Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2026 r., II KK 276/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2026 r., II KK 276/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 30 lipca 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek

4 w sprawie S.K., skazanego za czyn z art. 178a § 4 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 lipca 2026 r., w trybie art. 535 § 3 k.p.k., kasacji obrońcy skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 28 listopada 2025 r., V Ka 733/25, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 27 maja 2025 r., II K 2577/24, postanowił:

1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. obciążyć skazanego S.K. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 27 maja 2025 r., II K 2577/24, S.K. został uznany za winnego czynu z art. 178a § 4 k.k., za który wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), orzeczono – na podstawie art. 42 § 3 k.k.

8 – środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (pkt II) oraz świadczenie pieniężne w kwocie 10000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej (pkt III), a także przepadek równowartości pojazdu (pkt IV) i zwolniono oskarżonego od kosztów sądowych, obciążając nimi Skarb Państwa (pkt V).

9 Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacjami obrońców oskarżonego, w których rozstrzygnięcie w przedmiocie środka karnego dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych było podważane za pomocą zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej niewspółmierności środka karnego, Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 28 listopada 2025 r., V Ka 733/25, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej przez Sąd Rejonowy na okres próby 3 lat, zobowiązał oskarżonego do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu, orzekł grzywnę 150 stawek dziennych, po 100 zł każda stawka, uchylił rozstrzygnięcie o przepadku równowartości pojazdu (pkt I), zaś w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (pkt II).

10 Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, zaskarżając go „w części tj. w pkt. II wyroku w zakresie w jakim utrzymano w mocy orzeczony w pkt. II wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu II Wydział Karny z dnia 27 maja 2025 r. (sygn. akt: II K 2577/24) środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio” i zarzucając: „wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k. poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia, w którym wymierzono skazanemu środek karny nieznany ustawie, a mianowicie utrzymano orzeczony w pkt. II wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu II Wydział Karny z dnia 27 maja 2025 r. (sygn. akt: II K 2577/24) na podstawie art. 42 § 3 k.k. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w brzmieniu, które Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 22/21) zostało uznane za niezgodne z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, tym samym po jego wydaniu brak było w systemie prawa powszechnie obowiązującego normy ustawowej przewidującej środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, co czyni orzeczony wobec skazanego środek karny nieznanym ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k.” Obrońca wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Radomiu w postępowaniu odwoławczym.

11 W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

13 Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co umożliwiło jej oddalenie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

14 Wobec S.K. została prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Toteż obrońca mógł zarzucić w kasacji jedynie zaistnienie jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych z art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k.). Podniesiony w kasacji zarzut jest więc dopuszczalny. Jednakże nie sposób oprzeć się wrażeniu, że obrona dąży do usunięcia z wyroku skazującego konsekwencji w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, wcześniej kwestionowanego przez zarzuty apelacyjne błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej niewspółmierności środka karnego, podnosząc zarzut bezwzględnej przyczyny odwoławczej jedynie z uwagi na niemożność kwestionowania jakości kontroli odwoławczej.

15 W tej sprawie nie doszło do uchybienia z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k.

16 polegającego na orzeczeniu środka karnego nieznanego ustawie.

17 Niezależenie od oceny trafności argumentów obrońcy co do skutków judykatu Trybunał Konstytucyjnego (o czym w dalszej części uzasadnienia), zarzut kasacyjny opiera się na nieprawidłowym rozumieniu bezwzględnej podstawy uchylenia orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. Nie można mówić o orzeczeniu kary lub środka karnego nieznanego ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., jeżeli dojdzie do wymierzenia kary lub środka karnego rodzajowo znanych ustawie, ale w wymiarze nieznanym ustawie. Sąd Najwyższy podziela stanowisko wyrażone w tym względzie w doktrynie i orzecznictwie, że „warunkiem stwierdzenia tego uchybienia jest orzeczenie środka reakcji karnej nieznanego ustawie. Chodzi tu więc o nieprzewidziany w ustawie rodzaj represji, a nie o sytuację, gdy zastosowano znany tej ustawie środek reakcji karnej, ale w nieprzewidzianym przez nią rozmiarze” (D. Świecki, w: Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, Lex/el. 2026, komentarz do art. 439 k.p.k., teza 52; por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2008 r., II KK 92/07; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2016 r., V KK 168/16). Już te uwagi uzasadniają uznanie kasacji za oczywiście bezzasadną.

