Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2011 r., III CZ 63/11

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2011 r., III CZ 63/11

Tekst

1 Sygn. akt III CZ 63/11

POSTANOWIENIE

2 Dnia 25 listopada 2011 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

5 SSN Mirosław Bączyk

6 SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

7 w sprawie z powództwa B. sp. z o.o. w B.

8 przeciwko E.Ł.-G.

9 o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 listopada 2011 r.,

11 zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

12 z dnia 21 czerwca 2011 r.,

13 1) odrzuca zażalenie na rozstrzygnięcia zawarte w pkt 1.b., 1.c. i 3 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca

14 2011 r.;

15 2) oddala zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r.;

16 3) zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej 1.200 (tysiąc dwieście) zł tytułem kosztów postępowania

17 zażaleniowego.

Uzasadnienie

18 2

19 Postanowieniami zawartymi w punktach 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku z 11 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 11.742,95 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, nakazał pobranie od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K. 5.700 zł tytułem części opłaty sądowej od apelacji, od której pozwana była zwolniona oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 19.334,60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia wskazał art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do opłaty od skargi kasacyjnej – art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.; dalej - u.k.s.c.).

20 W zażaleniu na postanowienia zawarte w pkt 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku z 11 czerwca 2011 r. powódka zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 102 k.p.c. w związku z jego niezastosowaniem oraz art. 98 k.p.c. i art. 13 ust. 1 u.k.s.c. w związku z ich niewłaściwym zastosowaniem. Stwierdziła, że w sprawie zachodziły przesłanki odstąpienia od obciążania jej kosztami postępowania, z uwagi na jej przekonanie o zasadności wytoczonego powództwa, zakwestionowane dopiero przez Sąd Najwyższy w wyroku z 17 grudnia 2010 r. (III CSK 75/10, niepubl.). Wskazała ponadto, że żądanie uznania czynności prawnej za bezskuteczną pozostaje w związku z roszczeniem przysługującym jej wobec męża pozwanej, którego dochodzenie i egzekucja wiązały się z poniesieniem przez nią kosztów. Jako podstawę zastosowania art. 102 k.p.c. wskazała także fakt częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów sądowych pomimo posiadania przez nią majątku pozwalającego na ich poniesienie.

21 Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień i odstąpienie od obciążania jej kosztami postępowania.

22 Pozwana wniosła o odrzucenie zażalenia odnośnie do rozstrzygnięć zawartych w punktach 1.b, 1.c, i 3. wyroku oraz o jego oddalenie w pozostałej części i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

23 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

24 3

25 Zgodnie z art. 3941

26 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego

27 przysługuje na postanowienia sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Pozwana trafnie zauważa, że postanowienia zawarte w punktach 1.b oraz 1.c wyroku z 21 czerwca 2011 r. nie mieszczą się w granicach tego przepisu i zażalenie do Sądu Najwyższego jest w stosunku do nich niedopuszczalne.

28 Po pierwsze, postanowieniem zawartym w punkcie 1.b wyroku Sąd Apelacyjny, oddalając powództwo w części, w której uwzględnił je Sąd Okręgowy, orzekł o kosztach postępowania będących przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Postanowienie to nie podlega więc kontroli instancyjnej na podstawie art. 3941

29 § 1 pkt 2 k.p.c., co znajduje potwierdzenie

30 w konsekwentnym stanowisku Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia: z 16 czerwca 2010 r., I CZ 30/10, niepubl., z 3 grudnia 2010 r., I CZ 122/10, niepubl. oraz z 6 maja 2011 r., II CZ 5/11, niepubl.).

31 Po drugie, postanowienia zawarte w punktach: 1.c oraz 3. dotyczą opłat sądowych, odpowiednio: od apelacji i od skargi kasacyjnej. W myśl art. 2 ust. 1 u.k.s.c. stanowią one koszty sądowe, nie zaś koszty postępowania w rozumieniu art. 98 k.p.c., o których rozstrzygnięcie wyczerpuje zakres zastosowania art. 3941

32 § 1 pkt 1 k.p.c. Jak wskazał Sąd Najwyższy

33 w postanowieniu z 24 marca 2011 r., I CZ 109/10 (nie publ.), zażalenie na postanowienie w przedmiocie nieuiszczonych kosztów sądowych, rozliczanych na podstawie art. 113 u.k.s.c. (omyłkowo oznaczonym przez skarżącą jako art. 13 tej ustawy), jest niedopuszczalne.

