Art. 109

Pokaż w całym akcie

Art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
Art. 109.
§ 1. Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia.
§ 2. Sąd opiekuńczy może w szczególności:
1) zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;
2) określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;
3) poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;
4) skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;
5) zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.
§ 3. Sąd opiekuńczy może także powierzyć zarząd majątkiem małoletniego ustanowionemu w tym celu kuratorowi.
§ 4. W przypadku, o którym mowa w § 2 pkt 5, a także w razie zastosowania innych środków określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, sąd opiekuńczy zawiadamia o wydaniu orzeczenia właściwą jednostkę organizacyjną wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, która udziela rodzinie małoletniego odpowiedniej pomocy i składa sądowi opiekuńczemu, w terminach określonych przez ten sąd, sprawozdania dotyczące sytuacji rodziny i udzielanej pomocy, w tym prowadzonej pracy z rodziną, a także współpracuje z kuratorem sądowym.

art. 109 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2026 r. poz. 236)

art. 109 k.r.o.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 28 maja 2021 r., III CSKP 6/21

   …sprawcze wskazały wydanie orzeczenia przez Sąd Rejonowy w K., to jest postanowienia z 31 października 2014 r., mającego podstawę w art. 109 § 1 k.r.o. i art. 569 § 2 k.p.c. Działanie sądu jako organu państwa podjęte przy wykorzystaniu przysługującego mu imperium i polegające na wydaniu…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 29 września 2020 r., I NSNC 42/20

   …Sądu Rejonowego w S. z 26 września 2003 r. III Nsm (…), został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad małoletnim K. D. na podstawie art. 109 k.r.o. (zagrożone dobro dziecka). Wobec postawy K. D. odnośnie powinności podjęcia pracy zarobkowej oraz obowiązków w gospodarstwie, ciężar…

3. Sąd Rejonowy w Toruniu, postanowienie z 4 listopada 2024 r., III Nsm 2255/23

   …Sąd na podstawie art. 355 § 1 kpc w zw. z art. 223 § 1 i art. 13 § 2 kpc orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia. Zgodnie z treścią art. 109 § 1 kro, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd wyda odpowiednie zarządzenia. Przepis art. 109 § 2 kro w punktach 1-5 wskazuje, jakie…

4. Sąd Rejonowy w Toruniu, postanowienie z 3 października 2024 r., III Nsm 957/24

   …w rozumieniu art. 109 (por. też J. Gajda, Kodeks..., s. 348; A. Łapiński, Ogólna problematyka ograniczenia władzy rodzicielskiej według art. 109 k.r.o., Pal. 1974, nr 3, s. 21). W przedmiotowej sprawie nie ustała przesłanka z art. 109 kro, ponieważ dobro małoletnich dzieci nadal jest…

5. Sąd Rejonowy w Toruniu, postanowienie z 5 marca 2024 r., III Nsm 165/24

   …w rozumieniu art. 109 (por. też J. Gajda, Kodeks..., s. 348; A. Łapiński, Ogólna problematyka ograniczenia władzy rodzicielskiej według art. 109 k.r.o., Pal. 1974, nr 3, s. 21). Z materiału procesowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że na obecnym etapie życia małoletniego K. M.…

6. Sąd Rejonowy w Toruniu, postanowienie z 21 grudnia 2023 r., III Nsm 423/21

   …rodzicielskiej w rozumieniu art. 109 (por. też (...), Kodeks..., s. 348; (...) Ogólna problematyka ograniczenia władzy rodzicielskiej według art. 109 k.r.o. , Pal. 1974, nr 3, s. 21). Z materiału procesowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że na obecnym etapie życia małoletnich J. C. i…

7. Sąd Rejonowy w Toruniu, postanowienie z 25 listopada 2025 r., III Nsm 447/25

   …dowodowego doprowadziła do przekonania Sądu, że aktualnie nie istnieją jakiekolwiek podstawy do zmiany zastosowanych wobec H. H. (1) zarządzeń z art. 109 kro nad sposobem wykonywania przez nią władzy rodzicielskiej nad małoletnimi córkami F., H., O. i H.. Przechodząc do rozważań prawnych, zgodnie z…

8. Sąd Rejonowy w Kole, postanowienie z 6 grudnia 2023 r., III Nsm 116/23

   …i ujawnionych na rozprawie nie budzi żadnych wątpliwości i nie była przez strony kwestionowana . Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art. 109 § 1 k.r.o., Sąd opiekuńczy powinien wydać odpowiednie zarządzenia jeżeli dobro dziecka jest zagrożone. Ingerencja Sądu opiekuńczego na podstawie…

9. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie, uzasadnienie z 28 listopada 2023 r., VI Nsm 1604/23

   …z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowym dziecka ( art. 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zgodnie z art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Sąd opiekuńczy może w szczególności zobowiązać…

10. Sąd Rejonowy w Nakle nad Notecią, postanowienie z 8 listopada 2022 r., III Nsm 261/22

    …wykonującym władzę rodzicielską oraz sprawującym opiekę lub pieczę nad małoletnim zakazuje się stosowania kar cielesnych (art. 96¹ kro). Z kolei art. 109§1 kro stanowi, że jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Sąd może wówczas w szczególności zobowiązać…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 109 (238)

Historia zmian

Bez zmian od 19 lutego 2026 r.