Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2026 r., IV KS 41/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2026 r., IV KS 41/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 15 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Zbigniew Puszkarski

4 w sprawie J. K. oskarżonego o czyn z art. 296 § 1 k.k. w zw. z art. 296 § 3 k.k.

5 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 października 2026 r.

6 skargi obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 marca 2026 r., sygn. akt II AKa 361/25, uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 17/24, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania postanowił:

1. na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. oddalić skargę;

2. kosztami sądowymi postępowania skargowego obciążyć J.K.

Uzasadnienie

9 J. K. został oskarżony o szczegółowo opisany w akcie oskarżenia czyn z art. 296 § 1 k.k. w zw. z art. 296 § 3 k.k.

10 Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn.

11 akt II K 17/24, uniewinnił J. K. od popełnienia zarzuconego mu czynu i kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

12 Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego – Zakład P. „C. ” J. K. , W. K. Sp. j. Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 26 marca 2026 r., sygn. akt II AKa 361/25,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie.

13 Od wyroku Sądu odwoławczego skargę, o której mowa art. 539a § 1 k.p.k., wniósł obrońca oskarżonego J. K. , zarzucając:

1. naruszenie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. poprzez złożenie apelacji przez nie upoważnionego oskarżyciela posiłkowego;

2. uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji mimo braku ku temu przesłanek. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu.

16 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

17 Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, zaś jej treść świadczy po części o niezrozumieniu przez autora celu postępowania skargowego, o którym mowa w rozdziale 55a k.p.k. Ta uwaga odnosi się do zarzutu z pkt 2, którego treść, nie sygnalizująca naruszenie art. 437 § 2 k.p.k., zdaje się wyrażać oczekiwanie, że Sąd Najwyższy podejmie merytoryczną kontrolę poglądu Sądu odwoławczego, iż uniewinnienie J. K. przez Sąd meriti nie było rozstrzygnięciem prawidłowym. Potwierdza to część motywacyjna skargi, w której obrońca „odnosząc się do błędnych ustaleń Sądu II instancji dotyczących winy oskarżonego co do zarzucanych mu czynów” (w akcie oskarżenia jest mowa o jednym czynie), twierdzi, że „Sąd II instancji pominął istotne dla sprawy fakty dotyczące działań obu wspólników w trakcie działania spółki »C. « J. K. , W. K. oraz bezpośrednio po złożeniu przez oskarżonego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy spółki”. Tym samym skarżący oczekuje, że Sąd Najwyższy rozważy prawidłowość dokonanej przez Sąd ad quem oceny dowodów zgromadzonych przez Sąd I instancji, zatem, wbrew przepisom postępowania, stanie się sądem trzeciej instancji.

18 Sąd Apelacyjny w Katowicach w zgodzie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. wydał wyrok kasatoryjny, odwołując się do art. 454 § 1 k.p.k., po stwierdzeniu, że „samym tym zachowaniem oskarżony J. K. mógł zrealizować (a w ocenie tut. Sądu zrealizował) znamiona przestępstwa z art. 296 § 1 k.p.k.” W postępowaniu skargowym Sąd Najwyższy nie bada zasadności poglądu sądu odwoławczego, że zebrane dowody uzasadniają skazanie oskarżonego, z czym wiązałaby się konieczność dokonania oceny tych dowodów i rozważenia, czy wnioski wysnute przez sąd ad quem na ich podstawie tego materiału są prawidłowe, w konsekwencji czy organ ten prawidłowo ocenił zarzuty apelacyjne. Byłoby to równoznaczne z nadaniem skardze charakteru nieznanej ustawie „superapelacji” i przejmowaniem przez Sąd Najwyższy, który miałby ponownie oceniać zarzuty apelacyjne, roli sądu odwoławczego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 stycznia 2019 r., II KS 11/18; z dnia 26 listopada 2021 r. V KS 29/21; z dnia 14 lipca 2022 r., III KS 44/22; z dnia 23 sierpnia 2022 r., IV KS 19/22; z dnia 27 kwietnia 2023 r., IV KS 13/23 i in.). Należy zaznaczyć, że wyrok Sądu odwoławczego nie obliguje Sądu pierwszej instancji do skazania J. K. (art. 8 § 1, art. 442 § 3 k.p.k.), zaś argumenty mające przekonać o wadliwości poglądu Sądu ad quem i niewinności oskarżonego obrońca będzie mógł prezentować w ponowionym postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

