Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2013 r., I ACa 17/13

wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2013 r., I ACa 17/13

Tekst

1 Sygn. akt I ACa 17/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 8 lutego 2013 r.

3 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:

4 Przewodniczący:

5 SSA Jan Gibiec

6 Sędziowie:

7 SSA Tadeusz Nowakowski

8 SSA Beata Wolfke - Kobzar (spr.)

9 Protokolant:

10 Marta Perucka

11 po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie

12 sprawy z powództwa (...) S.A. w S.

13 przeciwko Agencji (...) Sp. z o.o. w G.

14 o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

15 na skutek apelacji strony pozwanej

16 od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy

17 z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt I C 312/12

18 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddala;

19 2. zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej 7.008 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie

20 Powód – (...) S.A. w S.

21 – wystąpił przeciwko pozwanej Agencji (...) Spółce z o.o. w G.

22 z powództwem o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego – upominawczego nakazu zapłaty wydanego 28.06.2011 r. przez Sąd Okręgowy w Świdnicy w sprawie VI GNc 17/11.

23 Żądanie pozwu powód uzasadniał wygaśnięciem objętej nakazem zapłaty wierzytelności wskutek potrącenia, które nastąpiło w wyniku oświadczenia

24 o potrąceniu złożonego pozwanej w piśmie z 26.02.2010 r.

25 Powód wyjaśnił, że do potrącenia przedstawił wierzytelność o zapłatę kary umownej za nieterminowe wykonanie łączącej strony umowy o prace projektowe i budowlane. Wskazał, że istnienie jego wierzytelności do pozwanej Agencji zostało

26 już potwierdzone w dwu innych sprawach sądowych między stronami.

27 Powód wskazał też, że w postępowaniu zakończonym prawomocnym nakazem zapłaty, którego dotyczy niniejsze powództwo, zarzut potrącenia

28 nie był rozpoznawany, ponieważ w wyniku nieprawidłowości w doręczeniu nakazu powód (tam: pozwany) został pozbawiony możliwości skutecznego wniesienia sprzeciwu, zaś o nakazie dowiedział się dopiero od komornika.

29 Pozwana wniosła o oddaleniu powództwa zarzucając brak przesłanek

30 z art. 840 kpc.

31 Zdaniem pozwanej, zarzuty, które obecnie podnosi powód, należało zgłosić

32 w postępowaniu zakończonym prawomocnym nakazem.

33 Sąd Okręgowy ustalił:

34 Strony łączyła umowa z 21.09.2007 r. o wykonanie przez pozwaną

35 Agencję dokumentacji projektowej oraz wybudowanie hali produkcyjnej

36 w terminie do 15.08.2009 r., następnie przesuniętym do 31.10.2009 r.

37 Prace zakończono dopiero 14.01.2010 r. i 20.01. nastąpił ich odbiór.

38 Pismem z 19.02.2010 r. powód wezwał pozwaną do zapłaty 315.312,31 zł,

39 w tym kary umownej oraz odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy,

40 po czym pismem z 26.02.2010 r. przedstawił wierzytelność o karę (176.922,40 zł) do potrącenia z wierzytelnością Agencji o zapłatę 154.454,25 zł, tj. należności głównych z dwóch faktur VAT: nr (...),

41 obu z 15.01.2010 r.

42 W marcu 2010 r. strony spotkały się w sprawie wzajemnych roszczeń i padły propozycje kompensaty, następnie powód przesłał pozwanej projekt ugody.

43 W odpowiedzi pozwana Agencja wezwała powoda do zapłaty 165.454,25 zł

44 z uznanych faktur (...), na co powód w piśmie z 02.07.2010 r. poinformował pozwaną o dokonanym potrąceniu.

45 W sprawie V GC 320/11 pozwana Agencja uzyskała nakaz zapłaty

46 25.306,86 zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania i w uwzględnieniu zarzutu potrącenia, podniesionego przez (...) w nawiązaniu do oświadczenia

47 z 26.02.2010 r., nakaz uchylono i oddalono w całości powództwo Agencji.

48 Z kolei w sprawie V GC upr 317/11 (...) uzyskał wyrok oddalający wobec niego powództwo Agencji o zwolnienie kaucji gwarancyjnej (2.000 zł).

49 W sprawie VI GNc 17/11 Sąd Okręgowy w Świdnicy wydał upominawczy nakaz zapłaty 140.197,40 zł z odsetkami, tj. należności z faktury VAT nr (...), wystawionej przez Agencję (...) w związku z umową stron

50 z 21.09.2007 r.

51 Postanowieniem z dnia 28.06.2011 r. nakazowi nadano klauzulę wykonalności, zaś 20.09.2011 r. Agencja złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji

52 z nakazu.

53 Postanowieniem z 22.11.2011 r. oddalono wniosek (...)

54 o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od w/w nakazu i odrzucono sprzeciw. Zażalenie na to postanowienie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił.

55 Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione.

56 Odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z 14.10.1993 r. (III CZP 141/93, OSNC Nr 5 z 1994 r., poz. 102). Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą żądania

57 z art. 840 § 1 pkt 2 kpc może być potrącenie także w wypadku, gdy powód mógł zarzut potrącenia zgłosić już w postępowaniu rozpoznawczym.

