Art. 12
Tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 334 [PDF] z uwzględnieniem zmian: Dz. U. z 2024 r. poz. 1907 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 526 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 820 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1178 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1609 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1172 [PDF], Dz. U. z 2026 r. poz. 370 [PDF]. Stan prawny na
Zapowiedziane zmiany wprowadzają: ustawa z dnia (Dz. U. z 2026 r. poz. 26), która w zakresie zmian tego aktu wejdzie w życie z dniem ; akt ogłoszony w Dz. U. z 2026 r. poz. 1123.
Art. 12.
§ 1. W sądzie rejonowym można tworzyć wydziały: #
1) cywilny – do spraw z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, spraw dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych oraz spraw należących do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw; #
2) karny – do spraw z zakresu prawa karnego; #
3) rodzinny i nieletnich – do spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, spraw dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych oraz spraw należących do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw; #
4) pracy, ubezpieczeń społecznych albo pracy i ubezpieczeń społecznych – do spraw odpowiednio z zakresu prawa pracy lub z zakresu ubezpieczeń społecznych; #
5) gospodarczy – do spraw gospodarczych oraz innych spraw z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego należących do sądu gospodarczego na podstawie odrębnych ustaw; #
6) ksiąg wieczystych – do prowadzenia ksiąg wieczystych; #
7) egzekucyjny – do rozpoznawania spraw: #
a) o nadanie klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym, o których mowa w art. 777 § 1 pkt 3–6 oraz art. 781 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, z późn. zm.), w tym również w przypadkach, o których mowa w art. 7781, art. 787, art. 7871, art. 788 i art. 789 tej ustawy, o ile nadanie klauzuli wykonalności nie należy do właściwości sądów gospodarczych, #
b) o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, którym jest wydane w wydziale egzekucyjnym orzeczenie sądu albo referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, #
c) ze skarg na czynności komornika sądowego wnoszonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego oraz spraw, w których przepisy te stosuje się odpowiednio, #
d) w trybie art. 759 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, #
e) o wyłączenie komornika sądowego, #
f) o ustanowienie kuratora w postępowaniu egzekucyjnym, #
g) o wydanie zaświadczenia dla tytułów egzekucyjnych, o których mowa w art. 7951 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, #
h) w trybie art. 8011 § 2, art. 807 § 1, art. 813, art. 8202 i art. 8211 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, #
i) w trybie art. 115316 i art. 115318 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, #
j) o których mowa w tytułach II i III części trzeciej ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w zakresie zastrzeżonym dla kompetencji sądu, z wyłączeniem spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz spraw o wyjawienie majątku, #
k) o zwolnienie od kosztów sądowych przed wszczęciem postępowania w sprawach, o których mowa w przepisach poprzedzających, oraz zwolnienie od kosztów komorniczych. #
§ 2. (uchylony) #
Art. 12 Prawa o ustroju sądów powszechnych Art. 12. § 1. W sądzie rejonowym można tworzyć wydziały: 1) cywilny – do spraw z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, spraw dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych oraz spraw należących do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw; 2) karny – do spraw z zakresu prawa karnego; 3) rodzinny i nieletnich – do spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, spraw dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych oraz spraw należących do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw; 4) pracy, ubezpieczeń społecznych albo pracy i ubezpieczeń społecznych – do spraw odpowiednio z zakresu prawa pracy lub z zakresu ubezpieczeń społecznych; 5) gospodarczy – do spraw gospodarczych oraz innych spraw z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego należących do sądu gospodarczego na podstawie odrębnych ustaw; 6) ksiąg wieczystych – do prowadzenia ksiąg wieczystych; 7) egzekucyjny – do rozpoznawania spraw: a) o nadanie klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym, o których mowa w art. 777 § 1 pkt 3–6 oraz art. 781 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, z późn. zm.), w tym również w przypadkach, o których mowa w art. 778¹, art. 787, art. 787¹, art. 788 i art. 789 tej ustawy, o ile nadanie klauzuli wykonalności nie należy do właściwości sądów gospodarczych, b) o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, którym jest wydane w wydziale egzekucyjnym orzeczenie sądu albo referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, c) ze skarg na czynności komornika sądowego wnoszonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego oraz spraw, w których przepisy te stosuje się odpowiednio, d) w trybie art. 759 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, e) o wyłączenie komornika sądowego, f) o ustanowienie kuratora w postępowaniu egzekucyjnym, g) o wydanie zaświadczenia dla tytułów egzekucyjnych, o których mowa w art. 795¹ § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, h) w trybie art. 801¹ § 2, art. 807 § 1, art. 813, art. 820² i art. 821¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, i) w trybie art. 1153¹⁶ i art. 1153¹⁸ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, j) o których mowa w tytułach II i III części trzeciej ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w zakresie zastrzeżonym dla kompetencji sądu, z wyłączeniem spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz spraw o wyjawienie majątku, k) o zwolnienie od kosztów sądowych przed wszczęciem postępowania w sprawach, o których mowa w przepisach poprzedzających, oraz zwolnienie od kosztów komorniczych. § 2. (uchylony)
art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 i 1907, z 2025 r. poz. 526, 820, 1172, 1178 i 1609 oraz z 2026 r. poz. 370)
art. 12 u.s.p.
