na rzecz spółki F. czy A. Sp. z o.o. oraz czy istniał zbieg ubezpieczeń czy też zbieg był pozorny należała do sądu orzekającego. Sąd Okręgowy dokonał takiej oceny przyjmując brak podstaw do uznania, że w sprawie doszło do zbiegu tytułów do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (art. 9 ust 2 ustawy systemowej). Ocenę tę Sąd Apelacyjny podzielił wyjaśniając, z powołaniem się na ocenę dowodów zebranych w sprawie, z jakich przyczyn stanowisko strony apelującej nie znajduje uzasadnienia.

31 Natomiast jak już zasygnalizowano spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 398¹³ § 2 k.p.c. - ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego 27 kwietnia 2021 r., III USK 134/21, LEX nr 3358883). Wymóg ten ma znaczenie, jeśli weźmie się pod uwagę, że skarżąca w stawianych zarzutach koncentruje swoją uwagę właśnie na ocenie dowodów. Skarżąca odmiennie ocenia dowody zgromadzone w sprawie, niż uczyniły to sądy orzekające, uznając, że wynikają z nich wnioski odmienne niż sformułowane przez Sąd drugiej instancji u podstaw rozstrzygnięcia. Zwalczanie uznanych za miarodajne przez Sąd odwoławczy faktów i ich ocena, są w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalne, a to oznacza, że skarga kasacyjna zmierzająca w tym kierunku nie może być oczywiście uzasadniona.

32 Z tych względów Sąd Najwyższy uznając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania jako nie spełniający ww. przesłanek ustawowych, odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania - na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c.

33 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 1¹ k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c.