Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., II CSKP 902/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., II CSKP 902/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 22 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk

4 na posiedzeniu niejawnym 22 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 sierpnia 2023 r., VI ACa 130/23, w sprawie z powództwa D.O. i K.B. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie,

I. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2025 r., I CSK 2077/24, w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

II. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz D.O. i K.B. po 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 14 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny zawarta w dniu 10 lipca 2008 r. pomiędzy D.O., K.B. i Bankiem S.A. w W., jest nieważna (pkt 1); zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów 18 605,49 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 9173,61 zł od dnia 11 września 2020 r. do dnia zapłaty; od kwoty 8250,90 zł od dnia 20 września 2021 r. do dnia zapłaty i od kwoty 1180,98 zł od dnia 9 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 2 lit. a); kwotę 56 247,20 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 45 082,49 CHF od dnia 11 września 2020 r. do dnia zapłaty; od kwoty 5871,81 CHF od dnia 20 września 2021 r. do dnia zapłaty i od kwoty 5292,92 CHF od dnia 9 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 2 lit b); oddalił powództwo główne o zapłatę w pozostałym zakresie (pkt 3) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 4). Wyrokiem z 28 sierpnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo co do odsetek od zasądzonych kwot za okres od 11 września 2020 r. do 23 sierpnia 2021 r. (pkt 1); oddalił apelację pozwanego w pozostałej części (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

8 Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części, tj. pkt II i III. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, które ujął w formie następujących pytań:

9 - Czy nieważność umowy kredytu pociąga za sobą automatyczny upadek umów ubezpieczenia na życie i nieruchomości oraz czy w przypadku upadku takich umów bank jako wyłącznie przekazujący składki do towarzystwa ubezpieczeniowego pozostaje zobowiązany do ich zwrotu na rzecz kredytobiorcy? - Jaki wpływ na zakres ochrony konsumenckiej powinna mieć okoliczność, że z uwagi na wyższe wykształcenie prawnicze kredytobiorca w dacie zawarcia umowy znał mechanizm indeksacji/denominacji i go akceptował, zawierając kolejną umowę z takim samym mechanizmem;

10 - Czy w przypadku stwierdzenia przez sąd powszechny, że klauzule określające kurs walutowy, stosowany do określenia wysokości świadczenia stron w walucie krajowej, zawarte w umowie kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, sąd krajowy poprzez zastosowanie przepisów prawa cywilnego dotyczących wykładni oświadczeń woli oraz treści czynności prawnych powinien uzupełnić stosunek prawny umowy kredytu treścią wynikającą z przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym;

11 - Czy sądy powinny brać pod uwagę konieczność zachowania proporcjonalności pomiędzy wagą naruszenia i jej potencjalnymi skutkami a konsekwencjami dla obu stron przyjętego przez Sąd rozwiązania? Skarżący wskazał także, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 385¹ § 1 w zw. z art. 65 § 1 oraz § 2 k.c.

12 W odpowiedzi powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie na ich rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

13 Postanowieniem z 5 listopada 2025 r., I CSK 2077/24, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

16 Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej: ustawa frankowa) Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

17 Po wydaniu postanowienia z 5 listopada 2025 r. zagadnienia podniesione przez pozwanego były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w interpretacji i stosowaniu przepisów wymienionych przez pozwanego w skardze kasacyjnej zostały już rozstrzygnięte.

18 W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podstawę do pobrania kwot uiszczonych na poczet składek ubezpieczenia na życie, którym objęta była strona powodowa i składek ubezpieczenia nieruchomości, stanowiła umowa kredytu i regulamin udzielania kredytu przez bank, która – z uwagi na upadek umowy w całości – nie mogła stanowić skutecznej podstawy ich pobrania.

19 W pozostałym zakresie należy przypomnieć, że samo wykształcenie kredytobiorcy, jego wiedza czy zajmowane przez niego stanowisko nie mają wpływu na ocenę charakteru umowy oraz statusu strony umowy jako konsumenta.

20 Z perspektywy art. 22¹ k.c. decydujące są cel zawarcia umowy oraz bezpośredniość jej związku z wykonywaną działalnością gospodarczą lub zawodową. Wykazanie jakiegokolwiek związku z działalnością gospodarczą nie powinno być przy tym automatycznie uznawane za istnienie bezpośredniego związku z działalnością gospodarczą podmiotu (wyrok SN z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 254/22).

21 W stosunkach z konsumentami, także mającymi rozległą wiedzę o prawie lub ekonomii, trudno jest przyjmować, że każde oświadczenie o świadomości ryzyka kursowego i o znajomości czynników, które je powodują, jest zarazem wyrazem akceptacji dla poniesienia tego ryzyka w całości i bez ograniczeń (zob. wyrok SN z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22).

22 W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również wątpliwości, że określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów oznaczania kursu waluty jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki SN: z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i z 5 lutego 2025 r., II CSKP 1973/22). Takie postanowienia umowne, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy są niedozwolone i nie wiążą konsumenta w świetle art. 385¹ k.c. (zob. np. wyroki SN: z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22, i z 20 września 2024 r., II CSKP 1094/23).

23 Jak wyjaśniono w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1), a ponadto w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2). Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

24 Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić się do rozwoju prawa.

25 Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 1 k.p.c.).

26 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 1¹ i 3 w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

27 A.G.