Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 643/24

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 643/24

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szczurowski

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 12 stycznia 2023 r., I ACa 407/22, w sprawie z powództwa M.K. i M.K. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2024 r. w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Banku Spółki Akcyjnej w W. na rzecz M.K. i M.K. kwotę 5 400 (pięciu tysięcy czterystu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 12 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z 29 listopada 2021 r. w ten sposób, że zastrzegł, iż spełnienie świadczenia przez pozwaną jest uzależnione od zaoferowania przez powodów zwrotu świadczenia w kwocie 344 725,71 zł albo zabezpieczenia roszczenia o zwrot tej kwoty, a w pozostałym zakresie oddalił apelację pozwanej i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Wyrokiem Sądu pierwszej instancji zasądzono od pozwanej na rzecz każdego z powodów kwoty po 25 319,34 zł oraz po 70 866,70 CHF, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, a także orzeczono o kosztach procesu.

8 Sąd Apelacyjny przyjął za własne zasadnicze ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. W dniu 18 sierpnia 2008 r. powodowie zawarli z pozwaną umowę kredytu hipotecznego na kwotę 171 513,86 CHF, na okres 191 miesięcy. Kredyt został wypłacony w złotych po przeliczeniu kwoty wyrażonej w CHF według kursu kupna z tabeli kursów banku. Spłata rat następowała zasadniczo w złotych, przez pobranie środków z rachunku powodów i ich przeliczenie według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku. W 2012 r. strony zawarły aneks umożliwiający spłatę bezpośrednio w CHF. Kredyt został całkowicie spłacony 18 sierpnia 2015 r. W ocenie Sądu drugiej instancji postanowienia dotyczące mechanizmu denominacji i przeliczeń walutowych nie zostały indywidualnie uzgodnione, określały główne świadczenia stron i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Umowa nie wskazywała obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów ustalania kursów stosowanych przez bank. Sąd Apelacyjny uznał również, że pozwany nie wykazał należytego wykonania obowiązku informacyjnego dotyczącego mechanizmu denominacji i skali ryzyka kursowego. Po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień umowa nie mogła być utrzymana, a brak było podstaw do zastąpienia mechanizmu tabelowego innym sposobem określenia kursu. Roszczenia restytucyjne powodów oceniono zgodnie z teorią dwóch kondykcji. Jednocześnie Sąd Apelacyjny uwzględnił podniesiony przez bank zarzut zatrzymania.

9 Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. i obejmował sześć zagadnień prawnych. Pierwsze dotyczyło znaczenia sposobu wykonywania umowy, jej całkowitego wykonania oraz rzeczywistych kursów stosowanych przez bank dla oceny rażącego naruszenia interesów konsumenta. Drugie odnosiło się do oceny sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta w sytuacji, w której konsument miał świadomość ryzyka walutowego i korzystał z niższego oprocentowania kredytu. Trzecie dotyczyło znaczenia indywidualnych cech konsumenta, w tym jego wiedzy, doświadczenia życiowego i zawodowego, dla oceny nieuczciwego charakteru postanowienia. W kolejnych zagadnieniach skarżący pytał, czy żądanie przez konsumenta zwrotu wszystkich świadczeń spełnionych na podstawie całkowicie wykonanej umowy może zostać uznane za nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c., zwłaszcza gdy cel umowy został zrealizowany, konsument odniósł korzyść ekonomiczną i wystąpił z roszczeniem kilka lat po spłacie kredytu; czy sąd powinien z urzędu badać takie zachowanie konsumenta w świetle art. 5 k.c.; a także czy po całkowitym wykonaniu umowy możliwe jest przyjęcie sankcji trwałej bezskuteczności lub nieważności z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień.

10 W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, a na wypadek przyjęcia skargi - o jej oddalenie i zasądzenie kosztów.

11 Skarga kasacyjna pozwanej została przyjęta do rozpoznania postanowieniem Sądu Najwyższego z 29 maja 2024 r. (I CSK 2014/23).

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ustawy z 29 maja 2026 r.

14 o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązującej od 7 sierpnia 2026 r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi kasacyjnej kredytodawcy do rozpoznania, jeżeli nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości albo wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

15 Mając na uwadze rozwój orzecznictwa po wydaniu postanowienia z 29 maja 2024 r., należy uznać, że przedstawione przez skarżącego problemy nie uzasadniają już rozpoznania skargi kasacyjnej. Wszystkie sześć pytań odnosi się do kwestii, które zostały wyjaśnione w judykaturze albo mają charakter kazuistyczny i zmierzają w istocie do ponownej oceny ustalonego stanu faktycznego.

16 Pierwsze zagadnienie zostało rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie jeszcze przed wniesieniem skargi, a następnie wielokrotnie potwierdzone. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 (OSNC 2019, Nr 1, poz. 2), przyjęto, że oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Zdarzenia następcze, w tym sposób wykonywania umowy, poziom faktycznie stosowanych kursów oraz późniejsze wykonanie umowy, nie usuwają abuzywnego charakteru postanowienia ustalanego na moment zawarcia kontraktu. To stanowisko zostało przypomniane między innymi w postanowieniu Sądu Najwyższego z 28 lipca 2023 r. I CSK 757/23 (LEX nr 3621618).

