Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2026 r., I NSP 341/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2026 r., I NSP 341/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 2 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 Prezes SN Maria Szczepaniec (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Oktawian Nawrot

4 SSN Tomasz Przesławski

5 w sprawie ze skargi R.B., A.B., G.B., J.B. przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, VI ACa 1232/24 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 2 października 2026 r.:

1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI ACa 1232/24 nastąpiła przewlekłość postępowania;

2. przyznaje skarżącym R.B., A.B., G.B., J.B. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumy pieniężne w wysokości po 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 14 marca 2024 r. do 2 października 2026 r.;

3. zwraca na rzecz R.B., A.B., G.B., J.B. kwoty po 200 (dwieście) złotych tytułem uiszczonej opłaty sądowej od skargi;

4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w

10 Warszawie na rzecz R.B., A.B., G.B., J.B. kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) złotych z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania;

5. w pozostałym zakresie skargę oddala.

12 Oktawian Nawrot Prezes SN Maria Szczepaniec Tomasz Przesławski M.L.

Uzasadnienie

13 R.B., A.B., G.B., J.B. (dalej: „skarżący”), zastępowani przez r. pr. M.D., pismem z dnia 21 maja 2026 r. (data stempla pocztowego) wnieśli skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie o sygn. akt VI ACa 1232/24 toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie. Skarżący wnieśli o: (1) stwierdzenie przewlekłości postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. akt VI ACa 1232/24; (2) wydanie sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia wyznaczenia terminu rozprawy w sprawie w ciągu maksymalnie 1 miesiąca od dnia wydania postanowienia; (3) zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz każdego skarżącego kwot po 5 000 zł; (4) zasądzenie na rzecz skarżących kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

14 W uzasadnieniu skargi na przewlekłość postępowania wskazano, że akta sprawy wraz z apelacjami wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 14 marca 2024 r. Pomimo wymiany pism procesowych pomiędzy stronami oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego, Sąd Apelacyjny nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. Wskazano, że łączny czas rozpoznawania sprawy apelacyjnej wynosi blisko 2,5 roku. Zaznaczono, że skarżący nie widzą jakichkolwiek podstaw do zwlekania z wydaniem wyroku w przedmiotowej sprawie, szczególnie że linia orzecznicza w tym zakresie została już ugruntowana. Zdaniem skarżących powyższe świadczy o naruszeniu ich prawa do niezwłocznego rozpoznania sprawy. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie w piśmie z 7 września 2026 r. zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że w sytuacji nadmiernego wpływu spraw do sądu w krótkim czasie, gdy zaległości z tego tytułu są przejściowe i zostały podjęte rozsądne, szybkie i skuteczne środki zaradcze, państwo nie ponosi odpowiedzialności za naruszenie Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

15 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

16 Skarga, co do zasady zasługiwała na uwzględnienie, choć Sąd Najwyższy dokonał miarkowania sumy pieniężnej żądanej przez skarżących.

17 Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”, „u.s.p.”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Równocześnie stosownie do art. 2 ust. 2 u.s.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

18 Przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (tak postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki jest m.in. wielomiesięczna bezczynność sądu polegająca na niewyznaczaniu rozprawy, trwająca co najmniej 12 miesięcy (patrz postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; 14 marca 2007 r., III SPP 3/07; 22 stycznia 2019 r., I NSP 68/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; 21 maja 2019 r., I NSP 21/19; 14 czerwca 2019 r., I NSP 37/19; 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22), jakkolwiek w części orzeczeń wskazuje się, że także krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu, naruszyć może prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny (patrz postanowienia NSA z: 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08; 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08; 24 lipca 2008 r., I OPP 23/08 oraz 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10).

