Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2026 r., I CSK 368/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2026 r., I CSK 368/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 24 lipca 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Kamil Zaradkiewicz

4 na posiedzeniu niejawnym 24 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości M.L. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej przy ulicy […] w Ż. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości M.L. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 16 lipca 2025 r., I AGa 148/23,

5 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

6 2) oddala wniosek pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem 16 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości M.L. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej przy ulicy […] w Ż. o zapłatę, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z 2 lutego 2023 r., VI GC 62/22, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że powództwo oddalił i zasądził od powoda na rzecz pozwanej 10 817 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 1) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej 8100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w tym zakresie do dnia zapłaty (pkt 2). Powód wniósł skargę kasacyjną od wskazanego wyroku Sądu drugiej instancji, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego oraz o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

8 Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania powód wskazał, że w sprawie mają występować następujące zagadnienia prawne:

9 1) czy ustalenie stanowiące wyłączną ratio decidendi prawomocnego wyroku oddalającego powództwo - przesądzające, że podmiotem zobowiązanym z umowy jest inny podmiot niż strona pozwana - korzysta z mocy wiążącej (art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c.) w sprawie o to samo roszczenie wytoczonej przeciwko podmiotowi wskazanemu w tamtym wyroku jako właściwie legitymowany, jeżeli odmowa respektowania tego związania skutkuje powstaniem w obrocie prawnym dwóch prawomocnych orzeczeń o wzajemnie wykluczającej się treści co do legitymacji biernej - prowadząc do impasu prawnego, w którym wierzyciel nie może uzyskać zaspokojenia od żadnego z potencjalnych dłużników, co narusza zasadę pewności prawa oraz konstytucyjną zasadę ochrony zaufania do prawomocnych orzeczeń sądowych (art. 2 Konstytucji RP)?;

10 2) czy dopuszczalne jest przeprowadzenie przez sąd drugiej instancji w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, w którym sporządzono plan rozprawy (art. 205¹² § 1 k.p.c.), dowodów zgłoszonych przez stronę z naruszeniem terminów prekluzyjnych określonych w art. 458⁵ § 1-3 i art. 205¹² § 1 k.p.c., w sytuacji, gdy: a) strona ta - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - nie uprawdopodobniła spełnienia zobiektywizowanych przesłanek z art. 458⁵ § 4 k.p.c., tj., że powołanie tych dowodów nie było możliwe wcześniej albo że potrzeba ich powołania wynikła później; b) przeprowadzenie tych dowodów nastąpiło z inicjatywy Sądu (art. 232 zd. 2 k.p.c.) podjętej wyłącznie na korzyść biernej procesowo strony, bez występowania szczególnych okoliczności uzasadniających odstępstwo od zasady kontradyktoryjności; a w konsekwencji, czy takie działanie Sądu nie prowadzi do niedopuszczalnego obejścia systemu prekluzji dowodowej, niweczy sens instytucji planu rozprawy jako instrumentu koncentracji materiału procesowego oraz nie stanowi zastąpienia kontradyktoryjnego modelu postępowania cywilnego modelem inkwizycyjnym?

11 Pozwana złożyła odpowiedź na skargę, w której wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

14 Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych (postanowienie SN z 21 listopada 2019 r., I CSK 143/19). Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, nie jest trzecią instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego (zob. postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego stosowania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

15 Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23). Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania. Jako przyczynę kasacyjną, mającą w ocenie powoda uzasadniać przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazał on występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych.

16 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienie SN z 20 maja 2021 r., II CSK 132/21).

17 Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem argumentów prawnych, świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r., nr 1, poz. 11; z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK 34/07). Konieczne jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności zagadnienia (zob. postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07). Ponadto, ma to być zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa (postanowienia SN:

18 z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08).