17 Po przyjęciu niniejszej skargi problem całkowitego wykonania umowy został dodatkowo wyjaśniony w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniu z 5 grudnia 2025 r., I CSK 1609/25 (LEX nr 3954317), wskazano wprost, że wykonanie umowy przez konsumentów wskutek uregulowania całego zadłużenia nie wyklucza badania jej pod kątem niedozwolonych postanowień i ich wpływu na byt prawny umowy, a w konsekwencji na ocenę roszczenia o zwrot spełnionych świadczeń. Podkreślono, że z dyrektywy 93/13 nie wynika zróżnicowanie ochrony konsumentów w zależności od tego, czy umowa została już wykonana, czy jest nadal wykonywana. Analogiczny kierunek wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z 26 marca 2026 r. I CSK 1710/25 (LEX nr 4039539), w którym odmówiono przyjęcia skargi opartej między innymi na pytaniu o dopuszczalność kontroli umowy po całkowitej spłacie kredytu.

18 Drugie i trzecie zagadnienie nie przedstawiają obecnie problemu wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Ocena sprzeczności postanowienia z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta następuje na podstawie treści i konstrukcji stosunku umownego oraz okoliczności istniejących w chwili zawarcia umowy. W wyroku z 14 lutego 2025 r., II CSKP 935/23 (LEX nr 3829106), Sąd Najwyższy wskazał, że mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę decyzyjną bez przejrzystych kryteriów, jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta. Sama okoliczność, że konsument znał ogólną możliwość zmiany kursu waluty lub korzystał z niższego oprocentowania, nie odpowiada na pytanie, czy bank zapewnił transparentność mechanizmu oraz przekazał informacje pozwalające ocenić jego potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne.

19 Także odwołanie się do indywidualnej wiedzy, doświadczenia i wykonywanego zawodu konsumenta nie tworzy w tej sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Zaskarżony wyrok opiera się na ustaleniu, że bank nie wykazał należytego wykonania obowiązków informacyjnych oraz że wzorzec nie pozwalał na weryfikację sposobu ustalania kursu. Skarżący, formułując pytanie w sposób odmienny, zmierza do nadania rozstrzygającego znaczenia okolicznościom faktycznym, których ocena nie może zostać ponownie przeprowadzona w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 k.p.c.), a art. 398³ § 3 k.p.c. wyłącza możliwość oparcia skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów.

20 Nie uzasadniają rozpoznania skargi także czwarte i piąte zagadnienie, dotyczące art. 5 k.c. i rzekomego nadużycia prawa przez konsumenta domagającego się zwrotu świadczeń po całkowitym wykonaniu umowy. Pytania zostały skonstruowane na podstawie szeregu ocen faktycznych korzystnych dla skarżącego - że powodowie osiągnęli lepszy rezultat ekonomiczny niż przy kredycie złotowym, ryzyko walutowe zrealizowało się w niewielkim stopniu, a wystąpienie z roszczeniem po kilku latach ma świadczyć o nielojalności. Takie założenia nie stanowią abstrakcyjnego problemu wykładni prawa, lecz prowadzą do oceny konkretnego zachowania stron.

21 Niezależnie od tego w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie przyjmuje się, aby sam fakt uzyskania przez konsumenta korzyści z niższego oprocentowania, późniejszego całkowitego wykonania umowy albo dochodzenia restytucji po wykonaniu umowy eliminował ochronę wynikającą z art. 385¹ k.c. i dyrektywy 93/13. W wyroku z 14 lutego 2025 r., II CSKP 935/23 (LEX nr 3829106), Sąd Najwyższy rozpoznał zarzuty banku obejmujące art. 5 k.c., twierdzenie o „darmowym kredycie” oraz potrzebę zastosowania łagodniejszej sankcji, nie uznając ich za podstawę do odmowy konsumentom skutków wynikających z niedozwolonego charakteru postanowień. Z kolei w postanowieniu z 5 grudnia 2025 r., I CSK 1609/25 (LEX nr 3954317), za niebudzące wątpliwości uznano, że całkowite wykonanie umowy nie zamyka drogi do restytucji świadczeń spełnionych na podstawie umowy, która okazała się niewiążąca.

22 Szóste zagadnienie, dotyczące możliwości wyciągnięcia skutków z niedozwolonego charakteru postanowień po całkowitym wykonaniu umowy, zostało zatem wyjaśnione wprost w postanowieniu z 5 grudnia 2025 r. I CSK 1609/25 oraz w cytowanych tam orzeczeniach. Nie ma podstaw do różnicowania ochrony konsumenckiej tylko dlatego, że stosunek umowny został wykonany przed wszczęciem postępowania. Wykonanie zobowiązania nie konwaliduje postanowienia niedozwolonego i nie pozbawia konsumenta roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia, z uwzględnieniem właściwych reguł przedawnienia.

23 Niezależnie od powyższego skutki wyeliminowania niedozwolonych klauzul przeliczeniowych zostały jednolicie określone w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118). Przyjęto w niej, że jeżeli postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego dotyczące sposobu określenia kursu waluty obcej jest niedozwolone i nie wiąże konsumenta, jego miejsca nie może zająć inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu umowa nie wiąże również w pozostałym zakresie. W tej samej uchwale potwierdzono samodzielność roszczeń restytucyjnych banku i kredytobiorcy.

24 W tym stanie rzeczy żadnego z przedstawionych przez skarżącego pytań nie można obecnie uznać za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Istotne zagadnienie powinno być nowe, nierozwiązane w dotychczasowym orzecznictwie, pozostawać w związku z podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia i mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia nie tylko konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571; z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179; z 26 marca 2026 r., I CSK 1710/25, LEX nr 4039539). Wniosek pozwanej służy obecnie przede wszystkim podjęciu polemiki z oceną prawną oraz ustaleniami sądu meriti.

25 Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 29 maja 2024 r., I CSK 2014/23, i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

26 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 1¹ i § 3 k.p.c.