Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II KS 30/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II KS 30/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Paweł Wiliński (przewodniczący)

4 SSN Marek Pietruszyński

5 SSN Waldemar Płóciennik (sprawozdawca)

6 w sprawie A.W. oskarżonej z art. 278 § 1 k.k.

7 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 października 2026 r., skargi obrońcy oskarżonej na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 maja 2026 r., IX Ka 326/26, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 22 grudnia 2025 r., II K 11/25

8 i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, postanowił oddalić skargę.

Uzasadnienie

9 Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 11/25, Sąd Rejonowy w Piasecznie uniewinnił A.W. od popełnienia czynu z art. 278 § 1 k.k., tj. tego, że w bliżej nieustalonym dniu, lecz nie później niż 26 kwietnia 2024 r. w miejscowości P., w sklepie N. przy ul. […], dokonała zaboru mienia w celu przywłaszczenia w postaci: bransoletki z czarnym kamieniem (kod.[…]) o wartości 133 zł oraz pierścionka (kod […]) o wartości 692 zł, co spowodowało stratę o łącznej wartości 825 zł na rzecz firmy N..

10 Apelację na niekorzyść oskarżonej wniósł prokurator Prokuratury Rejonowej w Piasecznie. Zaskarżając wyrok w całości, na zasadzie art. 427 § 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 2 k.p.k., zarzucił „obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k., art. 366 k.p.k. i art. 410 k.p.k. poprzez wadliwą ocenę dowodów, w szczególności zeznań świadków: M.B., U.P. i K.B., które nie zostały uznane za w pełni wiarygodne z uwagi na zależność służbową świadków i ich relację z pracodawcą, będącym pokrzywdzonym w tej sprawie, jak i uznanie przez sąd za wiarygodne wyjaśnień oskarżonej, które są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności z zeznaniami świadków oraz dokumentacją zdjęciową, jak i zasadami doświadczenia życiowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych i uniewinnienia oskarżonej, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie stanowił wystarczającą podstawę dla skazania A.W. za zarzucany jej czyn”. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

11 Obrońca oskarżonej, odpowiadając na apelację prokuratora, wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.

12 Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2026 r., sygn. akt IX Ka 326/26, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Piasecznie do ponownego rozpoznania.

13 Skargę na wyrok uchylający wniósł obrońca oskarżonej i na podstawie art. 539a § 3 k.p.k. rozstrzygnięciu temu zarzucił obrazę przepisów postępowania, a to „art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k., poprzez przedwczesne i bezzasadne uznanie, iż ziścił się warunek z art. 454 § 1 k.p.k. pozwalający na uchylenie w całości wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania - stanowiące konsekwencję przyjęcia przez Sąd Odwoławczy, iż sama możliwość dokonania przez ten sąd odmiennej oceny wyjaśnień oskarżonej oraz zeznań świadków, wskazanych w treści apelacji prokuratora, z jednoczesnym brakiem przeprowadzenia i uwzględnienia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, jest wystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius, określonej w art. 454 § 1 k.p.k. - podczas gdy Sąd Odwoławczy jest upoważniony do wydania takiego orzeczenia tylko wówczas, gdy po dokonaniu ponownej oceny całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, dochodzi do wniosku, że istnieje możliwość wydania wyroku skazującego, a na przeszkodzie ku temu stoi określona w art. 454 § 1 k.p.k. reguła ne peius”.

14 Autorka skargi wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu - Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

15 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

16 Wniesiona przez obrońcę oskarżonej skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga na wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu pierwszej instancji, stosownie do treści art. 539a § 3 k.p.k., może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Z kolei zgodnie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Z obowiązujących uregulowań wynika więc, że jednym z powodów uzasadniających uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, jest wynikająca z art. 454 § 1 k.p.k. reguła ne peius.

17 W realiach rozpoznawanej sprawy, co wprost wynika z treści uzasadnienia, to właśnie art. 454 § 1 k.p.k. i zakaz skazania w postępowaniu odwoławczym oskarżonej uniewinnionej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, był podstawą wydania wyroku kasatoryjnego.