19 Zagadnienia prawne przedstawione przez skarżącego nie spełniają powyższych wymagań wynikających z ustawy w świetle standardów ukształtowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

20 Odnosząc się do pierwszego zagadnienia wskazać należy, że orzecznictwo dotyczące zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest bardzo bogate. Tytułem przykładu, w uzasadnieniu wyroku z 13 maja 2021 r., V CSKP 73/21, Sąd Najwyższy zaznaczył, że w judykaturze można wyróżnić dwa zasadnicze poglądy co do zakresu mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądowych, czyli pozytywnego aspektu prawomocności materialnej (art. 365 § 1 k.p.c.). Pierwsze z zapatrywań ujmuje wąsko zakres mocy wiążącej jako wyznaczony treścią sentencji orzeczenia, odnoszącej się do konkretnych żądań powoda. Na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. sąd nie jest natomiast związany dokonaną w innym postępowaniu oceną istnienia konkretnego stosunku prawnego. Wyrok wiąże bowiem co do przysługiwania konkretnego roszczenia, ale nie co do oceny prawnej relacji zachodzącej między stronami, z której to roszczenie miałoby wynikać (wyrok SN z 29 września 2017 r., V CSK 10/17). Na poparcie tego stanowiska przywoływany jest, po pierwsze, ten argument, że w procesie cywilnym sąd orzeka w istocie o wskazanych w pozwie (art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) żądaniach stron (art. 325 in fine k.p.c.), a nie o łączącym je stosunku prawnym (wyroki SN: z 7 kwietnia 2016 r., III CSK 276/15; z 13 października 2017 r., I CSK 46/17). Przedmiotem prawomocności materialnej jest ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły, wobec czego wyrok wiąże jedynie co do przysługiwania powodowi konkretnego roszczenia, a nie co do oceny relacji prawnej, z której to roszczenie miałoby wynikać (wyroki SN: z 29 września 2017 r., V CSK 10/17; z 24 stycznia 2017 r., V CSK 164/16).

21 Po drugie, konieczność wąskiego rozumienia art. 365 § 1 k.p.c. motywowana jest spostrzeżeniem, że wszelkie wyłączenia i wyjątki od zasady samodzielności i niezawisłości sądu w dokonywaniu ocen materiału dowodowego należy interpretować ścieśniająco (wyrok SN z 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00). Sama możliwość związania sądu innym rozstrzygnięciem postrzegana jest jako ograniczenie niezawisłości sędziowskiej i odstępstwo od podstawowych zasad postępowania cywilnego, w tym zasady swobodnej oceny dowodów. Z tej przyczyny ograniczanie kompetencji jurysdykcyjnej sądu może być uznane za większe zagrożenie dla powagi wymiaru sprawiedliwości niż niepożądana - lecz dopuszczalna - rozbieżność ocen pomiędzy sądami (wyrok SN z 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14). Nie bez znaczenia pozostaje także wzgląd na konieczność unikania w ten sposób ewentualnej petryfikacji błędnych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji – opartych na nich nietrafnych rozstrzygnięć (wyrok SN z 26 maja 2017 r., I CSK 464/16).

22 Drugi z poglądów, szeroko ujmujący moc wiążącą orzeczeń, jest wiązany przede wszystkim z wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z 29 marca 1994 r, III CZP 29/94, zapatrywaniem, że unormowanie zawarte w art. 365 k.p.c. ma gwarantować poszanowanie prawomocnego orzeczenia sądu, regulującego stosunek prawny będący przedmiotem rozstrzygnięcia. Przywołana uchwała dotyczyła wprawdzie problematyki rozdrabniania roszczeń, w związku z którą stwierdzono, że dopuszczenie do możliwości rozbieżnej oceny zasadności tego samego roszczenia w tych samych okolicznościach byłoby zaprzeczeniem społecznie oczekiwanych reguł ochrony prawnej i naruszeniem zasady zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Jednak w uzasadnieniu uchwały wyrażono dalej idący pogląd, że prawomocny wyrok, z punktu widzenia jego prejudycjalnego znaczenia w innej sprawie, powoduje niedopuszczalność dokonania odmiennej oceny tego samego stosunku prawnego, w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, między tymi samymi stronami. Opierając się na tym stanowisku przyjmowano, że sąd obowiązany jest uznać, iż kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak to przyjęto we wcześniejszym, prawomocnym wyroku. W przeciwnym bowiem razie wyroki sądowe miałyby walor jedynie opiniujący, a nie stanowczy i imperatywny (wyroki SN: z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00; z 14 maja 2003 r., I CKN 263/01). Szerokie rozumienie art. 365 § 1 k.p.c. uzasadniane było, po pierwsze, argumentem o konieczności zapewnienia prawomocnym orzeczeniom cech niewzruszalności i stabilności w celu zagwarantowania zawartym w nich rozstrzygnięciom należytej ochrony prawnej, która nie zostałaby zapewniona, gdyby możliwe było dowolne kwestionowanie stanu prawnego ukształtowanego dla danego podmiotu korzystnie w prawomocnym orzeczeniu sądowym (wyrok SN z 6 marca 2014 r., V CSK 203/13). Po drugie, na rzecz omawianego poglądu przywoływany był argument, że związanie sądu sentencją orzeczenia wynika już z art. 366 k.p.c., co przemawia za koniecznością nadania art. 365 § 1 k.p.c.

