Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 610/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 610/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Krzysztof Grzesiowski

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23 czerwca 2023 r., I ACa 1467/22, w sprawie z powództwa R.P. i M.P. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 15 czerwca

6 2026r. (I CSK 3205/24) i odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. obciąża pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Uzasadnienie

1. Wyrokiem z 28 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił nieważność umowy kredytu zawartej 24 czerwca 2002 r. między powodami R.P. i M.P. a poprzednikiem prawnym pozwanego Bank1 spółce akcyjnej w W., zasądził od pozwanego na rzecz powodów 93 285,41 zł i 29 906,53 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 22 marca 2022 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 23 czerwca 2023 r. oddalił apelację oraz orzekł o kosztach procesu.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłankę określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

4. Strona powodowa wniosła o odmowę przyjęcia, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

5. Postanowieniem z 15 czerwca 2026r. (I CSK 3205/24) Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną strony pozwanej do rozpoznania.

13 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.

7. Szczegółowa analiza sprawy, z uwzględnienie aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego, prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi do rozpoznania.

8. Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania. Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty dotyczące oczywistej zasadności skargi.

9. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025r., II CSKP 1545/22). Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025r., II CSKP 1545/22, wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025, II CSKP 1277/24). Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień dotyczących przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej oceny prawnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

10. Należy wskazać, że w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości możliwość uznania, że kredytobiorcom przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Podkreśla się, że interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego powinien być postrzegany elastycznie. Powyższy interes należy oceniać, uwzględniając cele, którym służy sądowa ochrona prawna oraz przedmiotowe granice prawomocności materialnej wyroku, wynikające z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22). Należy wskazać, że umowa kredytu hipotecznego zostaje zawarta na wiele lat, znaczna część płatności jeszcze nie jest wymagalna w czasie bieżącego sporu. Ponadto, zgodnie z art. 365§1 k.p.c. wynikający z wyroku stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia na rzecz strony powodowej dochodzonej przez nią kwoty, bez umieszczenia w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do ustalenia nieważności umowy, wiązać ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo rozstrzygnięcie w kwestii żądania zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności umowy w kolejnych sprawach między stronami, zatem nie usuwa niepewności prawnej w związku z zawarciem wadliwej umowy. W konsekwencji, wyrok odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego zapłaty nie kończy w definitywny sposób powstałego między stronami sporu. Nie budzi wątpliwości, że kredytobiorca może mieć interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nawet jeśli przysługuje roszczenie o zapłatę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022r., II CSKP 701/22, wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2022r., II CSKP 616/22). To stanowisko zostało potwierdzone w wyroku TSUE z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., Dz.U.UE.C.2024/609, w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych, która negowałaby interes prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko powodu, że konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność podejmując obronę przed powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na takim warunku umownym.

11. Dodatkowo należy wskazać, że w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również wątpliwości, że w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025, II CSKP 1996/22). Takie stanowisko wynika z jednolitego orzecznictwa TSUE (zob. wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Arkadiusz Szcześniak p. Bankowi M. SA, Dz.U. C 64 z 7.2.2022, wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C- 28/22, TL i WE p. Syndykowi masy upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble Bank S.A., Dz.U.UE.C.2024/1069).

12. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że przedsiębiorca może być konsumentem, jeśli zawiera umowę w celach niezwiązanych z działalnością gospodarczą (wyrok TSUE z 3 września 2015 r., C-110/14, wyrok SN z 18 kwietnia 2023 r. II CSKP 914/22, wyrok SN z 13 marca 2024 r. II CSKP 218/24). Również zarejestrowanie działalności w lokalu nie wyłącza statusu konsumenta, taka praktyka jest powszechna (wyrok SN z dnia 20 sierpnia 2025 r., II CSKP 177/24, wyrok SN z dnia 15 stycznia 2025 r., II CSKP 220/23, wyrok SN z dnia 28 marca 2025 r., II CSKP 2082/22, wyrok SN z dnia 13 czerwca 2025 r., II CSKP 1075/23, wyrok SN z dnia 22 października 2025 r., II CSKP 479/24, wyrok SN z dnia 9 kwietnia 2025 r., II CSKP 315/24)

13. Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwany nie wykazał, iż wzywał powodów do spełnienia świadczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, co oznacza, iż jego wierzytelność nie była wymagalna w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu. Nic też nie wskazuje na to, by wezwanie takie w ogóle zostało złożone, o czym świadczy dodatkowo stanowcze stanowisko pozwanego, iż umowa kredytu jest ważna.

22 Tymczasem dla skuteczności potrącenia musi nastąpić uprzednie wezwanie rozumiane jako stanowcze oświadczenie o tym, że wierzycielowi przysługuje określona wierzytelność a wolą wierzyciela, aby dłużnik zrealizował obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia (wyrok SN z 30 kwietnia 2024r., II CSKP 1451/22, wyrok SN z dnia 20 marca 2025 r., II CSKP 270/23, wyrok SN z dnia 18 czerwca 2025 r., II CSKP 580/23, wyrok SN z dnia 28 maja 2025 r., II CSKP 2170/22, wyrok SN z dnia 4 grudnia 2025 r., II CSKP 768/24, wyrok SN z dnia 5 czerwca 2025 r., II CSKP 221/24, wyrok SN z dnia 19 listopada 2025 r., II CSKP 386/23).

14. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 398⁹ § 1 pkt 3 k.p.c.).

15. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. „o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego” (Dz. U. z 2026r., poz. 985) zmienił wcześniejsze postanowienie i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 2 k.p.c.).

16. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 398²¹ k.p.c.