Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2006 r., IV CSK 196/05

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2006 r., IV CSK 196/05

Tekst

1 Sygn. akt IV CSK 196/05

POSTANOWIENIE

2 Dnia 29 czerwca 2006 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

5 SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

6 SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

7 w sprawie z wniosku wierzycieli "A." Spółki z o.o., „T.” C. i Spółka s.j., B. SA przy uczestnictwie dłużników E.P., K.P., M.T. i S.T.

8 przy udziale Syndyka masy upadłości "V." Spółki z o.o.

9 i "F." SA

10 o egzekucję z nieruchomości,

11 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 czerwca 2006 r.,

12 dwóch skarg kasacyjnych: dłużników E.P. i K.P.

13 oraz Syndyka masy upadłości "V." Spółki z o.o.

14 od postanowienia Sądu Okręgowego w O.

15 z dnia 28 lutego 2005 r., sygn. akt [...],

16 uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

17 2

Uzasadnienie

18 Prawomocnym postanowieniem z dnia 11 lutego 2004 r. Sąd Rejonowy w O. udzielił przybicia nieruchomości położonych w O. przy ul. P. 13, składających się z działek szczegółowo opisanych w sentencji, na rzecz wierzyciela „A.” sp. z o.o. W uzasadnieniu wskazał, że w toku bezskutecznej licytacji, która miała miejsce w dniu 3 września 2003 r., wierzyciel ten uiścił wymaganą rękojmię oraz złożył wniosek o przejęcie nieruchomości i dlatego należało go uwzględnić na podstawie art. 989 k.p.c. w zw. z art. 987 k.p.c.

19 We wniosku o przysądzenie własności z dnia 6 kwietnia 2004 r. wierzyciel podniósł, że posiada wobec dłużników wierzytelność przekraczającą kwotę 3 000 000 zł stwierdzoną w ponad dwudziestu tytułach wykonawczych i złożył oświadczenie o zaliczeniu na poczet ceny część tej wierzytelności w kwocie 1 202 353,32 zł, która po rozliczeniu rękojmii w kwocie 212 180 zł pokrywała cenę w całości. W piśmie z dnia 7 kwietnia 2004 r. wniosek ten uzupełnił, wskazując, że gdyby wierzytelność wymieniona w oświadczeniu na skutek błędnego naliczenia lub z jakiegokolwiek innego powodu nie pokryła całości ceny nabycia, lub nie mogła być zaliczona, to na poczet ceny zalicza dalszą jej część w kwocie 1 183 200 zł wynikającą z pozostałych tytułów wykonawczych przeciwko dłużnikom.

20 Postanowieniem z dnia 18 października 2004 r. Sąd Rejonowy w O.

21 uwzględnił wniosek wierzyciela A. spółki z o.o., tj. zaliczył na poczet ceny nabycia zawnioskowane kwoty i przysądził na jego rzecz prawo własności i użytkowania wieczystego przedmiotowych nieruchomości.

22 W uzasadnieniu wskazał, że po przeanalizowaniu wszystkich postępowań egzekucyjnych przeciwko dłużnikom, toczących się co do wskazanych w postanowieniu o przybiciu nieruchomości, prowadzonych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. uznał, że wniosek A. sp. z o.o. zaliczenie na poczet ceny własnej wierzytelności zasługiwał na uwzględnienie.

23 Zażalenie dłużników E.P. i K.P. oraz uczestnika syndyka upadłości „V.”

24 spółki z o.o. Sąd Okręgowy w O. oddalił postanowieniem z dnia 28 lutego 2005 r. 3

25 Sąd ten ustalił, że zbycie przedmiotowych nieruchomości na rzecz „V.” sp. z o.o. nastąpiło już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Wpis ostrzeżenia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego do księgi wieczystej nastąpił w 2001 r., a wpisanie „V.” sp. z o.o. jako właściciela w ½ części przedmiotowych nieruchomości nastąpiło dopiero w 2002 r.

26 W konsekwencji uznał, że rozporządzenie to nie miało wpływu na prowadzone już postępowanie egzekucyjne. Wyraził pogląd, że syndyk nie może skutecznie wykonywać uprawnienia określonego w art. 118 § 2 prawa upadłościowego z bezpośrednim pokrzywdzeniem wierzyciela, gdyż stoi temu na przeszkodzie unormowanie zawarte w art. 930 § 1 k.p.c. Według jego oceny podstawą zażalenia na przysądzenie własności nie mogą być ewentualne uchybienia popełnione w postępowaniu egzekucyjnym przed przybiciem.