18 Sąd Okręgowy w Warszawie zgodził się z zarzutem apelacyjnym prokuratora i argumentacją przedstawioną w jego uzasadnieniu, iż w sprawie doszło do naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., którego następstwem był błąd w ustaleniach faktycznych i niezasadne uniewinnienie oskarżonej. Nie zgodził się z konkluzją Sądu pierwszej instancji, że w sprawie brak było dowodu przemawiającego za tym, iż oskarżona dopuściła się zarzucanego jej czynu uznał, że ocena ta ma charakter całkowicie dowolny i pozostaje w sprzeczności z treścią zebranych dowodów. Sąd Okręgowy wskazał ma w tym zakresie na bezkrytyczne danie wiary wyjaśnieniom oskarżonej i pominięcie tej części jej wyjaśnień, w których przyznała, że zabrała bransoletkę wskazaną w zarzucie a w to miejsce pozostawiła swoją przekładając na nią metkę, tłumacząc takie postąpienie rzekomą akceptowalną praktyką zamiany biżuterii z asortymentu sklepu na własną, dowolność oceny zeznań przesłuchanych świadków, w tym U.P. i K.B., w zakresie w jakim potwierdzili przyznanie się oskarżonej do przywłaszczenia biżuterii, czy pokrzywdzonego J.C. oraz niejasności dotyczące kodu i ceny pierścionka z różowym oczkiem.

19 W ocenie Sądu odwoławczego, zasadność wywiedzionej na niekorzyść oskarżonej apelacji i treść art. 454 § 1 k.p.k., stanowiącego, że Sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został w I instancji uniewinniony, stanowi powód uchylenia wyroku. Zaskarżone skargą rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego nie narusza w związku z powyższym art. 437 § 2 k.p.k., skoro przepis ten wymienia m.in. art. 454 k.p.k. jako podstawę wydania wyroku kasatoryjnego. Z uzasadnienia orzeczenia Sądu Okręgowego jasno bowiem wynika, iż podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego jest reguła ne peius z art. 454 § 1 k.p.k., a konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakreślonym przez Sąd zakresie (pkt 5.3.2. formularza), jest niczym innym jak zaleceniem adresowanym do Sądu pierwszej instancji, będącym następstwem przekonania Sądu odwoławczego o potrzebie skazania A.W. Sąd Okręgowy po analizie zgromadzonego materiału dowodowego doszedł do przekonania, że oskarżoną należy skazać, czego on, w związku z treścią art. 454 § 1 k.p.k., uczynić nie mógł. Wprawdzie Sąd Okręgowy wprost tego nie stwierdza, ale odwołanie się do treści art. 454 § 1 k.p.k. jako podstawy uchylenia wyroku i stanowisko jakie przedstawił wobec zgłoszonych przez prokuratora w apelacji zarzutów prowadzą do wniosku o konieczności zbadania całokształtu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i oceny zabranych dowodów według zasad określonych w art. 7 k.p.k. oraz wyjaśniania rozbieżności dotyczących oznaczenia kodu na metce pierścionka i jego rzeczywistej wartości, co, zdaniem Sądu, będzie miało znaczenie dla ustalenia ogólnej wartości przywłaszczonych rzeczy. „Na tej podstawie dokona (Sąd Rejonowy – uwaga SN) prawidłowych ustaleń faktycznych i oceny prawnej zachowania oskarżonej na gruncie zarzucanego jej czynu” (pkt 5.3.2. formularza).

20 Stanowisko Sądu Okręgowego w Warszawie respektuje pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18, ponieważ po stwierdzeniu wadliwości oceny dowodów dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, Sąd Okręgowy dokonał ich własnej oceny zgromadzonych, w szczególności osobowych, i doszedł do przekonania o konieczności skazania oskarżonej. Warto zauważyć, że według Sądu, materiał dowodowy przemawiający za sprawstwem oskarżonej był kompletny, a wyjaśnienia wymaga jedynie kwestia związana z właściwym kodem i wartością pierścionka.

21 Na marginesie zauważyć trzeba, że skarżąca lojalnie przyznaje, iż rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu skargowym nie jest ocena prawidłowości kontroli odwoławczej, jednak mimo to w niektórych fragmentach skargi kwestionuje trafność dokonanej przez Sąd odwoławczy oceny dowodów, zwłaszcza osobowych i zasadność wynikającego z tej oceny przekonania o sprawstwie oskarżonej. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy oskarżonej A.W.

22 Marek Pietruszyński Paweł Wiliński Waldemar Płóciennik