Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., I CNP 27/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., I CNP 27/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 20 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 Prezes SN Joanna Misztal-Konecka

4 na posiedzeniu niejawnym 20 października 2026 r. w Warszawie w sprawie ze skargi I.N. i P.N. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Koninie z 24 stycznia 2024 r., I 1Ca 516/23, wydanego w sprawach:

5 1) wszczętej z urzędu z udziałem I.N. i P.N. o ograniczenie władzy rodzicielskiej;

6 2) z wniosku W.J. i K.J. z udziałem I.N. i P.N. o umieszczenie małoletniego dziecka w rodzinie zastępczej;

7 3) z wniosku I.N. i P.N. z udziałem W.J., K.J., J.J. i Prokuratora Rejonowego w […] o wydanie dziecka, odrzuca skargę.

Uzasadnienie

1. Postanowieniem z 24 stycznia 2024 r., sprostowanym postanowieniem z 9 kwietnia 2026 r., Sąd Okręgowy w Koninie oddalił apelację I.N. i P.N. od postanowienia Sądu Rejonowego w Koninie z 27 czerwca 2023 r., w połączonych sprawach: 1) wszczętej z urzędu o ograniczenie im władzy rodzicielskiej, 2) z wniosku W.J., K.J. o umieszczenie małoletniego dziecka w rodzinie zastępczej; 3) z ich wniosku z udziałem W.J., J.J., K.J. i Prokuratora Rejonowego w […] o wydanie dziecka.

2. I.N. i P.N. wnieśli od postanowienia Sądu Okręgowego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, wskazując na naruszenie art. 109 § 1 i 2 k.r.o., art. 113 k.r.o. w zw. z art. 113⁴ k.r.o. i art. 577 k.p.c., art. 233 § 1 w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 227 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c., art. 2, art. 45 ust. 1, art. 48 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.

10 Skarżący podali, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z art. 109 § 1 i 2 k.r.o., art. 113 k.r.o. w zw. z art 113⁴ k.r.o. i art. 577 k.p.c., z art. 316 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 227 k.p.c., także narusza art. 2, art. 45 ust. 1, art. 48, art. 77 ust. 2 Konstytucji.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3. W postępowaniu nieprocesowym można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

13 W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można też żądać stwierdzenia niezgodności z prawem takiego postanowienia, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie postanowienia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych (art. 519² § 1 i 2 k.p.c.). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest środkiem prawnym sformalizowanym, co wiąże się z jej specjalną, nadzwyczajną funkcją w systemie prawa. W części określającej jej treść powinna zawierać: oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części; przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie; wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny, uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy; wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było ani nie jest możliwe oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem (art. 424⁵ § 1 pkt 1-6 k.p.c.), a brak któregokolwiek z tych elementów konstrukcyjnych stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę odrzucenia skargi, bez możliwości wdrożenia postępowania naprawczego (art. 424⁶ § 2 k.p.c.). Przepisy te znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.). W skardze przedstawionej przez I.N. i P.N. nie wykazano, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia nie było możliwe za pomocą żadnego środka przewidzianego w przepisach prawa. Skarżący odnieśli się jedynie do niedopuszczalności skargi kasacyjnej, braku podstaw do skorzystania ze skargi o wznowienie postępowania oraz do braku potrzeby podjęcia próby skorzystania ze skargi nadzwyczajnej.

14 Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że do środków pozwalających na wzruszenie kwestionowanego orzeczenia należą nie tylko skarga kasacyjna oraz skarga o wznowienie postępowania, ale także inne środki prawne pozwalające na zmianę lub uchylenie wyroku, ewentualnie służące pozbawieniu lub ograniczeniu wykonalności orzeczenia (postanowienia SN: z 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140; z 18 kwietnia 2018 r., V CNP 49/17; z 9 sierpnia 2022 r., I CNP 125/22).

15 W postępowaniu nieprocesowym, w ramach którego toczyła się sprawa objęta skargą niezgodnościową, przewiduje się dodatkowe środki umożliwiające sądowi zmianę zapadłych postanowień. Do tej kategorii rozwiązań prawnych należy art. 577 k.p.c., zgodnie z którym sąd opiekuńczy może zmienić swe postanowienie, nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy. Artykuł 577 k.p.c. umożliwia zatem sądowi opiekuńczemu dostosowanie wydanego postanowienia do każdej sytuacji, w jakiej może znaleźć się osoba, której postępowanie dotyczy. Sąd opiekuńczy jest obowiązany i uprawniony zmienić albo uchylić prawomocne postanowienie w każdej sytuacji, gdy jest to uzasadnione ze względu na dobro osoby, której postanowienie dotyczy, w szczególności z uwagi na zmianę okoliczności stanowiących podłoże prawomocnego rozstrzygnięcia.

16 Zaskarżone w niniejszej sprawie skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia postanowienie Sądu Okręgowego w Koninie z 24 stycznia 2024 r. nie jest zatem orzeczeniem, którego nie można wzruszyć w drodze dostępnym uczestnikom środków prawnych.

17 Reasumując, należy przyjąć, że możliwość zmiany lub uchylenia prawomocnego postanowienia w sprawach dotyczących szeroko rozumianych kontaktów z dzieckiem i władzy rodzicielskiej wyłącza dopuszczalność skargi o stwierdzenie jego niezgodności z prawem (postanowienia SN: z 20 grudnia 2013 r., IV CNP 68/13; z 31 sierpnia 2021 r., III CNP 5/21, i z 17 października 2024 r., I CNP 76/24).

4. Mając powyższe na względzie, z uwagi na niedopuszczalność skargi niezgodnościowej, Sąd Najwyższy odrzucił ją na podstawie art. 424⁸ § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.