27 Dłużnicy w skardze kasacyjnej opartej na naruszeniu prawa materialnego tj. art. 551

28 k.c. w zw. z art. 552

29 k.c. oraz art. 118 § 2 prawa upadłościowego i na

30 naruszeniu przepisów postępowania w zakresie, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 316 k.p.c., art. 233 k.p.c., art. 930, art. 968 k.p.c. art. 998 k.p.c. i art. 379 pkt. 2 k.p.c., wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

31 Z kolei Syndyk masy upadłości „V.” sp. z o.o. w skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 63 § 1 prawa upadłościowego i art. 118 § 2 prawa upadłościowego w zw. z art. 968 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

32 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

33 Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie – jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - stosuje się odpowiednio także do postępowania egzekucyjnego. Niemniej przepis ten nie został wskazany w skargach kasacyjnych jako naruszony, a ponadto Sądy pierwszej i drugiej instancji w przedmiocie przysądzenia własności orzekały na posiedzeniu niejawnym, gdy tymczasem art. 316 k.p.c. dotyczy rozprawy. Z tego już względu zarzut jego naruszenia nie był trafny.

34 4

35 Poza tym skarżący dłużnicy, wskazując na pominięte w ustaleniach i rozważaniach akty notarialne z dnia 30 listopada 2000 r. i z dnia 29 marca 2001 r., co jest niewątpliwie uchybieniem procesowym, powinni byli wykazać jego wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1997 r., III CKN 171/97, OSNC 1998, nr 2, poz. 24). Tymczasem, skoro wspólnicy małżonkowie M.T. i S.T. wystąpili ze spółki cywilnej „E.” w wyniku zawartej w dniu 30 listopada 2000 r. umowy notarialnej, to od tego wystąpienia do współwłasności łącznej wspólników praw do przedmiotowych nieruchomości miały odpowiednie zastosowanie, na podstawie art. 875 § 1 k.c., przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1997 r., III CRN 87/77, OSNCP 1978, nr 7, poz. 115). Nie mogli więc skutecznie dłużnicy E.P. i K.P., bez złożenia oświadczenia woli we właściwej formie byłych wspólników, skutecznie przenieść na rzecz „V.” spółki z o.o. w całości prawa własności i użytkowania wieczystego spornych nieruchomości aktem notarialnym z dnia 29 marca 2001 r. Wydaje się, że w ten sposób jego skuteczność oceniali wtedy skarżący, skoro umową sporządzoną też w formie aktu notarialnego z dnia 12 marca 2002 r. pokryli udziały w spółce z o.o. „V.” tylko przeniesionymi na rzecz tej spółki udziałami w ½ części tych praw, do przedmiotowych nieruchomości. Z tego względu nie można przyjąć aby dokonane przez Sąd drugiej instancji ustalenie, że zbycie nieruchomości na rzecz uczestnika spółki z o.o. „V.” miało miejsce po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, nastąpiło z rażącym naruszeniem zasad swobodnej oceny dowodów. Poza tym de lege lata podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983

36 § 3 k.p.c.). Zarzut zatem obrazy art. 233 k.p.c. był chybiony.

37 Wskazane wyżej ustalenie, którym Sąd Najwyższy był związany (art. 39813 § 2 k.p.c.) skutkowało koniecznością rozważenia relacji pomiędzy unormowaniem zawartym w art. 930 k.p.c. a normą art. 63 § 1 i art. 118 § 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (tekst jednolity Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512, ze zm.).

38 Według art. 63 § 1 prawa upadłościowego postępowanie egzekucyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości przeciwko upadłemu będzie zawieszone 5

39 z ogłoszeniem upadłości i zostaje umorzone z mocy samego prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W tym wypadku komornik jako organ egzekucyjny nie wydawał postanowienia w przedmiocie umorzenia, gdyż następowało to z mocy prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2000 r., III CKN 872/00 niepublikowany). Z tego unormowania wynika zatem, że po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie egzekucji komorniczej przeciwko syndykowi masy upadłości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2004 r., II CK 213/03, niepublikowany). W sprawie jednak postępowanie egzekucyjne nie toczyło się przeciwko spółce z o.o. „V.”, czy też po jej upadłości przeciwko jej syndykowi, lecz przeciwko dłużnikom E.P. i K.P. oraz M.T. i S.T. Spółka z o.o. „V.”, a następnie po ogłoszeniu upadłości jej syndyk, wzięli udział w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze uczestnika.