18 Niezależnie od tego należy podkreślić, że w tej sprawie nie tylko orzeczono środek karny znany ustawie, ale także orzeczono go w przewidzianym w ustawie wymiarze.

19 Ma rację prokurator w odpowiedzi na kasację, że argumentacja skarżącego opiera się na błędnym założeniu, iż judykat Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 22/21, wyeliminował z porządku prawnego środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Na gruncie tej sprawy nie ma żadnej potrzeby czynienia rozważań i przesądzania, czy judykat ten, który dotychczas nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, ma moc obowiązującą, o której mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Jest bowiem oczywiste, że Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność z Konstytucją RP art. 42 § 3 k.k. wyłącznie w zakresie jego obligatoryjnego stosowania, natomiast nie stwierdził, że sama możliwość orzekania dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest niezgodna z Konstytucją RP. Ewentualnym skutkiem tego judykatu – przy założeniu jego obowiązywania (czego Sąd Najwyższy w tej sprawie nie ocenia i nie przesądza) – nie jest wyeliminowanie samej możliwości dożywotniego orzeczenia tego środka w stosunku do sprawcy czynu z art. 178a § 4 k.k., lecz automatyzmu jego orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał wprost, że przepis art. 42 § 3 k.k. jest niezgodny z Konstytucją RP „w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k.” Tym samym krytycznie wypowiedział się jedynie co do narzucania niejako „z góry” takiego obowiązku przez ustawodawcę, bez względu na indywidualne okoliczności występujące w konkretnej sprawie.

20 Podsumowując, środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest środkiem znanym ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., a w tej sprawie możliwe było orzeczenie wobec skazanego dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 marca 2025 r., II KK 493/24; z dnia 5 lutego 2025 r., III KK 631/24).

21 Niezależnie od tego należy stwierdzić, że z uzasadnień wyroków obu Sądów orzekających w tej sprawie nie wynika w żaden sposób, aby środek karny dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych został zastosowany automatycznie. Wręcz przeciwnie, oba sądy wykazały, dlaczego tylko taki wymiar tego środka karnego spełni swą rolę i dlaczego nie jest możliwe uznanie, iż zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające odstąpienie od orzekania tego zakazu dożywotnio. Konkretnie, Sąd pierwszej instancji wskazał, że orzeka ten środek karny bowiem skazany prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, co stanowiło realne niebezpieczeństwo, a ponadto kierował pojazdem w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów. Sąd Rejonowy określił skazanego jako osobę, po której nie można spodziewać się prowadzenia pojazdu w sposób rozsądny i odpowiedzialny. Z kolei Sąd odwoławczy uznał to rozstrzygnięcie za „bezbłędne” podkreślając, że żadne oświadczenia skazanego – deklaracje, przysięgi, zapewnienia – w kontekście jego uprzedniej, wielokrotnej karalności za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji i naruszenia zakazu prowadzenia pojazdów nie usuwają ogromnego zagrożenia jakie S.K. prezentuje jako uczestnik ruchu drogowego. Sąd odwoławczy podkreślił czterokrotną wcześniejszą karalność S.K. za prowadzenie pojazdu pomimo orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów i decyzji administracyjnej o pozbawieniu uprawnień do kierowania pojazdami. Zwrócił też uwagę na ilość alkoholu we krwi skazanego w chwili czynu, wynoszącą ponad promil. W ocenie tego Sądu za orzeczeniem dożywotniego zakazu przemawiał brak jakichkolwiek widoków poprawy u skazanego.

22 Podsumowując, w tej sprawie wymierzono S.K. środek karny znany ustawie, a co więcej – w wymiarze możliwym do orzeczenia (przewidzianym w ustawie). Nie zaistniało zatem uchybienie z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. Dlatego też kasację obrońcy należało oddalić jako oczywiście bezzasadną.

23 Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k.

24 Z uwagi na powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia.