Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2026 r., I KK 389/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2026 r., I KK 389/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 27 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Waldemar Płóciennik

4 w sprawie T. P. obwinionego z art. 94 § 1 k.w. i in.

5 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 października 2026 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść obwinionego od wyroku Sądu Rejonowego we Wschowie z dnia 2 czerwca 2026 r., sygn. akt II W 26/26,

I. uchyla zaskarżony wyrok;

II. uniewinnia obwinionego od popełnienia wykroczenia z art. z art. 94 § 1 k.w. i kosztami procesu w tej części obciąża Skarb Państwa;

III. w pozostałym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu we Wschowie.

9 Waldemar Płóciennik

Uzasadnienie

10 T. P. został obwiniony o to, że:

1. „W dniu 31 października 2025 r. około godziny 17:30 w W. na ul. […], woj. […], kierował samochodem osobowym m-ki J. o nr rej. […] nie mając do tego wymaganych uprawnień tj. prawa jazdy kat. B”, to jest o czyn z art. 94 § 1 k.w.;

2. „W tym samym czasie i miejscu jak w punkcie 1., kierował samochodem m-ki J. o nr rej. […] bez wymaganych świateł od zmierzchu do świtu”, tj. o czyn z art. 88 k.w.

13 Wyrokiem nakazowym z dnia 28 stycznia 2026 r., sygn. akt II W 26/26, Sąd Rejonowy we Wschowie uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzuconych mu czynów i za to na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.k. wymierzył mu grzywnę w wysokości 2.000 złotych. Nadto, na podstawie art. 94 § 3 k.w. w zw. z art. 29 § 1, 2 i 3 k.w. orzekł wobec obwinionego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do kierowania którymi wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii „B”, na okres 6 miesięcy.

14 Obwiniony złożył sprzeciw wobec opisanego wyroku i dołączył do niego kserokopię prawa jazdy kategorii AM/B1/,B, wydanego na jego nazwisko z datą 31 października 2025 r. (k-25).

15 Po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 2 czerwca 2026 r., sygn. akt II W 26/26, Sąd Rejonowy we Wschowie:

1. uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów i za to na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.w. wymierzył mu karę grzywny w kwocie 2.000 złotych;

2. na podstawie art. 39 § 1 k.w. odstąpił od wymierzenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych

3. rozstrzygnął o kosztach.

19 Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony postępowania.

20 Kasację od całości wyroku wywiódł na korzyść obwinionego Rzecznik Praw Obywatelskich, który zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 94 § 1 k.w., poprzez uznanie, że fizyczny brak przy sobie dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami wypełnia znamię wykroczenia braku uprawnień do prowadzenia pojazdu mechanicznego na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu”. W konsekwencji tego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie ukaranego od popełnienia przypisanego mu wykroczenia z art. 94 k.w., a w pozostałym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy we Wschowie.

21 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

22 Kasacja jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

23 Chociaż Sąd Rejonowy we Wschowie nie sporządził uzasadnienia zaskarżonego kasacją wyroku, to brak jest podstaw by zakładać, że nie uwzględnił on całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z protokołu rozprawy wynika, że obwiniony wyjaśnił, że egzamin na prawo jazdy zdał w dniu 24 września 2025 r. i był przekonany, że w dniu kontroli, tj. 31 października 2025 r., ma ważne prawo jazdy, chociaż dokumentu jeszcze nie odebrał. Stwierdził również, że dokument ten wystawiono z datą 31 października 2025 r. Sąd ujawnił bez odczytania zgromadzone w sprawie dokumenty, w tym kserokopię prawa jazdy obwinionego (k – 25).

24 Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. 2025.1226) warunkiem niezbędnym do uzyskania uprawnienia do kierowania pojazdami jest zdanie egzaminu państwowego. Prawo jazdy jest jedynie dokumentem potwierdzającym posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami. Z wyjaśnień obwinionego wynika, że stosowny egzamin państwowy zdał on w dniu 24 września 2025 r., a potwierdza to fakt wystawienia prawa jazdy z datą 31 października 2025 r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że brak wymaganych uprawnień w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. zachodzi wówczas, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo, utraciła je w wyniku cofnięcia i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi np. na ich czasowe zawieszenie, niepowodujące jednak ich definitywnej utraty (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 lipca 2024 r., I KK 232/24; z dnia 28 czerwca 2024 r., II KK 187/24; z dnia 19 marca 2019 r., IV KK 59/19). Żadna z opisanych sytuacji nie wystąpiła w rozważanej sprawie, ponieważ obwiniony, po zdaniu egzaminu państwowego, posiadał uprawnienia do kierowania pojazdami, w tym kategorii „B”, a w chwili kontroli nie posiadał jedynie dokumentu potwierdzającego ich nabycie, co nie stanowi wykroczenia.

25 W świetle powyższych uwag należało uchylić zaskarżony wyrok, ponieważ został on wydany z rażącą obrazą art. 94 § 1 k.k. i uniewinnić obwinionego od popełnienia czynu zarzuconego mu pkt I. Ze względu na to, że przedmiotem postępowania przed Sądem Rejonowym były dwa wykroczenia, za które – stosownie do art. 9 § 2 k.w. – wymierzono łącznie jedną karę, konieczne było przekazanie sprawy w pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do wykroczenia z art. 88 k.w. do ponownego rozpoznania, w celu rozstrzygnięcia o odpowiedzialności obwinionego za ten czyn, zagrożony znacznie łagodniejszą sankcją niż czyn z art. 94 § 1 k.w. Kierując się powyższym, orzeczono jak na wstępie.

26 Waldemar Płóciennik