19 W powołanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że znamiona przewlekłości przypisuje się z reguły dopiero kilkunastomiesięcznej lub dłuższej bezczynności sądu drugiej instancji w wyznaczeniu terminu rozprawy odwoławczej. Kilkumiesięczny okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej mieści się w pojęciu rozsądnego terminu, w którym sprawa może oczekiwać na jej rozpoznanie. Jedynie wyjątkowo krótsze okresy bezczynności mogą uzasadniać stwierdzenie przewlekłości postępowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lipca 2014 r., III SPP 123/14).

20 Sąd Najwyższy podziela przytoczone wyżej poglądy i w zaistniałych okolicznościach stwierdza, że doszło do naruszenia prawa skarżących do rozpoznania sprawy o sygn. akt VI ACa 1232/24 w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie bez nieuzasadnionej zwłoki.

21 Postępowanie zostało wszczęte pozwem wniesionym do Sądu w dniu 22 maja 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie dnia 18 października 2023 r. wydał wyrok. Akta sprawy wraz z apelacjami wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 14 marca 2024 r. W tym samym dniu wylosowano w SLPS sędziego referenta, zaś w dniu 15 marca 2024 r. zarządzono wpisanie sprawy do repertorium ACa oraz zawiadomienie stron o składzie orzekającym. Dnia 9 grudnia 2024 r. sędzia referent złożyła wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy.

22 Postanowieniem z dnia 12 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyłączył sędziego od rozpoznania sprawy. W dniu 1 kwietnia 2025 r. skierowano sprawę do wylosowania sędziego referenta. W dniu 23 kwietnia 2025 r. wylosowany został sędzia referent i zawiadomiono strony o nowym składzie orzekającym.

23 Zarządzeniem z 7 maja 2025 r. akta przedstawiono referendarzowi celem nadania biegu apelacjom i poinformowano strony, że sprawa będzie wyznaczona zgodnie z kolejnością wpływu, a obecnie na rozpoznanie apelacji czeka się około 2 lat. Dnia 9 lipca 2025 r. wykonano kontrolę formalną apelacji i zarządzono doręczenie odpisów apelacji pełnomocnikom. Skarżący wielokrotnie wnosili pisma z prośbą o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Pismem z dnia 21 maja 2026 r. (data stempla pocztowego) skarżący wnieśli skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie o sygn. akt VI ACa 1232/24 toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie.

24 Zarządzeniem z 4 września 2026 r. wyznaczono termin posiedzenia niejawnego w celu rozpoznania apelacji na dzień 19 listopada 2026 r.

25 W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie wystąpiła przewlekłość postępowania. Od dnia wpływu akt wraz z apelacjami do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania Sąd Apelacyjny w Warszawie w zasadzie, poza dwukrotnym przydzieleniem sędziego sprawozdawcy, nie podejmował żadnych czynności zmierzających do rozpoznania sprawy.

26 Kontrola formalna apelacji została wykonana po 1 roku i 4 miesiącach od wpływu akt do sądu, a termin posiedzenia niejawnego został wyznaczony dopiero po złożeniu skargi na przewlekłość postępowania po 2 latach i 6 miesiącach od wpływu akt do sądu.

27 W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia, gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w państwie, które nie przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości, brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Odpowiedzialność za przewlekle prowadzone postępowania spoczywa na Państwie, nawet wówczas, gdy nie sposób odpowiedzialności za taki stan rzeczy przypisać - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - konkretnemu sędziemu kierującemu postępowaniem, czy sędziemu pełniącemu obowiązki administracyjne w zakresie organizacji pracy sądu lub wydziału. Przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie wynika bowiem z systemowej wadliwości organizacji funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

28 Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 u.s.p., sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, sumę pieniężną w wysokości od 2 000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanej skarżącemu sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że postępowanie apelacyjne trwa już ponad 2 lata. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz każdego skarżącego od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości po 2 000 zł. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania).

29 Z uwagi na wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego, Sąd Najwyższy uznał za bezprzedmiotowe wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zalecenia podjęcia odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie.