Orzecznictwo
- Sąd Najwyższy, uchwała z , III CZP 108/14
…między nimi toczy, jest sprawą gospodarczą; jako taka, zgodnie z art. 1 u.r.s.s.g., podlega rozpoznaniu przez sąd (wydział) gospodarczy (por. art. 12 § 1a pkt 3 i § 1b w związku z art. 16 § 4a pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2015…
- Sąd Najwyższy, uchwała z , III PZP 2/03
…w postępowaniu uproszczonym nie mogą być powierzane sądom grodzkim, ponieważ nie mają one statusu sądu pracy w rozumieniu art. 12 § 1 pkt 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Postulaty doktryny co do koniecznych zmian legislacyjnych jednoznacznie rozstrzygających pojawiające się wątpliwości…
- Sąd Najwyższy, uchwała z , III CZP 61/01
…się sądom grodzkim, mającym status wydziału lub wydziału zamiejscowego sądu rejonowego. Analiza tego przepisu, dokonana na tle przepisów art. 12 § 3 i art. 20 pkt 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych…
- Sąd Najwyższy, uchwała z , II PZP 2/14
- Sąd Najwyższy, wyrok z , I CSK 726/12
…Przyjęcie, że nie zostało wyjaśnione, czy członkowie 5 spółdzielni w pełni pokryli koszty budowy swoich lokali stanowiło wynik niezastosowania art. 12 ust. 1 u. sp. mieszk., skoro nabyli oni własność lokali. Błędna wykładnia art. 361 § 1 k.c. polegała na uznaniu, że o zaistnieniu związku…
- Sąd Najwyższy, uchwała z , III CZP 62/15
- Sąd Okręgowy w Warszawie, postanowienie z , XIII Pz 68/25
…12 § 1 pkt 1 ustawy-Prawo o ustroju sądów powszechnych) a nie sąd pracy, którego właściwość zastrzeżona jest dla spraw z zakresu prawa pracy (art. 12 § 1 pkt 4 w/w ustawy) oraz spraw przekazanych do jego właściwości na mocy przepisu szczególnego. Sprawa, która dotyczy przedmiotowego pozwu nie…
- Sąd Okręgowy w Warszawie, postanowienie z , XXI Pz 104/25
…12 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych), a nie sąd pracy, którego właściwość zastrzeżona jest dla spraw z zakresu prawa pracy (art. 12 § 1 pkt 4 w/w ustawy) oraz spraw przekazanych do jego właściwości na mocy przepisu szczególnego. Sprawa, która dotyczy przedmiotowego pozwu nie…
- Sąd Okręgowy w Warszawie, postanowienie z , XXI Pz 95/25
…12 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych), a nie sąd pracy, którego właściwość zastrzeżona jest dla spraw z zakresu prawa pracy (art. 12 § 1 pkt 4 w/w ustawy) oraz spraw przekazanych do jego właściwości na mocy przepisu szczególnego. Sprawa, która dotyczy przedmiotowego pozwu nie…
- Sąd Okręgowy w Warszawie, postanowienie z , XXI Pz 99/25
Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.
Wszystkie orzeczenia przy art. 12 (26)
Historia zmian
Bez zmian od 3 kwietnia 2026 r.