Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2026 r., I CSK 705/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2026 r., I CSK 705/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Agnieszka Piotrowska

4 na posiedzeniu niejawnym 13 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Z.W. przeciwko P.W. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Z.W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 marca 2024 r., I ACa 739/23,

5 1) odrzuca skargę kasacyjną powoda,

6 2) oddala wnioski pełnomocnika powoda z urzędu i pełnomocnika pozwanego z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi oraz pozwanemu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 9 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił powództwo Z.W. przeciwko P.W. o ochronę dóbr osobistych, w którym powód domagał się nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia o przeproszeniu go o bliżej określonej treści oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda zadośćuczynienia za krzywdę w kwocie 51 000 zł.

8 Apelacja powoda od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 marca 2024 r.

9 Powód wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 233 k.p.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.c. przez wydanie wyroku na podstawie ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, iż na gruncie niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Skarżący oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynie kasacyjnej objętej art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

11 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód, nawiązując do jedynej podstawy kasacyjnej, podniósł, że jest ona oczywiście uzasadniona wobec naruszenia przez Sąd Apelacyjny w Katowicach przepisów postępowania, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku, skutkującego niezgodnym z prawem oraz poczuciem sprawiedliwości rozstrzygnięciem, które to uchybienia procesowe wpłynęły na wynik przedmiotowej sprawy.

12 Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na jej oczywistej zasadności obligowało powoda do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przytoczonych we wniosku przepisów prawa materialnego lub procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez studiowania akt sprawy i prowadzenia bardziej złożonych rozumowań (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście sprzecznego z prawem i nieprawidłowego orzeczenia, które z tych przyczyn nie może się ostać w obrocie prawnym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17 z 5 października 2018 r., V CSK 168/18).

13 Wniosek powoda o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych wymagań, niezależnie od tego, że nawiązuje do jedynej sformułowanej w skardze podstawy kasacyjnej, opartej na kwestionowaniu przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny zgromadzonych w sprawie dowodów oraz poczynionych w sprawie ustaleń, stanowiących podstawę faktyczna zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu powód wręcz wskazał, że podważa ocenę dowodów dokonaną przez Sąd drugiej instancji oraz poczynione w tej sprawie na ich podstawie ustalenia faktyczne. Towarzyszy termu szeroki wywód dotyczący kryteriów oceny dowodów na gruncie art. 233 § 1 k.p.c. z przywołaniem orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego tych kwestii.

14 W tej sytuacji należało uznać, że skarżący oparł zarówno podstawę kasacyjną, jak i wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na zarzutach niedopuszczalnych w świetle art. 398³ § 3 k.p.c. oraz art. 398¹³ § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym. Z tych przyczyn skarga kasacyjna powoda podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 76; z 30 sierpnia 2006 r., I CSK 189/06, z 6 grudnia 2005 r., I CSK 66/05, z 21 lipca 2006 r., II CSK 138/06; z 18 lutego 2014 r., I CSK 368/13). Z tych też przyczyn Sąd Najwyższy odmówił pełnomocnikowi powoda z urzędu przyznania mu ze środków Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ sporządzenie oczywiście niedopuszczalnej skargi kasacyjnej, która została odrzucona z tej przyczyny przez Sąd, nie stanowi udzielenia stronie należytej pomocy prawnej, opłacanej ze środków publicznych. Zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek pełnomocnika pozwanego z urzędu o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym także podlegał oddaleniu, albowiem pełnomocnik pozwanego zawarł w odpowiedzi na skargę jedynie wniosek o przyznanie mu tych kosztów od Skarbu Państwa, nie sformułował natomiast żadnego innego wniosku w tym zakresie, w tym wniosku o zasądzenie tych kosztów od powoda w przypadku niekorzystnego dla powoda wyniku postępowania kasacyjnego.

15 Tymczasem w przypadku, w którym proces wygrywa strona reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu nie ma podstaw do zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz tego pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronie wygrywającej sprawę. Znajdują natomiast zastosowanie ogólne reguły rozstrzygania o kosztach procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 i n. k.p.c.).

16 Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu stronie wygrywającej sprawę podlegają zatem zasądzeniu od przeciwnika procesowego na rzecz tej strony, która, jeśli je otrzyma od strony przegrywającej, ma następnie obowiązek rozliczenia się z własnym pełnomocnikiem z urzędu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 1 marca 1989 r., III CZP 12/89). Ponadto, stosownie do art. 122 § 1 k.p.c., pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma prawo, z wyłączeniem reprezentowanej przez niego strony, ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od jej przegrywającego przeciwnika. Zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz.87 ) w sprawie cywilnej, w której kosztami procesu został obciążony przeciwnik procesowy strony korzystającej z pomocy udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, koszty, o których mowa w § 2, sąd przyznaje po wykazaniu bezskuteczności ich egzekucji.

17 Zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Warunkiem zasądzenia kosztów jest zatem prawidłowo sformułowany oraz zgłoszony we właściwym terminie (zob. art. 109 k.p.c.) wniosek strony, bez którego sąd orzekający nie ma podstaw do tego, aby rozstrzygać o kosztach postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie zawiera implicite żądania zasądzenia kosztów procesu na rzecz reprezentowanej przez niego strony - jako wygrywającej (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.) - od strony przeciwnej (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 7 października 2021 r., III CZP 51/20, OSNC 2022, nr 5, poz.47; postanowienia Sądu Najwyższego z 18 września 2017 r., V CSK 677/16; z 9 listopada 2017 r., I CZ 94/17; z 27 sierpnia 2018 r., II CSK 513/17; z 11 stycznia 2019 r., II CSK 379/18 oraz z 8 sierpnia 2019 r., III CSK 329/18).

18 W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w sentencji.