Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 502/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 502/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 19 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Renata Żywicka

4 w sprawie z odwołania A.M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z udziałem M. spółka z o.o. w Ł. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt III AUa 834/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od A.M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Opolu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z 26 czerwca 2024 r., V U 770/23 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 25 maja 2023 r. w ten sposób, że ustalił, iż wnioskodawczyni A.M. jako pracownik płatnika składek M. Sp. z o. o. w Ł. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 12 stycznia 2023 r. oraz zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 180 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2025 r., III AUa 834/24 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu apelacji organu rentowego zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie (pkt I.); zasądził od wnioskodawczyni na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym (pkt II.); zasądził od wnioskodawczyni na rzecz strony pozwanej kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (pkt III.).

7 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie: 1. art. 22 § 1 k.p. w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 2. art. 49 § 1 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; 3. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 § 1 k.p.; 4. art. 473 § 1 k.p.c.

8 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła nieważnością postępowania, gdyż zaskarżony wyrok został wydany przez sędziego powołanego przez tzw. neo-KRS, tj. przez skład sądu sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.), przez co doszło do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

9 Ponadto w ocenie skarżącej oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z faktu, że z uwagi na błędy w zakresie oceny elementów stosunku pracy, pomimo istniejących ustaleń faktycznych Sąd nie zakwalifikował stanu faktycznego do art, 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 k.p. i błędnie przyjął, że między skarżącą a spółką nie istniał stosunek pracy, a w konsekwencji odmówił objęcia skarżącej ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy o pracę. W ocenie skarżącej wykonywała ona pracę o charakterze specjalistycznym, była wspólnikiem spółki o charakterze równorzędnym, wykonywała swoje obowiązki w określonym miejscu i godzinach, nie pełniła funkcji zarządczych w spółce i w zakresie pozamedycznym podlegała formalnie zarządowi spółki. Powyższe okoliczności wręcz obligowały sąd do ustalenia, iż pomiędzy wnioskodawczyni a spółką M. Sp z o.o. zaistniał stosunek pracy.

10 O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej świadczy zdaniem skarżącej także fakt, że doszło do naruszenia art. 473 § 1 k.p.c., bowiem Sąd Apelacyjny przyjął, iż twierdzenia strony jak i zeznania świadków zostały przedstawione jedynie na potrzeby postępowania, a Sąd Okręgowy w Opolu przyjął powyższe twierdzenia za własne bezrefleksyjnie, bezkrytycznie. Sąd uznał, iż twierdzenia wnioskodawczyni o podporządkowaniu nie są poparte żadnymi innymi wiarygodnymi dowodami poza zeznaniami wnioskodawczyni, jej męża i pracowników.

11 Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i zmianę w całości poprzez oddalenie w całości apelacji organu rentowego, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania temu sądowi w innym składzie; przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stosownie do art. 398⁴ § 2 k.p.c. w zw. z art. 398 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. tj. z uwagi na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej oraz nieważność postępowania; zasądzenie od organu rentowego na rzecz wnioskodawczym kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym i Sądem drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika skarżącej oraz przeprowadzenie rozprawy z udziałem pełnomocnika.

12 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz w każdym przypadku o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

13 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

15 Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 398⁹ § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 398⁴ § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398⁹ § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 398⁹ § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

16 Powołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia.

17 Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

18 Odnosząc się do nieważności postępowania, na którą powołuje się skarżący to należy podkreślić, że Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu, w granicach zaskarżenia, kwestię nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, Nr 5, poz. 81, z glosą A. Szpunara, OSP 1998, Nr 5, poz. 93; z 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000, Nr 12, poz. 220).

19 W niniejszej sprawie brak jest jednak jakichkolwiek podstaw do podejmowania przez Sąd Najwyższy czynności w tym zakresie z urzędu. Nie jest również tak, że samo zasygnalizowanie nieważności postępowania powoduje konieczność automatycznego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Aby tak było i skarga mogła być przyjęta do dalszego rozpoznania, sygnalizacja musi okazać się słuszna i rzeczywiście potwierdzać naruszenie przepisów proceduralnych, których skutkiem byłaby nieważność postępowania. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w tym przypadku. Już nawet pobieżna analiza wniosku w tym zakresie wskazuje, że strona skarżąca nie ma racji.

