Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., IV KS 38/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., IV KS 38/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 19 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Michał Laskowski

4 w sprawie W.S. o zadośćuczynienie po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 539e § 1 k.p.k.), w dniu 19 sierpnia 2026 r., skargi Prokuratura Okręgowego w Częstochowie od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 maja 2026 r., sygn. akt II AKa 597/25, uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt II Ko 82/25, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, postanowił:

5 I oddalić skargę;

6 II obciążyć Skarb Państwa kosztami postępowania skargowego;

7 III zasądzić na rzecz W.S. kwotę 300 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów wniesienia odpowiedzi na skargę.

Uzasadnienie

8 Sąd Apelacyjny w Częstochowie, wyrokiem z 7 maja 2026 r., uchylił i przekazał do ponownego rozpoznania, zaskarżony apelacją pełnomocnika wnioskodawcy, wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z 1 października 2025 r., mocą którego umorzono postępowanie zainicjowane przez pełnomocnika W.S. o zasądzenie na jego rzecz kwoty 1.600.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez niego na skutek niesłusznego skazania wykonanym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Częstochowie z 22 grudnia 1981 r. zmienionym najpierw wyrokiem Sądu Najwyższego z 12 lutego 1989 r. a następnie uniewinniającym wyrokiem Sądu Najwyższego z 10 grudnia 1992 r.

9 Od orzeczenia Sądu odwoławczego skargę wniósł oskarżyciel publiczny w trybie art. 539a k.p.k. Podniósł w niej uchybienie przepisowi art. 437 § 2 k.p.k. przez bezzasadne przyjęcie, że w sprawie istniały podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania.

10 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

11 Skarga okazała się niezasadna.

12 W myśl art. 437 § 2 k.p.k. wyrok kasatoryjny przed sądem odwoławczym może zapaść wyłącznie w ściśle określonych trzech wypadkach: a) zaistnienia uchybień z art. 439 § 1 k.p.k.; b) wystąpienia przeszkody w postaci reguły ne peius z art. 454 § 1 k.p.k.; c) konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości (art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.).

13 W przedmiotowej sprawie Sąd odwoławczy dostrzegł konieczność zbadania czy była podstawa do zastosowania art. 8 ust. 4 ustawy lutowej (k. 4 uzasadnienia SA) i czy za wniesionym roszczeniem uzupełniającym przemawiały zasady słuszności oraz wskazał wyraźnie, że wydanie orzeczenia merytorycznego może nastąpić wyłącznie po przeprowadzeniu na nowo przewodu sądowego i ponownej ocenie całości materiału dowodowego. To procedowanie Sądu odwoławczego, w którym jedyne czego zabrakło Sądowi Najwyższemu, to wskazania literalnie podstawy prawnej w postaci art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., już samo w sobie pozwalało na stwierdzenie braku zasadności wniesionej przez oskarżyciela publicznego skargi. Informacja, że wymagana była kompleksowa analiza akt sprawy powiązana ze zgromadzeniem i oceną dowodów, co leżało po za zakresem obowiązków orzeczniczych Sądu odwoławczego, była czytelna i niepotrzebnie polemizował z nią skarżący. Przede wszystkim oskarżyciel publiczny znacząco uprościł czynności, których przeprowadzenia wymagać będzie sprawa W.S. Skarżący pominął fakt, że podczas kontroli instancyjnej wykryto, że ustalenie przez Sąd pierwszej instancji, iż zaistniała w sprawie okoliczność, która uniemożliwiała kontynuowanie postępowania karnego, było bezsprzecznie bezpodstawne z powodów, które wymieniono i opisano na str. 3 i 4 uzasadnienia Sądu Apelacyjnego. Wyeliminowanie więc zastosowanego umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. sprowadziło całe procedowanie w tej sprawie do jego podstaw i wymusiło niejako orzekanie w sprawie całkowicie od nowa, co będzie wymagało w pierwszej kolejności zbadania, czy skazany dotychczas nie uzyskał w wyniku rehabilitacji tego, co mu się słusznie wówczas należało, innymi słowy czy można powiedzieć, że pomiędzy zasądzonym na rzecz W.S., postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Częstochowie z 11 stycznia 1994 r., odszkodowaniem w wysokości 199.000.000 zł, a tym, co wnioskodawca otrzymałby składając wniosek obecnie, zachodzi rażąca dysproporcja. Nie ma żadnych wątpliwości, że badanie to, w którym nie chodzi o jakąkolwiek różnicę, a różnicę istotną, rażącą, będącą wynikiem krańcowo różnych wyliczeń, dokonanych przy odpowiedniej waloryzacji kwoty świadczenia wypłaconego niegdyś, będzie wymagało od Sądu pierwszoinstancyjnego procedowania w całkowicie innym kierunku, niż potoczyła się sprawa II Ko 82/25 i przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, w tym zgromadzenia od nowa materiału dowodowego i dokonania jego kompleksowej oceny i dopiero wydania finalnego orzeczenia, którego treść zostanie dopiero wówczas rozstrzygnięta.

14 W zaistniałym stanie rzeczy Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości, że podczas prowadzenia kontroli instancyjnej przez Sąd Apelacyjny w Częstochowie zaistniały przesłanki z art. 437 § 2 k.p.k., które zdecydowały o wydaniu wyroku o charakterze kasatoryjnym.

15 Dlatego orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku (art. 539e § 2 k.p.k.).