34 W zakresie postanowienia zawartego w punkcie 2. wyroku z 21 czerwca 2011 r. należy natomiast zaznaczyć, że skorzystanie ze szczególnego rozwiązania przewidzianego przez art. 102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie sądu rozpoznającego sprawę i może zostać zakwestionowane w ramach kontroli instancyjnej jedynie w razie oczywistego naruszenia reguł stosowania tego przepisu (tak Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniach: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, nie publ. oraz z 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, nie publ.). W okolicznościach 4

35 sprawy nie można stwierdzić, by niezastosowanie przez Sąd drugiej instancji art. 102 k.p.c. nastąpiło z rażącym naruszeniem tych reguł.

36 W szczególności dotyczy to twierdzenia skarżącej, że w chwili wnoszenia powództwa była ona przekonana o przysługiwaniu jej dochodzonego roszczenia, co miało znajdować uzasadnienie m.in. w treści wyroku Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2004 r. (III CK 469/02, OSNC 2005, nr 5, poz. 85, BSN 2004, nr 10, poz. 12). Przekonanie to zostało podważone dopiero wskutek wydania przez Sąd Najwyższy wyroku z 17 grudnia 2010 r. (III CSK 75/10, nie publ.). Skarżąca nie dostrzega jednak, że powołane orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą całkowicie odmiennych kwestii: o ile w pierwszym z nich wyrażony został ogólny pogląd o dopuszczalności stosowania art. 527 k.c. do umowy o podział majątku wspólnego po ustaniu ustawowej wspólności małżeńskiej, to drugie dotyczyło konkretnych warunków zastosowania tej regulacji w okolicznościach sprawy – zwłaszcza konieczności stwierdzenia, że wskutek zawarcia umowy doszło do pokrzywdzenia wierzyciela. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Najwyższy w drugim orzeczeniu jedynie doprecyzował swoje stanowisko w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Trudno uznać tym samym, by na podstawie pierwszej, ogólnej wypowiedzi Sądu Najwyższego, skarżąca mogła wyrobić sobie uzasadnione przekonanie o dopuszczalności wystąpienia z roszczeniem z art. 527 k.c., które okazało się nietrafne dopiero w świetle kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. W zakresie tym nie zachodzą więc szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 102 k.p.c. uzasadniające odstąpienie od obciążania strony przegrywającej sprawę kosztami postępowania.

37 Z perspektywy możliwości zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. bez znaczenia pozostają także inne okoliczności wskazane przez skarżącą.

38 Z samego faktu przysługiwania jej względem męża pozwanej roszczenia pieniężnego oraz poniesienia kosztów związanych z jego dochodzeniem i egzekucją nie można wyciągnąć wniosku, by zasądzenie od niej kosztów postępowania w przegranej sprawie o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną naruszało względy słuszności. Argumentacja ta prowadziłaby do wniosku o konieczności stosowania art. 102 k.p.c. w każdym przypadku oddalenia 5

39 powództwa opartego na art. 527 k.c. Konkluzja taka byłaby jednak niemożliwa do zaakceptowania z perspektywy ogólnych reguł zwrotu kosztów postępowania cywilnego. Zmierzają one do równomiernego rozłożenia ryzyka finansowego związanego z udziałem w postępowaniu, przewidując w art. 98 k.p.c. obciążenie kosztami strony, której twierdzenia okazały się bezzasadne. Jedynie w wyjątkowych wypadkach, do których zalicza się także art. 102 k.p.c., ustawodawca zezwala sądowi na odmienne rozłożenie kosztów postępowania pomiędzy stronami ze względu na szczególne okoliczności sprawy. W konsekwencji, regulacje te nie powinny być interpretowane rozszerzająco i odnoszone z góry do pewnej ogólnie określonej kategorii roszczeń. Wniosek taki prowadziłby do sytuacji, w której finansowe ryzyko prowadzenia sporu z góry spoczywałoby wyłącznie na stronie pozwanej, ponoszącej koszty postępowania niezależnie od wyniku sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 października 2011 r., IV CZ 72/11, nie publ.).

40 Nie można także podzielić twierdzenia skarżącej, by za koniecznością zastosowania art. 102 k.p.c. przemawiał fakt – jej zdaniem – bezzasadnego częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia nie wykazano, by kwestia ta, prawomocnie rozstrzygnięta na wcześniejszym etapie postępowania, przekładała się na konieczność odstąpienia od obciążania skarżącej kosztami postępowania.

41 Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814

42 k.p.c. w zw. z art. 3941

43 § 3

44 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 109 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821

45 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

46 jw