Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., III CZ 185/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., III CZ 185/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szczurowski

4 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie zażalenia A.W. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 listopada 2025 r., VI WSC 42/25, w sprawie ze skargi A.W. o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2014 r., sygn. akt VI ACa 287/14, w sprawie z powództwa I. w W. przeciwko A.W. o zapłatę,

1. oddala zażalenie;

2. odstępuje od obciążenia A.W. kosztami postępowania zażaleniowego;

3. przyznaje adwokatowi A.Z. kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem wynagrodzenia za pełnienie zastępstwa procesowego z urzędu w postępowaniu zażaleniowym i nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wypłacenie tej sumy na rzecz adwokata A.Z. ze Skarbu Państwa.

Uzasadnienie

8 Postanowieniem z 21 listopada 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny umorzył postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego z 21 lipca 2025 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (pkt 1); odrzucił wniosek A.W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego z 26 listopada 2014 r., sygn. akt VI ACa 287/14 (pkt 2), odrzucił skargę A.W. o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego z 26 listopada 2014 r., sygn. akt VI ACa 287/14 (pkt 3). W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 23 lipca 2025 r. sygn. akt V ACo 263/25 ustanowiono dla A.W. adwokata z urzędu w celu złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. akt VI ACa 287/14 (k.78). Nadto pismem z 4 listopada 20255 r. skarżący cofnął złożony w dniu 21 lipca 2025 r. wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie wniosku stało się bezprzedmiotowe, a postępowanie nim wywołane należało umorzyć, o czym Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji. Odnosząc się natomiast do złożonej skargi wskazano, że skarżący uchybił terminowi do jej wniesienia. Sformułował w tym przedmiocie wniosek o jego przywrócenie, jednakże był on zdaniem Sądu Apelacyjnego spóźniony w myśl art. 169 § 1 k.p.c. Na uwzględnienie bowiem zasługuje, że już uprzednio złożony przez A.W. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został odrzucony postanowieniem z 26 czerwca 2025 r., a sam fakt ustanowienia pełnomocnika z urzędu skarżącemu, nie otworzył A.W. ponownie drogi do złożenia, czy to wniosku o przywrócenie terminu, czy też samej skargi. Nadto w ocenie Sądu Apelacyjnego nie zasługiwała na uwzględnienie argumentacja pełnomocnika co do zachowania tygodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu liczonego od dnia zapoznania się przez niego z aktami przedmiotowej sprawy. Jak pełnomocnik sam wskazuje, odebrał pismo o wyznaczeniu go pełnomocnikiem 14 sierpnia 2025 r., dlatego niezwłocznie winien skontaktować się ze skarżącym i zapoznać się z aktami sprawy, a za takie nie można uznać zapoznania się z nimi dopiero po trzech tygodniach, tj. w dniu 4 września 2025r. Tym bardziej, iż pełnomocnik zaniechał wskazania przyczyny tak długiego oczekiwania na podjęcie czynności w przedmiotowej sprawie.

9 Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący zaskarżając je w zakresie punktu trzeciego i zarzucając naruszenie:

1. art. 171 k.p.c. przez odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu z powodu uprzedniego złożenia przez pozwanego wniosku o przywrócenie terminu, w sytuacji gdy brak zdolności postulacyjnej skarżącego w postępowaniu wywołanym skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2014 roku, sygn. akt VI ACa 287/14 uniemożliwiał mu wystąpienie z takim wnioskiem, a w konsekwencji, uprzedni wniosek o przywrócenie terminu wniesiony przez skarżącego osobiście nie powinien być w ogóle brany pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy albowiem jako wniesiony przez osobę nieuprawnioną - nie istniał, a nadto nie wynika z przepisów k.p.c., aby czynności podejmowane przez stronę bezpośrednio miały wpływ na terminy ustanowionego pełnomocnika;

2. art. 169 § 4 k.p.c. poprzez odmowę przywrócenia terminu, w sytuacji gdy w sposób oczywisty zachodzi wypadek wyjątkowy, albowiem wykonalność wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2014 roku, sygn. akt VI ACa 287/14 oraz prowadzona od dnia 4 listopada 2024 roku na podstawie tego tytułu egzekucja narażają pozwanego na niepowetowaną stratę wobec oczywistej niezgodności wyroku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lipca 2011 roku, sygn. akt P 1/10, zaś powód/wierzyciel wniósł o wszczęcie egzekucji dopiero w 2024 roku, a zatem tuż przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania, zaś skarżący niezwłocznie po powzięciu wiedzy o prowadzonej egzekucji podjął działania zmierzające do umożliwienia mu zaskarżenia wyroku z dnia 26 listopada 2014 roku;

3. art. 424⁶ § 3 k.p.c. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarga jest spóźniona i na tej podstawie jej odrzucenie.

