Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2021 r., II AKa 135/21

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2021 r., II AKa 135/21

Tekst

1 II AKa 135/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 27 września 2021 r.

3 Sąd Apelacyjny w Warszawie w II Wydziale Karnym w składzie:

4 Przewodniczący: Sędzia SA Przemysław Filipkowski

5 Sędziowie SA Rafał Kaniok

6 SR (del.) Dariusz Drajewicz (spr.)

7 Protokolant Sylwia Świerżewska

8 przy udziale Prokuratora Stanisława Wieśniakowskiego

9 po rozpoznaniu w dniu 27 września 2021 r.

10 sprawy z wniosku D. R., Z. J. i A. B.

11 w przedmiocie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikającą ze skazania M. P. (1) wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 14 lutego 1947, sygn. akt R 618/46

12 na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie

13 od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

14 z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt VIII Ko 94/20

15 I. utrzymuje w mocy wyrok w zaskarżonej części;

16 II. kosztami postępowania za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

UZASADNIENIE

17 Formularz UK 2

18 Sygnatura akt

19 II AKa 135/21

20 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

21 1

22 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

23 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

24 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt VIII Ko 94/20

25 1.2. Podmiot wnoszący apelację

26 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

27 ☐ oskarżyciel posiłkowy

28 ☐ oskarżyciel prywatny

29 ☐ obrońca

30 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

31 ☒ inny

32 1.3. Granice zaskarżenia

33 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

34 ☐ na korzyść

35 ☒ na niekorzyść

36 ☐ w całości

37 ☒ w części

38 ☐

39 co do winy

40 ☐

41 co do kary

42 ☒

43 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

44 1.1.2. Podniesione zarzuty

45 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

46 ☐

47 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

48 ☒

49 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

50 ☐

51 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

52 ☐

53 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

54 ☐

55 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

56 ☐

57 art. 439 k.p.k.

58 ☐

59 brak zarzutów

60 1.4. Wnioski

61 ☐

62 uchylenie

63 ☒

64 zmiana

65 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

66 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

67 1.5. Ustalenie faktów

68 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

69 Lp.

70 Oskarżony

71 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

72 Dowód

73 Numer karty

74 2.1.1.1.

75 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

76 Lp.

77 Oskarżony

78 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

79 Dowód

80 Numer karty

81 2.1.2.1.

82 1.6. Ocena dowodów

83 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

84 Lp. faktu z pkt 2.1.1

85 Dowód

86 Zwięźle o powodach uznania dowodu

87 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

88 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

89 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

90 Dowód

91 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

92 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

93 Lp.

94 Zarzut

95 3.1.

96 obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 445 § 1 w zw. z art. 445 § 2 k.c. w zbiegu z art. 8 ust. 1 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego przez błędne przyjęcie, że kwota zadośćuczynienia w wysokości po 91.000 zł dla każdego z wnioskodawców jest kwotą odpowiednią w przypadku krzywd doznanych na skutek pozbawienia wolności ojca wnioskodawców w związku z działalnością represjonowanego na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i uznaniu tych kwot jako adekwatnych do doznanych krzywd, a także cierpień fizycznych i moralnych.

97 ☐ zasadny

98 ☐ częściowo zasadny

99 ☒ niezasadny

100 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

101 Po pierwsze, art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego nie przewiduje samodzielnych roszczeń dla małżonka, dzieci i rodziców represjonowanego. Stanowi jedynie o przejściu na te osoby jego uprawnień. Punktem wyjścia dla ustalenia wysokości właściwego roszczenia przyznanego małżonkowi, dzieciom i rodzicom zmarłego poszkodowanego, jest wysokość roszczenia, które przysługiwałoby zmarłemu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2015 r., WA 32/14, Legalis). Innymi słowy, roszczenie osoby, o której mowa w wyżej wskazanym przepisie, jest tożsame z roszczeniem, które przysługiwałoby zmarłej osobie represjonowanej, wobec czego na wysokość kwoty należnej od Skarbu Państwa tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie rzutuje okoliczność, że dochodzi je nie osoba represjonowana, ale inna osoba uprawniona. Oznacza to, że roszczenia następców prawnych osoby represjonowanej limitowane są wysokością roszczeń, jakie przysługiwałyby samemu represjonowanemu, gdyby żył. Osoby "wtórnie" uprawnione nie mają tu własnego, węższego roszczenia, lecz zakres przedmiotowy ich roszczenia wyznacza krzywda "pierwotnie" uprawnionego (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r., II AKa 17/20, Legalis i powołane tam orzecznictwo).