40 Z tego więc względu przepis art. 63 § 1 prawa upadłościowego nie miał w sprawie zastosowania, podobnie jak art. 118 § 2 prawa upadłościowego. Nabycie zajętych w toku egzekucji praw nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne, tj. dalsze czynności egzekucyjne są ważne zarówno w stosunku do dłużnika jak i w stosunku do nabywców (por. wyrok Sądu Najwyższego, z dnia 3 lutego 1998 r., I CKN 403/97, OSP 1998, nr 11, poz. 196). W takim wypadku zgodnie z art. 930 § 1 k.p.c., jak trafnie podkreślono w literaturze, choć nabywca uczestniczy w postępowaniu egzekucyjnym formalnie nawet jako dłużnik, w rzeczywistości postępowanie egzekucyjne toczy się przeciwko dotychczasowemu dłużnikowi. Nabywca bowiem nie wstępuje w miejsce zbywcy. Dłużnik nie przestaje być stroną postępowania egzekucyjnego i nie jest zastąpiony przez nabywcę. Motyw legislacyjny tego unormowania jest jasny. Chodzi o to, aby po zajęciu wierzyciel mógł mieć skuteczne prawo do zaspokojenia wierzytelności wobec każdej osoby, która po wszczęciu egzekucji przedmiot nabywa. Kwalifikacja stron właściwego postępowania egzekucyjnego wynika bowiem z tytułu wykonawczego oraz z wniosku o wszczęcie egzekucji.

41 W omawianym wypadku spółka „V.” nabyła udziały w prawach przedmiotowych nieruchomości jeszcze przed ogłoszeniem jej upadłości, a jak wynika z wiążącego ustalenia, po wszczęciu egzekucji. W tej sytuacji art. 930 § 1 6

42 wywołał ten skutek, że czynności dłużnika egzekwowanego zmierzające do uniknięcia egzekucji nie miały wpływu na jego status. W literaturze przyjmuje się, że wynikające z tego przepisu uprawnienie wierzyciela nie jest prawem prywatnym lecz publicznym, trwającym aż do zakończenia egzekucji. W toku egzekucji zatem przeciwko dotychczasowemu dłużnikowi ma ono zastosowanie i wyłącza unormowanie wynikające z art. 118 § 2 prawa upadłościowego. Nietrafny był więc także zarzut obrazy tych przepisów.

43 Nie można natomiast odeprzeć zarzutu naruszenia art. 968 k.p.c. przez zaliczenie na poczet ceny 100% wierzytelności wierzyciela sp. z o.o. „A.”, pomimo, że w egzekucji biorą udział inni wierzyciele. W tej materii ani sąd pierwszej, ani drugiej instancji nie poczyniły żadnych ustaleń, a porównanie tylko cen z postanowienia o przybiciu i zaliczeń na poczet ceny poszczególnych nieruchomości dokonanych w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 18 października 2004 r., przy uwzględnieniu rozliczenia rękojmi wskazuje, że zarzut ten był trafny, pomimo odmiennej sugestii zawartej w uzasadnieniu tego orzeczenia.

44 Tymczasem ocena, czy zaliczona przez wierzyciela na poczet ceny nabycia własna wierzytelność lub jej część znajduje pokrycie w cenie nabycia (art. 968 § 1 k.p.c.) powinna być dokonana ścisłym związku z przepisem art. 1025 k.p.c., jeżeli z sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości mają być, jak w rozpoznawanej sprawie, zaspokojone należności również innych wierzycieli. Pomimo występowania innych wierzycieli nie przedstawiono żadnych rozliczeń które mogłyby wskazywać na spełnienie tego wymagania. Przez wierzytelność bądź jej część, która znajduje pokrycie w cenie nabycia należy rozumieć tylko taką wierzytelność lub jej część, która by została zaspokojona na podstawie sporządzonego w przyszłości planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1972 r., III CRN 1567, OSNC 1976, nr 6, poz. 121).

45 Wykazanie zarzutu procesowego uzasadniającego podstawę naruszenia prawa procesowego zwalnia Sąd Najwyższy od rozważenia zarzutów dotyczących obrazy prawa materialnego. W judykaturze utrwalony jest bowiem pogląd, 7

46 że dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny pozwala na ocenę zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997, II CKN 18/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 128).

47 Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 39815

48 k.p.c.).