20 Sąd Najwyższy wskazywał wielokrotnie, że osobą nieuprawnioną do orzekania w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. jest osoba nieposiadająca w ogóle uprawnień do tego, aby zasiadać w składzie orzekającym sądu, a więc taka, która nie została powołana na stanowisko sędziego, lub też orzekała przed powołaniem, albo po rezygnacji z urzędu, czy przejściu w stan spoczynku, albo będąc wadliwie wybrana do pełnienia funkcji ławnika. W orzecznictwie uznano, że osobą nieuprawnioną do orzekania jest też sędzia, który nie ma w ogóle delegacji do orzekania w danym sądzie, jak i ten, którego delegacja nie spełnia ustawowych wymagań warunkujących ważność i skuteczność aktu delegowania (zob.

21 postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020 r., III CSK 225/19, LEX nr 3221336). Ponadto sprzeczność składu sądu w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, jak to wynika z niektórych orzeczeń, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) - ale nawet w takiej sytuacji tylko wtedy (o czym zapomniał pełnomocnik strony skarżącej), kiedy wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2021 r., IV CZ 5/21, LEX nr 3269908; postanowienie Sądu Najwyższego z 15 września 2023 r., I CSK 4893/22, LEX nr 3611676). W rozpoznawanej sprawie taka okoliczność nie wystąpiła. Skarżący nie przeprowadził żadnego, wymaganego w takim przypadku, testu w stosunku do osoby sędziego i nie wskazał żadnych okoliczności, które mogłyby prowadzić do uwzględnienia jego wniosku. Przywołał jedynie fakt powołania sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa po zmianach ustawowych, co jest oczywiście niewystarczające. W niniejszej sprawie przed Sądem drugiej instancji nie wystąpiła nieważność postępowania. Podnoszona przez skarżącego kwestia została w sposób wyczerpujący wyjaśniona w postanowieniu Sądu Najwyższego z 13 lipca 2020 r. (II CSK 581/19, LEX nr 3046023).

22 Skarżąca nie zdołała także wykazać oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Skarżąca koncentruje się na wykazaniu oczywistości przez odwołanie się zarówno do norm prawa procesowego, jak i materialnego. Taki zabieg sam w sobie nie jest wadliwy, lecz oznacza, że praktycznie każde pole aktywności Sądu drugiej instancji ulokowane w opozycji do stanowiska skarżącej uznawane jest za oczywiste naruszenie prawa. Tego rodzaju zabieg pozwala na stwierdzenie, że rekonstrukcja waloru z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. ma dość subiektywne podłoże.

23 W odniesieniu do norm prawa materialnego, klaryfikacja cech z art. 22 § 1 k.p. odbywa się metodą typologiczną. Sąd ocenia, czy zebrane dowody ujawniają właściwości świadczenia pracy. W sytuacji, gdy dostrzega atypowe formy wykonywania pracy (brak podporządkowania, ciągłości świadczenia pracy), to zanegowanie tytułu pracowniczego ubezpieczenia nie tylko nie sprzeciwia się prawu, ale odpowiada jego treści. Wykonywanie pracy w rozumieniu art. 22 k.p. nie oznacza wykonywania jakiejkolwiek pracy, lecz pracy o określonym modelu. W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji, opierając się na ustaleniach Sądu pierwszej instancji, odtworzył zdarzenia, które ubezpieczona postrzegała jako przesłanki realizacji stosunku pracy. Sposób jej wykonywania to domena faktów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi oraz oceną materiału dowodowego dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.). Z tego względu skarżąca nie zdołała przekonać o potrzebie rozpoznania jego skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy.

24 Wobec niewykazania przez skarżącą zasadności powołanej przesłanki przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 1¹ k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c.