58 Z kolei ze wskazaniem na wyrok Sądu Najwyższego z 27.09.2005 r.

59 (V CK 183/05, Biuletyn SN z 2006 r. Nr 2, poz. 8) Sąd Okręgowy przyjął,

60 że zdarzeniem, o którym mowa w art. 840 § 1 pkt 2 kpc, jest oświadczenie

61 o potrąceniu złożone przez dłużnika po zamknięciu rozprawy w postępowaniu,

62 w którym wydano tytuł egzekucyjny lub po powstaniu tytułu wykonawczego.

63 Dalej Sąd Okręgowy rozważał instytucję potrącenia w jej ujęciu materialnoprawnym i procesowym – jako zarzut potrącenia, wskazując

64 m. in., że oświadczenie o potrąceniu może być złożone także w pozwie

65 o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności i jest wówczas traktowane jako szczególna czynność prawna o podwójnym skutku.

66 W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął, że wolę potrącenia powód skutecznie oświadczył zarówno w pozaprocesowym piśmie z 26.02.2010 r. jak i w pozwie złożonym w niniejszej sprawie, co przesądziło o wygaśnięciu wierzytelności objętej tytułem wykonawczym.

67 Stąd wyrokiem z 25.09.2012 r. Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie

68 Zakładów (...).

69 Pozwana Agencja (...) zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie powództwa bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.

70 W apelacji zarzuciła, że nie zostały spełnione żadne przesłanki pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności oraz, że powód mógł wszystkie zarzuty podnieść w postępowaniu, w którym wydano nakaz zapłaty.

71 Nadto pozwana zaprzeczyła, by powód był jej wierzycielem.

72 W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej odrzucenie bądź oddalenie,

73 przy czym pierwszy wniosek motywował nieusunięciem w wyznaczonym terminie braku formalnego apelacji, co miało polegać na zaniechaniu jej uzasadnienia.

74 Sąd Apelacyjny zważył:

75 Wniosek powoda o odrzucenie apelacji nie zasługiwał na uwzględnienie.

76 Apelacja pozwanej Agencji, choć lakoniczna już w jej pierwotnej wersji

77 (na k. 182) zawierała zarówno zarzut jak i jego uzasadnienie i brakowało wówczas jedynie oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia oraz wskazania, czy zaskarża się wyrok w całości czy w części. Stąd zapewne Sąd Okręgowy nie odrzucił apelacji mimo uzupełnienia tylko dwóch z trzech braków formalnych wymienionych

78 w wezwaniu z 7.11.2012 r. (k. 189) i powtórzenia uzasadnienia w dotychczasowym kształcie (k. 194). Zgodnie z art. 373 kpc Sąd drugiej instancji odrzuca apelację, jeżeli podlegała odrzuceniu przez Sąd pierwszej instancji.

79 Ponowna kontrola formalnej poprawności apelacji obejmuje także poprawność zarządzeń wydanych przez Sąd pierwszej instancji w zamiarze uzupełnienia

80 jej braków formalnych. Jeżeli zatem Sąd Apelacyjny stwierdził bezprzedmiotowość wezwania z 7.11.2012 r., o ile dotyczyło uzasadnienia zarzutu apelacyjnego, częściowe niezastosowanie się pozwanej do wezwania nie uprawnia do odrzucenia apelacji zwierającej wszystkie elementy z art. 368 kpc. Nie stanowi też przeszkody

81 w rozpoznaniu apelacji niefortunna jej redakcja, np. – jak tutaj – zamieszczenie

82 w części zatytułowanej „uzasadnienie” punktów zawierających także bądź tylko zarzut apelacyjny. I tak, w pkt 2 „uzasadnienia” pozwana ponawia podniesiony

83 już w odpowiedzi na pozew zarzut braku przesłanek dla wytoczenia uwzględnionego skarżonym wyrokiem powództwa z art. 840 § 1 kpc, zaś w pkt 7 i 8 wskazuje

84 na możliwość zgłoszenia przez powoda wszystkich zarzutów w postępowaniu rozpoznawczym.

85 W istocie więc pozwana zarzuca naruszenia art. 840 §1 1 kpc przez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do opatrzonego klauzulą wykonalności prawomocnego orzeczenia sądowego w sytuacji, gdy zdarzenie skutkujące wygaśnięciu zobowiązania z tytułu egzekucyjnego nastąpiło przed zamknięciem rozprawy i dłużnik mógł się na nie powołać w postępowaniu rozpoznawczym.

86 Ten zarzut Sąd Apelacyjny stanowczo podziela.

87 Wprowadzona ustawą z 2.07.2004 r. (Dz. U. nr 172 z 2004 r., poz. 1804) zmiana treści art. 840 kpc wywołała wątpliwości interpretacyjne. Jeśli idzie o objęte dyspozycją art. 840 § 1 pkt 2 orzeczenia sądowe, przyczyną wątpliwości jest wprowadzenie zarzutu spełnienia świadczenia jaki odrębnej podstawy pozbawienia tytuł wykonawczego wykonalności, o ile zarzut ten nie był rozpoznawany w sprawie.