13 Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2014 roku, sygn. akt VI ACa 287/14 oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w zakresie o nadaniu skardze dalszego biegu.

14 W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o oddalenie zażalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

15 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

16 Zażalenie jako bezzasadne zasługiwało na oddalenie.

17 W niniejszej sprawie zaskarżonym postanowieniem odrzucono skargę pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2014 roku, sygn. akt VI ACa 287/14. Wobec tego należy przypomnieć, że w myśl art. 424⁶ § 1 k.p.c. skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwóch lat od dnia jego uprawomocnienia się. Powyższe zaś oznacza, że termin na wniesienie skargi przez pozwanego upłynął bezskutecznie z dniem 26 listopada 2016 r. Nie może więc budzić wątpliwości, że skarga złożona 11 września 2025 r. była spóźniona. Zgodnie z art. 424⁶ § 3 k.p.c. Sąd odrzuca skargę wniesioną z naruszeniem art. 87¹ § 1, spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie. Zasadnie więc Sąd Apelacyjny odrzucił przedmiotową skargę jako spóźnioną.

18 Dla powyższego wniosku nie ma jednocześnie znaczenia fakt złożenia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie skargi. Trzeba bowiem wskazać, że postanowieniem z 21 listopada 2025 r. Sąd Apelacyjny odrzucił powyższy wniosek. Aczkolwiek postanowienie w tym zakresie nie polegało zaskarżeniu zażaleniem, niemniej mogło być podważone w trybie art. 398²¹ w zw. z art. 397 § 3 w zw. z art. 380 k.p.c. Tymczasem w rozpatrywanym zażaleniu nie zawarto wniosku o kontrolę przez Sąd Najwyższy postanowienia Sądu Apelacyjnego w tym zakresie. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że w orzecznictwie wskazuje się, iż dwuletni termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia z jednej strony jest terminem zawitym prawa materialnego, z drugiej zaś - terminem procesowym. Materialnoprawna funkcja analizowanego terminu wiąże się z podstawową funkcją skargi, która polega na zainicjowaniu postępowania mającego doprowadzić do stwierdzenia jednej z przesłanek odpowiedzialności państwa za działalność judykacyjną, tj. niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 417¹ § 2 k.c.). Na gruncie prawa materialnego uchybienie terminowi do wniesienia skargi skutkuje niemożnością skutecznego dochodzenia przez uprawnionego roszczenia odszkodowawczego. Z kolei procesowy charakter tego terminu wyraża się w tym, że wyznacza okres, w którym skarga może być skutecznie wniesiona - a uchybienie mu powoduje odrzucenie skargi (art. 424⁸ § 1 k.p.c.). Mając na względzie ten dwoisty charakter wskazanego terminu, który pełni istotną funkcję materialnoprawną, a także jego prekluzyjność, Sąd Najwyższy jednolicie przyjmował, że termin ten nie podlega przywróceniu na podstawie art. 168 § 1 k.p.c. (postanowienia SN: z 15 czerwca 2007 r., I CNP 28/07, OSNC-ZD 2008, nr C, poz. 61 i z 21 czerwca 2023 r., I CNP 204/22). Wniosek więc skarżącego o przywrócenie terminu był niedopuszczalny co na zasadzie art. 171 k.p.c. musiało skutkować jego odrzuceniem, a zatem rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego także co do tej kwestii odpowiada przepisom prawa.

19 Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398¹⁴ w zw. z art. 394¹ § 3 k.p.c. zażalenie oddalił.

20 O koszach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Biorąc pod uwagę charakter niniejszego postępowania, jak również zakres argumentacji przedstawionej w odpowiedzi na zażalenie Sąd Najwyższy uznał, że zachodzi podstawa do odstąpienia od obciążenia skarżącego kosztami postępowania zażaleniowego. Wysokość wynagrodzenia radcy prawnego z urzędu w toku postępowania zażaleniowego ustalono na podstawie § 16 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 16 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2026, poz. 87 t.j.). Z powyższych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.