30 O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 394¹ § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p. oraz § 14 ust. 3 w zw. z § 17 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r. poz.118). Zasądzeniu podlegała kwota po 240 zł tytułem stawki minimalnej opłaty za czynności radców prawnych. Sąd Najwyższy na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p. wydał rozstrzygnięcie, o zwrocie opłat sądowych od skargi. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

31 Zdanie odrębne do postanowienia i uzasadnienia złożył

32 SSN Oktawian Nawrot.

33 Oktawian Nawrot Prezes SN Maria Szczepaniec Tomasz Przesławski Zdanie odrębne SSN Oktawiana Nawrota do postanowienia i uzasadnienia Sądu Najwyższego z 2 października 2026 r., sygn. I NSP 341/26

1. Postanowieniem z 2 października 2026 r., sygn. akt I NSP 341/26, w sprawie ze skargi R.B., A.B., G.B., J.B. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VI ACa 1232/24, Sąd Najwyższy m.in: (1) stwierdził, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VI ACa 1232/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; (2) przyznał skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumy pieniężne w wysokości po 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 14 marca 2024 r. do 2 października 2026 r.; oraz (5) oddalił skargę w pozostałym zakresie.

2. Nie zgadzam się z rozstrzygnięciem zawartym w powołanym wyżej postanowieniu w zakresie dotyczącym okresu, za który zostały przyznane sumy pieniężne (pkt 2 postanowienia), a w ślad za tym z ich wysokością.

3. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika sądowego - od komornika sądowego, sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej, w granicach wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

37 Sens językowy zdania drugiego nie pozostawia miejsca na wątpliwości, iż przyznawana od Skarbu Państwa suma pieniężna, w określonych w ustawie granicach, powinna obejmować każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, od jego zainicjowania przed sądem pierwszej instancji. Powyższe wprost i jednoznacznie determinuje konotacja użytego przez ustawodawcę zwrotu: „niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania”. W konsekwencji stwierdzenie przez Sąd Najwyższy, że przewlekłość nastąpiła na etapie postępowania apelacyjnego, nie przekłada się na okoliczność, że zgodnie z ustawą, przyznawana suma pieniężna, powinna obejmować całość trwania postępowania w sprawie.

38 Powyższa konkluzja wpisuje się wprost z wolę ustawodawcy. Przypomnieć bowiem należy, że zdania: „Wysokość sumy pieniężnej, w granicach wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie” dodane zostały do art. 12 ust. 4 u.s.p.p. ustawą z dnia 30 listopada 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016, poz. 2103).

39 Uzasadniając potrzebę nowelizację projektodawcy wskazali wprost:

40 „wysokość przyznawanej sumy pieniężnej jest zbyt niska (nieadekwatna), co wynika m.in. z faktu braku całościowej oceny łącznego czasu trwania zakwestionowanego postępowania (…) nowelizacja uwzględnia wytyczne Trybunału zmierzające do zagwarantowania adekwatnej wysokości sumy pieniężnej za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Zostanie to osiągnięte poprzez zobowiązanie sądów do wzięcia pod uwagę przy ustalaniu tej sumy - całej długości postępowania, od chwili wszczęcia aż do momentu rozpoznania skargi”.

41 Powyższy wniosek potwierdza wykładnia systemowa. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 4 zd. 4 u.s.p.p. „na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie”. Obowiązek zaliczenia na poczet przyznawanej sumy pieniężnej kwot przyznanych już skarżącemu w tej samej sprawie wskazuje, że ostatecznie musi ona korespondować z całym czasem trwania postępowania w sprawie, a nie jedynie określonym jej etapem np. obejmującym postępowanie przed sądem danej instancji.