88 Powyższą zmianą ustawodawca wprowadził wyjątek od zasady, że podstawą powództwa opozycyjnego mogą być tylko te zdarzenia powodujące wygaśnięcie

89 lub niemożliwość prowadzenia egzekucji, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy.

90 Z treści zmienionego przepisu nie wynika jednak, czy jedyną przesłanką uznania zarzutu spełnienia świadczenia za podstawę powództwa opozycyjnego

91 jest nierozpoznanie tego zarzutu z jakiej bądź przyczyny, czy też idzie tu o zarzut zgłoszony a nierozpoznany w postępowaniu rozpoznawczym z przyczyn niezależnych od dłużnika. W orzecznictwie sądowym pojawiły się różne poglądy, włącznie z wykluczającym możliwość oparcia powództwa opozycyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia, o ile nastąpiło przed zamknięciem rozprawy. Wszechstronnej i wnikliwej wykładni omawianego przepisu z odniesieniem

92 się do poświęconych mu orzeczeń podjął się Sąd Najwyższy w uchwale

93 z 23.05.2012 r., III CZP 16/12, OSNC 11/2012, poz. 129, powziętej w odpowiedzi

94 na pytanie Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie o analogicznym w istotnych elementach stanie faktycznym.

95 W uchwale Sąd Najwyższy wypowiedział pogląd o dopuszczalności oparcia powództwa przeciwegzekucyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia tylko wtedy, gdy zarzut ten nie mógł być rozpoznany w poprzednim postępowaniu ze względu

96 na zakaz ustawowy.

97 Również Sąd Apelacyjny opowiada się za tym poglądem, jako zbieżnym

98 z istotą i celem powództwa opozycyjnego. Sprzeciwiają się one zbliżeniu tego powództwa do środka odwoławczego – w dodatku: spóźnionego – od prawomocnego orzeczenia sądowego, czy potraktowaniu go jako szczególny środek służący odwróceniu skutków zaniechania właściwej obrony w postępowaniu rozpoznawczym, a taką właśnie motywację trzeba przypisać powodowi w okolicznościach niniejszej sprawy.

99 Jest bowiem bezspornym, że oświadczenie o potrąceniu, które wedle powoda miało skutkować spełnieniem objętego tytułem wykonawczym świadczenia

100 już w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe (art. 499 kc), zostało złożone przez

101 (...) 26.02.2010 r., tj. na długo przed wniesieniem przez A. pozwu

102 w sprawie VI GNc 17/11.

103 Bezspornym jest także, że sprzeciw (...) u od wydanego w tej sprawie nakazu upominawczego z 09.03.2011 r. odrzucono po uprzednim oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Tym samym jest oczywistym, że tożsamy

104 z zarzutem spełnienia świadczenia zarzut potrącenia (...) mógł i powinien

105 był zgłosić w sprzeciwie, czego nie uczynił, i to nie bez swojej winy, o czym przesądziła odmowa przywrócenia terminu, której zasadność nie podlega

106 już weryfikacji.

107 Co wreszcie najistotniejsze w kontekście akceptowanego przez

108 Sąd Apelacyjny poglądu Sądu Najwyższego i jego motywacji, w postępowaniu

109 w sprawie VI GNc 17/11 nie występowały ustawowe przeszkody w rozpoznaniu zarzutu spełnienia świadczenia.

110 Przepisy o postępowaniu upominawczym i obowiązująca wówczas procedura gospodarcza nie przewidywały jakichkolwiek zakazów czy obostrzeń dowodowych, które można by odnosić do zarzutu spełnienia świadczenia

111 (wygaśnięcia zobowiązania). Wymóg udowodnienia dokumentem

112 art. 479¹⁴ § 4 w (tu: zw. z art. 479¹⁴a) dotyczył jedynie wierzytelności przedstawionych do potrącenia w toku postępowania; zresztą niezależnie od ewidentnej odmienności takiego zgłoszenia od zarzutu wcześniejszego wygaśnięcia wierzytelności w wyniku potrącenia warto zauważyć, że wierzytelność o zapłatę kary umownej ze swojej natury musi być potwierdzona dokumentami (umową, ewentualnie protokołem odbioru).

113 W konsekwencji niewątpliwym jest, że w postępowaniu zakończonym prawomocnym nakazem upominawczym powód (tam: pozwany) nie doznał obiektywnych, a tym bardziej ustawowych przeszkód w podniesieniu zarzutu obronnego, który wskazał jako podstawę faktyczną późniejszego powództwa opozycyjnego.

114 Uwzględnienie omówionego zarzutu apelacji pozwanej Agencji przesądziło

115 o zmianie zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa (art. 386 § 1 kpc),

116 bez potrzeby rozpoznania dalszych zarzutów apelacji.

117 O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł z urzędu

118 (art. 109 § 1 kpc in fine) zasądzając na rzecz pozwanej działającej w sprawie

119 bez profesjonalnego pełnomocnika równowartość poniesionej opłaty od apelacji.

120 MW