102 Po drugie, art. 8 ust. 1 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego nie przewiduje żadnych sprecyzowanych kryteriów określania wysokości zadośćuczynienia, pozostawiając oceny te praktyce orzeczniczej w konkretnych sprawach. Podobnie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zadośćuczynienia ograniczają się do wskazania, że ma być to "suma odpowiednia" art. 445 § 1 k.c. O owej "odpowiedniości" zadecydować musi sąd orzekający na podstawie zindywidualizowanych kryteriów, wynikających z materiału dowodowego sprawy, w następstwie rozważenia wszystkich jej istotnych okoliczności (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2017 r., II KK 42/17, Legalis). Lektura uzasadnienia wyroku sądu a quo prowadzi do wniosku, że te wymagania w niniejszej sprawie zostały spełnione. Autor apelacji nie wskazał żadnych istotnych okoliczności, które pozostałyby poza rozważaniami tego sądu. Co więcej, skarżący nie kwestionował takich okoliczności, jak stosowanie tortur wobec represjonowanego, ciężkich warunków w jakich przebywał, pogorszenia jego stanu zdrowia i stresu wynikającego z niepewności co do swego losu, jak i też okresu pozbawienia wolności. Poczucie krzywdy osoby represjonowanej jest głębsze i dotkliwsze, gdy uwzględni się fakt, że ryzykowała ona swoją wolność i zdrowie, by walczyć z opresyjnym systemem totalitarnego państwa. Nie można zatem tracić z pola uwagi, że represjonowany M. P. (2) był aktywnym uczestnikiem antykomunistycznej opozycji, działającej w ramach podziemia niepodległościowego. Rozmiary krzywdy osoby represjonowanej zwiększa poczucie niesprawiedliwości wynikające z tego, że działała dla dobra społeczeństwa i przywrócenia praw i wolności obywatelskich (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2020 r., II AKa 268/19, Legalis). W tych warunkach zasądzona kwota 273 000 zł (3 x 91 000 zł, które zasądzono na rzecz każdego z trójki dzieci osoby represjonowanej) za ponad roczny okres pozbawienia wolności nie stanowi kwoty, której wysokość nie odpowiada rzeczywistej krzywdzie, jakiej doznała osoba represjonowana.

103 Wniosek

104 o zmianę rozstrzygnięcia w zakresie pkt 1 wyroku i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz każdego z wnioskodawców tytułem zadośćuczynienia odpowiednich kwot w wysokości odpowiadającej rzeczywistej krzywdzie wynikającą ze skazania M. P. (1) wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 14 lutego 1947, sygn. akt R 618/46.

105 ☐ zasadny

106 ☐ częściowo zasadny

107 ☒ niezasadny

108 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

109 Z uwagi na niezasadność zarzutu apelacyjnego nie jest zasadny wniosek apelacji.

110 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

111 4.1.

112 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

113 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

114 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

115 5.1.1.

116 Przedmiot utrzymania w mocy

117 Zaskarżona część punktu 1 części dyspozytywnej wyroku odnośnie do wysokości zadośćuczynienia.

118 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

119 Powody opisane w pkt. 3 niniejszego uzasadnienia.

120 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

121 5.2.1.

122 Przedmiot i zakres zmiany

123 Zwięźle o powodach zmiany

124 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

125 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

126 5.3.1.1.1.

127 ☐ art. 439 k.p.k.

128 Zwięźle o powodach uchylenia

129 5.3.1.2.1.

130 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

131 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

132 Zwięźle o powodach uchylenia

133 5.3.1.3.1.

134 Konieczność umorzenia postępowania

135 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

136 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

137 5.3.1.4.1.

138 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

139 Zwięźle o powodach uchylenia

140 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

141 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

142 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

143 Przytoczyć okoliczności

144 6. Koszty Procesu

145 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

146 Przytoczyć okoliczności

147 II.

148 Stosownie do art. 13 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, kosztami obciążono Skarb Państwa.

149 7. PODPIS

150 Przemysław Filipkowski

151 Rafał Kaniok Dariusz Drajewicz (spr.)

152 1.11. Granice zaskarżenia

153 Kolejny numer załącznika

154 1

155 Podmiot wnoszący apelację

156 Pełnomocnik Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie

157 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

158 Zaskarżona część punktu 1 części dyspozytywnej wyroku odnośnie do wysokości zadośćuczynienia.

159 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

160 ☐ na korzyść

161 ☒ na niekorzyść

162 ☐ w całości

163 ☒ w części

164 ☐

165 co do winy

166 ☐

167 co do kary

168 ☒

169 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

170 1.3.2. Podniesione zarzuty

171 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

172 ☐

173 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

174 ☒

175 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

176 ☐

177 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

178 ☐

179 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

180 ☐

181 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

182 ☐

183 art. 439 k.p.k.

184 ☐

185 brak zarzutów

186 1.4. Wnioski

187 ☐

188 uchylenie

189 ☒

190 zmiana