42 Powyższe ponownie wzmacnia stanowisko autorów projektu wyrażone w jego uzasadnieniu: „W wyniku nowelizacji sąd będzie oceniał postępowanie jako całość. Badanie sądu nie będzie także ograniczone tylko do okresu od chwili poprzedniego rozpoznania skargi do rozpoznania kolejnej. Należy wskazać, że Trybunał uznaje, iż okoliczność, że od daty rozpoznania przez sąd krajowy pierwszej skargi na przewlekłość upływa kolejny okres, zanim zostanie wydane rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie, zobowiązuje sąd rozpoznający następną skargę na przewlekłość tego samego postępowania do jego oceny jako całości (por. wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r., Swat p-ko Polsce, skarga nr 13545/03, § 44; wyrok z dnia 11 października 2005 r., Majewski przeciwko Polsce, skarga nr 52690/99; wyrok z dnia 6 lipca 2010 r. w sprawie Rejzmund przeciwko Polsce, skarga nr 42205/08). Jedynie w przypadku, gdyby uprzednio wniesiona skarga została rozpoznana zgodnie z orzecznictwem Trybunału (zarówno w aspekcie oceny rozsądności czasu trwania postępowania oraz kompensacyjnym), rozstrzygając kolejną skargę tego samego podmiotu, sąd krajowy jest uprawniony do uwzględnienia przy dokonywanej całościowej ocenie zakwestionowanego postępowania - zasądzonej uprzednio sumy pieniężnej. Z tego względu, w celu usunięcia ewentualnych wątpliwości w tym zakresie, proponuje się wskazać w treści art. 12 ust. 4, że na poczet sumy pieniężnej przyznawanej skarżącemu zalicza się kwoty przyznane mu już tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie”.

43 Ponadto nie można tracić z pola widzenia, że stosownie do art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dokonując oceny, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, sąd zobowiązany jest uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona. Wskazanie na łączny czas postępowania implikuje, że granicami przewlekłości postępowania, a zatem i sumy pieniężnej przyznawanej z tytułu przewlekłości postępowania, są właśnie granice określone w art. 2 ust. 2 zd. 2 ustawy o skardze na przewlekłość. Jak wskazali projektodawcy przywołanej wyżej ustawy nowelizującej, powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach przeciwko Polsce: „sądy polskie nadal dokonują nieuprawnionej fragmentacji postępowania, przy ocenie rozsądności czasu jego trwania, ograniczając analizę do ostatniego etapu, na którym w chwili wniesienia środka postępowanie się znajduje (np. ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, po kolejnym orzeczeniu kasatoryjnym), ponadto wysokość przyznawanej sumy pieniężnej jest zbyt niska (nieadekwatna), co wynika m.in. z faktu braku całościowej oceny łącznego czasu trwania zakwestionowanego postępowania”.

4. Jak częściowo wynika już w powyższego, konieczność uwzględnienia całego czasu trwania postępowania jest następstwem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”) ukształtowanego w związku ze stosowaniem Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993, poz. 284 ze zm.; dalej: „Konwencja”). Podkreślić jednak należy, że stosownie do art. 1 ust. 3 u.s.p.p., przepisy ustawy stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji. Zgodnie ze wspomnianym orzecznictwem cezurą początkową w badaniu okresu przewlekłości postępowania jest jego wszczęcie, rozumiane jako zainicjowanie postępowania w sprawie (a nie na danym etapie tej sprawy; zob. Guide on Article 6 of the European Convention on Human Rights. Right to a fair trial (criminal limb), s. 66 - https://ks.echr.coe.int/web/echr-ks/article-6-criminal; Guide on Article 6 of the European Convention on Human Rights. Right to a fair trial (civil limb), s. 125-126 - https://ks.echr.coe.int/web/echr-ks/article-6-civil). Co więcej, w niektórych przypadkach, będzie to wymagało uwzględnienia również okresu postępowania, który nie toczył się przed sądem (zob. W. Jasiński [w:] E. H. Morawska, Polska przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Sprawy wiodące: sprawa Kudła przeciwko Polsce z 2000 r., Warszawa, Wydawnictwo C.H. Beck 2019, s. 122-123 i powołane tam orzecznictwo).