23 szerszego znaczenia (wyrok SN z 7 kwietnia 2011 r., I PK 225/10). Za takim rozumieniem mocy wiążącej miał również przemawiać cel w postaci realizacji postulatu ekonomii procesowej (uchwała SN z 12 lipca 2018 r., III CZP 3/18). Od czasu wydania uchwały Sądu Najwyższego z 29 marca 1994 r, III CZP 29/94, w orzecznictwie równolegle prezentowane są oba poglądy, choć za dominujące należy uznać wąskie rozumienie mocy wiążącej orzeczeń (tak np. wyroki SN: z 17 maja 2012 r. I CSK 494/11, z 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14, z 9 września 2015 r., IV CSK 726/14). Nie sposób również nie dostrzec pewnych niedostatków argumentacji mającej przemawiać za szerokim rozumieniem art. 365 § 1 k.p.c. Odniesienia do społecznie oczekiwanych reguł ochrony prawnej oraz zasady zaufania do wymiaru sprawiedliwości mają w dużej mierze charakter pozajurydyczny.

24 Należy również zauważyć, że wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy oddalający powództwo skierowane przeciwko gminie Ż. nie został zaskarżony przez powoda apelacją. Powód tym samym zrezygnował z poddania tego orzeczenia kontroli instancyjnej i zweryfikowania wyrażonego w uzasadnieniu tego wyroku stanowiska, zgodnie z którym to Wspólnota Mieszkaniowa miałaby być biernie legitymowana.

25 Odnosząc się z kolei do drugiego zaoferowanego przez stronę skarżącą zagadnienia prawnego, zostało ono sformułowane w sposób kazuistyczny, uniemożliwiający sformułowanie wypowiedzi o charakterze ogólnym, a taki charakter powinno mieć ferowane w tym zakresie rozstrzygnięcie. Zagadnienie prawne ma bowiem służyć rozstrzygnięciu problemu o ogólnej naturze i rzeczywiście istotnym z perspektywy rozstrzygania tej i podobnych spraw, nie zaś być jedynie próbą skonstruowania wątpliwości czy stawiania tez co do oceny okoliczności czy też prawidłowości wykładni prawa względnie stosowania norm prawnych lub wydania konkretnego orzeczenia w indywidualnej sprawie, a zatem w istocie stanowić pozór zagadnienia, które powinna zaoferować w skardze kasacyjnej strona skarżąca.

26 Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 2 k.p.c.). Jednocześnie w niniejszej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku pozwanej o zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów postępowania kasacyjnego. Wniosek ten, zgłoszony w odpowiedzi na skargę, został powiązany z wnioskiem o oddalenie skargi. Takie rozstrzygnięcie w sprawie nie zapadło, a podzielić należy prezentowany w orzecznictwie pogląd, że nie ma podstaw do przyznania kosztów postępowania kasacyjnego stronie, która w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o przyznanie tych kosztów łączy ze wskazanym przez siebie - innym - rozstrzygnięciem. Pełnomocnik pozwanej nie wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a takie rozstrzygnięcie zapadło w niniejszej sprawie (postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 563/01; z 8 sierpnia 2012 r., II CSK 112/12; z 14 kwietnia 2023 r., I CSK 3486/22).