Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., I CSK 630/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., I CSK 630/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 22 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Roman Trzaskowski

4 na posiedzeniu niejawnym 22 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku T.M. z udziałem B.M. o podział majątku wspólnego, na skutek skargi kasacyjnej B.M. od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 4 czerwca 2025 r., II Ca 1087/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

5 Postanowieniem z 4 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Lublinie na skutek apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 28 czerwca 2024 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w punkcie I.1. tego postanowienia ustalił, iż w skład majątku wspólnego T.M. i B.M. zamiast kwoty 491.322,24 zł wchodzi kwota 438.229,84 zł będąca w posiadaniu B.M. oraz w punkcie IV. w ten sposób, że zasądzoną od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy tytułem dopłaty kwotę 242.971,85 zł obniżył do kwoty 216.425,65 zł płatnej w terminie do 4 lipca 2025 r. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności (punkt I), w pozostałej części zaś oddalił apelację uczestniczki (punkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (punkt III). W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, uczestniczka wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., ewentualnie przyczynę określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.

6 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

7 Z art. 398¹ § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 398⁴ § 2 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np.

8 postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca argumentowała, że zachodzi przyczyna kasacyjna z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., mianowicie potrzeba rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienia prawnego: „Czy w sprawie o podział majątku wspólnego, w sytuacji istnienia na rachunku jednego z małżonków znacznych oszczędności, których pochodzenia nie da się wprost udokumentować, ale których powstanie z dochodów wspólnych jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, sąd orzekający w ramach swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) jest uprawniony do mechanicznego zastosowania domniemania z art. 31 § 1 k.r.o., czy też - w świetle zasad rządzących ciężarem dowodu (art. 6 k.c.) i zasady surogacji (art. 33 pkt 10 k.r.o.) - ciąży na nim obowiązek wszechstronnej analizy całokształtu sytuacji majątkowej stron w celu uwiarygodnienia lub obalenia twierdzeń małżonka o pochodzeniu tych środków z jego majątku osobistego?”.

9 Sformułowane przez skarżącą wątpliwości nie wypełniają powołanej przyczyny kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że aktualna pozostaje reguła wykładni wskazująca na ustawową preferencję majątku wspólnego, w myśl której wszelkie wątpliwości dotyczące przynależności danego przedmiotu do majątku małżonków należy rozstrzygać na korzyść majątku wspólnego a ponadto, że domniemanie faktyczne, iż przedmiot majątkowy nabyty przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, może zostać obalone przez wykazanie, że nabycie nastąpiło ze środków finansowych, stanowiących majątek osobisty (zob. np. uchwałę Sądu Najwyższego z 13 marca 2008 r., III CZP 9/08, OSNC 2009, Nr 4, poz. 54; z 7 lipca 2016 r., III CZP 32/16, OSNC 2017, Nr 5, poz. 57; postanowienia Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2013 r., II CSK 193/12, niepubl. i z 27 listopada 2020 r., I CSK 774/18, niepubl.). Nie budzi przy tym wątpliwości, że obowiązek wszechstronnej analizy materiału dowodowego, w tym dowodów mających wykazywać sytuację majątkową byłych małżonków w trakcie trwania wspólności ustawowej, obciąża sąd powszechny, natomiast obowiązek wykazania, że określony składnik majątku nabyty w trakcie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej przynależy do majątku osobistego obciąża stronę podnoszącą tego rodzaju twierdzenie. Sformułowane przez skarżącą wątpliwości oparte zostały na założeniu, że Sąd nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego i że wykazanie przez stronę skarżącą pochodzenia środków zgromadzonych na jej rachunku bankowym w trakcie trwania wspólności małżeńskiej było niemożliwe. Ocena, czy skarżąca, jak sama podnosi, obaliła domniemanie przynależności środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym w trakcie trwania wspólności ustawowej, a zarazem czy sąd dokonał wszechstronnej oceny dowodów mających jej zdaniem wykazywać sytuację majątkową małżonków uniemożliwiających zgromadzenie tych środków z majątku wspólnego, nie jest zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., a sprowadza się w istocie jedynie do wątpliwości skarżącej odnośnie do prawidłowości rozstrzygnięcia jej indywidualnej sprawy, a przy tym odwołuje się do niedopuszczalnego w postępowaniu kasacyjnym zarzutu oceny dowodów (art. 398³ § 3 k.p.c.).

10 Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

11 Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie określone w art. 398⁴ § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 398⁴ § 2 k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC 2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11 kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17, niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadność skargi nie może więc poprzestawać na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych.

12 Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw, niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).

13 Wskazanie przez skarżącą, po przedstawieniu we wniosku argumentów na poparcie powołanej przyczyny kasacyjnej z art. 398⁹ § 1 pkt k.p.c., że ewentualnie wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na jej oczywistą zasadność, nie mogło w konsekwencji uzasadniać przyjęcia, że przyczyna ta została wykazana.

14 Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

15 (K.L.)