19 Pierwszy zarzut skargi jest oparty na nieporozumieniu, bowiem jeżeli obrońca wskazał na naruszenie przez Sąd odwoławczy art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. „poprzez złożenie apelacji przez nie upoważnionego oskarżyciela posiłkowego”, to powinien zauważyć, że drugi z wymienionych przepisów zabrania wszczęcia postępowania i nakazuje umorzenie postępowania wszczętego, gdy brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela. Niesłusznie utożsamia apelację ze skargą inicjującą postępowanie, tymczasem brak skargi uprawnionego oskarżyciela w rozumieniu art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. wchodzi w grę tylko w toku sądowego stadium procesu i tylko w odniesieniu do takiej osoby, która swoją skargą zainicjowała postępowanie główne, działając jako m.in. oskarżyciel prywatny, pomimo że nie była osobą do tego uprawnioną lub orzeczono o czynie nie zawartym w akcie oskarżenia. Chodzi zatem o dwa rodzaje przypadków - pierwszy, gdy osoba nie miała żadnej legitymacji do wystąpienia z oskarżeniem, drugi, gdy czyn przypisany jest nietożsamy z czynem zarzuconym, co oznacza, że orzeczono w przedmiocie przestępstwa, którego osądzenia w ogóle nie żądał oskarżyciel (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego: postanowienie z dnia 17 kwietnia 2014 r., II KK 73/14; postanowienie z dnia 5 grudnia 2017 r., II KK 393/17; wyrok z dnia 7 lutego 2019 r., III KK 584/17 i in.). Wadliwa jest także treść omawianego zarzutu, bowiem nie jest jasne, co skarżący ma na myśli pisząc o „nie upoważnionym oskarżycielu posiłkowym”. Wydawałoby się, że chodzi o to, iż wymieniona spółka niesłusznie uzyskała w postępowaniu ten status, ale lektura całej skargi prowadzi do wniosku, że skarżący w istocie podnosi, iż apelację złożył wadliwie ustanowiony pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego. W jej części motywacyjnej zaznaczono bowiem, że „głównym zarzutem oskarżonego jest złożenie skargi przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego Radcę Prawnego G. K., który nie posiadał stosownego umocowania do działania w imieniu spółki (…)”. Wąskie ramy postępowania skargowego, które ogranicza się wyłącznie do badania, czy wydając wyrok kasatoryjny sąd odwoławczy naruszył art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., względnie czy w postępowaniu odwoławczym zaistniało uchybienie określone w art. 439 § 1 k.p.k.

20 (kwestia ustanowienia pełnomocnika przez oskarżyciela posiłkowego nie podpada pod ten przepis) czynią zbędnym prowadzenie rozważań w tym zakresie. Celowe będzie jednak zauważyć, że autor skargi na przestrzeni trwającego prawie 2 lata postępowania sądowego nie kwestionował prawidłowości umocowania r. pr. G.K. jako reprezentanta oskarżyciela posiłkowego, w tym na rozprawie odwoławczej nie podnosił, że apelacja nieprawidłowo została przyjęta w sądzie pierwszej instancji. Twierdząc zaś, że:

21 - „zawiadomienie o rozprawie apelacyjnej wyznaczonej na dzień 26 marca 2026 roku zostało doręczone jedynie nieprawidłowo umocowanemu pełnomocnikowi spółki z całkowitym pominięciem powołanego likwidatora spółki w osobie radcy prawnego J. P., który powinien mieć przynajmniej możliwość do złożenia oświadczenia w imieniu spółki czy podtrzymuje on złożoną przez podmiot nieuprawniony apelację”,

22 - „informacja o osobie likwidatora znajduje się w KRS spółki i Sąd II instancji dokonując zawiadomienia o rozprawie zaniechał prawidłowego wezwania strony czym uniemożliwił oskarżycielowi posiłkowemu udział w sprawie”, skarżący nie uwzględnił, iż Sąd Apelacyjny miał w polu widzenia fakt, że r. pr. J. P. został powołany na likwidatora spółki. Pełnomocnik wymienionego likwidatora złożył pismo, którym zgłosił swój udział w sprawie (k. 1472 akt sprawy), zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy odwoławczej zawiera dyspozycję o zawiadomieniu pełnomocnika o rozprawie (k. 1483), a w protokole rozprawy apelacyjnej zapisano, że „nie stawił się pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego adwokat Ł. F. – zawiadomiony prawidłowo” (k. 1488). Zasadne jest domniemanie, że skoro działający przez pełnomocnika likwidator, będący reprezentantem spółki, wiedział o toczącym się procesie i nie cofnął apelacji, to aprobował działania zmierzające do uchylenia wyroku uniewinniającego J. K.

23 Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy oddalił skargę, co skutkowało obciążeniem oskarżonego kosztami postępowania skargowego.