Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2026 r., I CSK 1525/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2026 r., I CSK 1525/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 16 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Władysław Pawlak

4 na posiedzeniu niejawnym 16 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.G. przeciwko U. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 30 października 2025 r., X Ga 717/25,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2 700 (dwa tysiące siedemset) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 30 października 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację powoda J.G. od wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu z 26 lutego 2025 r., oddalającego powództwo skierowane przeciwko U. sp. z o.o. B. o zapłatę kwoty 14 381,16 euro, której powód dochodził jako zwrotu nienależnego świadczenia wypłaconego pozwanej spółce z tytułu dodatkowych kosztów za przestój i naprawę pojazdu w czasie transportu realizowanego przez pozwaną na jego zlecenie. Pozew został wniesiony 27 grudnia 2023 r. Powództwo zostało oddalone na skutek uwzględnienia zarzutu przedawnienia, a także z uwagi na brak udowodnienia wysokości roszczenia.

8 Według podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Sądów obu instancji powód jako przewoźnik miał na zlecenie S.S. przetransportować towar składający się z 5 elementów o łącznej wadze 16,5 t. na trasie Hiszpania - Polska. Z kolei powód zlecił pozwanej spółce wykonanie tego przewozu, informując wcześniej swojego zleceniodawcę. W miejscu załadunku towar nie został zważony. W czasie przewozu kierowca pojazdu zauważył problemy samochodu z poziomowaniem, a także ugięciem się opon i poinformował dyspozytora pozwanego o prawdopodobieństwie przekroczenia wagi towaru wskazanej w zleceniu. Na terenie Francji doszło dwukrotnie do wystrzału opon i uszkodzenia pojazdu. Wówczas zestaw został zważony i okazało się, że towar ważył więcej niż wskazano w zleceniu. Część ładunku została przeładowana do innego pojazdu, zaś naprawiony pojazd z najcięższym elementem, po ok. 14 dniach przestoju, kontynuował przewóz. Strona pozwana wystawiła fakturę datowaną na 8 sierpnia 2018 r. (nr […]) obciążającą powoda na kwotę 14 381,16 euro z tytułu poniesionych dodatkowych kosztów za przestój i naprawę pojazdu z terminem zapłaty do 7 września 2018 r. Powód zaakceptował te koszty i je ostatecznie uregulował, częściowo w ramach potrącenia z grudnia 2018 r. (k. 91), a częściowo poprzez przelew z marca 2019 r. (k. 92). W dniu 31 października 2018 r. powód oświadczył S.S., że potrąca m.in. wierzytelność objętą fakturą z 8 sierpnia 2018 r. nr […] (należność z tytułu dodatkowych kosztów, o których mowa w fakturze z 8 sierpnia 2018 r. nr […]) z należnościami S.S. z tytułu zrealizowanych przez niego na rzecz powoda przewozów (k. 93). S.S. w piśmie z 23 sierpnia 2018 r. odmówił realizacji faktury z 8 sierpnia 2018 r. nr […]. Z kolei strona pozwana w dniu 4 grudnia 2018 r. złożyła powodowi oświadczenie o potrąceniu zobowiązań w wysokości 51 584,58 zł z częścią należności objętej fakturą z 8 sierpnia 2018 r. nr [...] (k. 91). Na skutek potrącenia do zapłaty na rzecz pozwanego pozostała kwota 2333,75 euro, którą powód uregulował 22 marca 2019 r. (k. 92).

9 Wyrokiem z 12 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy zasądził od J.G. na rzecz S.S. kwotę 62 092 zł (apelacja J.G. została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 26 czerwca 2024 r. k. 100-117) z tytułu należności za zrealizowane na rzecz powoda z niniejszego procesu przewozy, przy uznaniu bezskuteczności przedstawienia przez J.G. do potrącenia należności z faktury z 8 sierpnia 2018 r. (k. 10 -21). W tamtym postępowaniu strona pozwana z niniejszego procesu uczestniczyła w charakterze interwenienta ubocznego.