45 W kontekście szacowania wysokości sumy pieniężnej, o której mowa w art. 12 ust. 4 u.s.p.p. wskazać należy, że Trybunał – orzekając w sprawach, w których podnoszono naruszenie konwencyjnego prawa do sądu z uwagi na czas trwania postępowania – za punkt odniesienia przyjmuje ogólny czas trwania postępowania w sprawie. Jakkolwiek więc w orzeczeniach tych szczególnej analizie poddane są przestoje zaistniałe na poszczególnych etapach postępowania, przyznawane sumy pieniężne tytułem słusznego zadośćuczynienia z tytułu naruszenia prawa do sądu, nie są ograniczane jedynie do tych etapów. W szczególności przywołać należy wyrok Trybunału z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko Włochom, w którym scharakteryzowano kryteria stosowanie przy szacowaniu szkody niemajątkowej będącej wynikiem naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Trybunał wskazał wprost: „Odnośnie do słusznościowej oceny szkody niemajątkowej poniesionej w wyniku przewlekłości postępowania, Trybunał uważa, że kwota wahająca się od 1000 do 1500 EUR za rok trwania postępowania (a nie za rok zwłoki) stanowi kwotę bazową dla odpowiedniego obliczenia. Wynik postępowania krajowego (czy skarżący przegra, wygra, czy ostatecznie zawrze ugodę) nie ma znaczenia dla szkody niemajątkowej poniesionej w wyniku przewlekłości postępowania. Łączna kwota odszkodowania zostanie zwiększona o 2000 EUR, jeżeli stawka sporu jest znaczna, na przykład w sprawach z zakresu prawa pracy, stanu cywilnego i zdolności do czynności prawnych, emerytur lub szczególnie poważnych postępowań dotyczących zdrowia lub życia osoby. Podstawowa kwota odszkodowania zostanie obniżona w zależności od liczby sądów rozpoznających sprawę w trakcie postępowania, zachowania wnioskodawcy – w szczególności liczby miesięcy lub lat spowodowanych nieuzasadnionymi odroczeniami, za które wnioskodawca ponosi odpowiedzialność – przedmiotu sporu – na przykład, gdy konsekwencje finansowe mają dla wnioskodawcy niewielkie znaczenie – oraz poziomu życia w danym kraju. Obniżenie może być również przewidziane w przypadku, gdy wnioskodawca uczestniczył w postępowaniu jedynie krótko, kontynuując je jako spadkobierca. Kwota odszkodowania może również zostać obniżona w przypadku, gdy wnioskodawca uzyskał już orzeczenie o naruszeniu w postępowaniu krajowym oraz kwotę pieniężną w drodze krajowego środka odwoławczego. Oprócz faktu, że istnienie krajowego środka odwoławczego jest w pełni zgodne z zasadą pomocniczości zawartą w Konwencji, taki środek odwoławczy jest bliższy i bardziej dostępny niż skarga do Trybunału, jest szybszy i rozpatrywany w języku ojczystym skarżącego. Oferuje zatem korzyści, które należy wziąć pod uwagę”.

46 Powyższe nie pozostawia więc żadnych wątpliwości, że standard strasburski nakazuje, przy szacowaniu sumy pieniężnej, uwzględniać łączny czas postępowania w sprawie, od jego zapoczątkowania, jednoznacznie przy tym wykluczając możliwość relatywizowania do określonego etapu postępowania, w tym przed sądem określonej instancji.

5. W mojej ocenie powyższe prowadzi do wniosku, że Sąd Najwyższy wydając 2 października 2026 r. postanowienie w sprawie I NSP 341/26 dokonał błędnej wykładni art. 12 ust. 4 u.p.s.s., czego skutkiem było przyznanie sumy pieniężnej za błędnie określony okres, tj. wyłącznie za okres postępowania przez Sądem Apelacyjnym w Warszawie, a w ślad za tym przyznanie sum pieniężnych w wysokościach nieodpowiadających ustawie.

6. Z powyższych względów konieczne było złożenie zdania odrębnego do postanowienia i uzasadnienia wskazanego na wstępie postanowienia Sądu Najwyższego.

49 M.L.