10 W skardze kasacyjnej opartej na naruszeniu przepisów prawa procesowego (art. 82 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 382 k.p.c. w zw. z art. 327¹ § 1 k.p.c.) i materialnego (art. 37 lit. a., art. 39 ust. 4 w zw. z art. 32 ust. 1 in fine konwencji CMR oraz art. 78 ust. 1 prawa przewozowego, a także art. 6 k.c. w zw. z art. 37 lit. a konwencji CMR oraz art. 411 k.c.) domagał się przyjęcia jej do rozpoznania wskazując na jej oczywistą zasadność oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych, tj. art. 37 lit. a w zw. z art. 34 konwencji CMR w zakresie, w jakim dotyczy to dopuszczalności stosowania przepisów o roszczeniach zwrotnych (regresowych) konwencji CMR w relacji pomiędzy przewoźnikiem pierwotnym, a przewoźnikiem rzeczywistym (podwykonawcą), tj. czy w klasycznym układzie podwykonawstwa (przewoźnik pierwotny - przewoźnik rzeczywisty), w którym występuje jeden list przewozowy obejmujący wszystkich przewoźników, roszczenie regresowe podlega reżimowi konwencji CMR (art. 37 i n.), czy też prawu krajowemu. Jeśli chodzi o przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, to zdaniem skarżącego Sąd odwoławczy zignorował zasadę bezwzględnego pierwszeństwa umowy międzynarodowej przed ustawą krajową i nie zastosował art. 39 ust. 4 konwencji CMR, na podstawie którego roszczenie objęte pozwem wniesionym w niniejszej sprawie w grudniu 2023 r. nie mogło być przedawnione, w sytuacji gdy szkoda, którą powód miał naprawić została ostatecznie potwierdzona wyrokiem sądowym dopiero w 2024 r. W takiej sytuacji przyjęcie przez Sądy meriti, iż roszczenie powoda uległo przedawnieniu w 2019 r. prowadzi do nielogicznego wniosku, że jego roszczenie regresowe przedawniło się, zanim stało się w pełni wymagalne i pewne co do zasady.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

13 Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz.

14 53).

15 Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

16 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący oparł na przesłankach uregulowanych art. 398⁹ § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).

17 Przedstawiając wątpliwości interpretacyjne na gruncie art. 37 lit a w zw. z art. 34 Konwencji CMR, w kontekście terminu początkowego biegu przedawnienia przewidzianego w art. 39 ust. 4 konwencji CMR, skarżący pomija, iż przedmiotem procesu w sprawie przeciwko niemu z powództwa S.S. zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy (VIII Ga 196/22) nie było roszczenie odszkodowawcze (S.S.) z tytułu poniesionej przez niego szkody w związku z przewozem realizowanym na jego (S.S.) zlecenie przez powoda J.G., który z kolei zlecił wykonanie tego przewozu spółce z o.o. U., lecz roszczenie z tytułu braku zapłaty przez J.G. wynagrodzenia za wykonane na jego zlecenie przez S.S. inne przewozy, a zatem roszczenie nie związane z spornym przewozem zleconym J.G. przez S.S. W konsekwencji nie mogło być mowy o powstaniu na rzecz powoda roszczenia regresowego, o którym mowa w art. 37, art. 39 ust. 1 i ust. 4 w zw. z art. 39 ust. 4 konwencji CMR, skoro w tamtej sprawie przedmiotem roszczenia S.S. nie była szkoda, której jako nadawca przesyłki w rozumieniu przepisów tej konwencji miałby doznać w związku z przewozem realizowanym przez przewoźnika J.G. i kolejnego przewoźnika - spółkę z o.o. U. W art. 39 ust. 4 Konwencji chodzi o proces odszkodowawczy z powództwa nadawcy (wysyłającego) przesyłki, bądź odbiorcy przesyłki (art. 13 konwencji CMR) przeciwko przewoźnikowi, względnie o faktyczną zapłatę odszkodowania (o którym też mowa w art. 37 konwencji CMR) przez jednego z przewoźników na rzecz nadawcy przesyłki bądź odbiorcy przesyłki. W kontekście regulacji zawartej w art. 37 ust. 4 konwencji CMR bez znaczenia prawnego pozostaje okoliczność, że w sprawie VIII Ga 196/22 badana była skuteczność materialnoprawna oświadczenia J.G. o przedstawieniu do potrącenia (z dochodzoną przez S.S. należnością) wierzytelności z tytułu pokrytych przez J.G. na rzecz spółki z o.o. U. dodatkowych kosztów związanych z wykonaniem przewozu towarów realizowanego na zlecenie S.S. przez J.G. i dalszego przewoźnika - spółkę z o.o. U.

18 Tego rodzaju roszczenie powoda J.G. w stosunku do S.S. nie może być identyfikowane z roszczeniem zwrotnym z art. 39 ust. 4 konwencji CMR, ewentualnie z art. 78 ust. 1 pr. przew. (w zw. z art. 5 i 6 pr. przew.), względnie z art. 793 k.c. Wobec tego w niniejszym procesie powód J.G. dochodził przeciwko spółce z o.o. U. roszczenia z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia. Przepisy powołanej konwencji i pr. przew. nie normują tego rodzaju roszczeń w stosunkach pomiędzy przewoźnikami, a to oznacza, że do rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia mają zastosowanie ogólne przepisy kodeksu cywilnego (tj. 120 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c.; zob. też wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2014 r., V CSK 421/13), czyli w niniejszej sprawie termin przedawnienia rozpoczął bieg od przełomu marca i kwietnia 2019 r. Skoro bowiem powód nie był zobowiązany do wypłaty tego świadczenia na rzecz pozwanej spółki z o.o. U., to powinien był domagać się jej zwrotu niezwłocznie po zrealizowaniu świadczenia (na rzecz tej spółki) częściowo wskutek potrącenia a częściowo wskutek przelewu. Ponadto do roszczenia powoda, ze względu na jego charakter (niepodpadający pod roszczenia, o których stanowią art. 39 ust. 4 w zw. z art. 32 konwencji CMR albo art. 77-78 pr. przew., względnie art. 792-793 k.c.) ma zastosowanie termin przedawnienia określony w art. 118 k.c. Ubocznie tylko należy zauważyć, że powód przedstawił S.S. do potrącenia wierzytelność objętą fakturą z 8 sierpnia 2018 r. nr […] w październiku 2018 r., a zatem w czasie gdy nie zrealizował jeszcze na rzecz spółki z o.o. U. uznanej faktury z 8 sierpnia 2018 r. nr […], gdyż nastąpiło to dopiero wskutek potrącenia z grudnia 2018 r. i zapłaty z marca 2019 r., a zatem oświadczenie o potrąceniu z października 2018 r. nie mogło wywrzeć w tym zakresie zamierzonych skutków prawnych, skoro było przedwczesne i w tej perspektywie moc wsteczna oświadczenia o potrąceniu (w stosunkach pomiędzy stronami niniejszego sporu) (art. 499 zd. 2 k.c.) z grudnia 2018 r. nie mogła doprowadzić do odnowienia skutku oświadczenia o potrąceniu z października 2018 r. w stosunkach pomiędzy J.G. i S.S.

19 Przewidziana w art. 398⁹ § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo).

20 Mając na względzie wywody prawne zaprezentowane przy analizie przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c., brak podstaw do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna w przedstawionym wyżej rozumieniu, skoro przedawnienie dochodzonego przez powoda roszczenia nastąpiło z końcem 2022 r., zaś pozew w tej sprawie został wniesiony 27 grudnia 2023 r.

21 Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz.118). Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym znajduje uzasadnienie w art. 98 § 1¹ k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności.