Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2024 r., II AKa 53/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2024 r., II AKa 53/24

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 II AKa 53/24

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 2

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 11 grudnia 2023r., sygn. akt III K 3/23

9 1.2. Podmiot wnoszący apelację

10 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

11 ☒ obrońca

12 1.3. Granice zaskarżenia

13 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

14 ☒ na korzyść

15 ☒ na niekorzyść

16 ☒ w całości

17 ☒ w części

18 ☐

19 co do winy

20 ☒

21 co do kary

22 ☐

23 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

24 1.1.2. Podniesione zarzuty

25 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

26 ☒

27 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

28 ☒

29 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

30 ☒

31 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

32 1.4. Wnioski

33 ☒

34 uchylenie

35 ☒

36 zmiana

37 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

38 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

39 1.5. Ustalenie faktów

40 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

41 Lp.

42 Oskarżony

43 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

44 Dowód

45 Numer karty

46 2.1.1.1.

47 G. F.

48 W styczniu 2018r. w ramach działalności gospodarczej L. zatrudnionych było 18 osób, w tym 15 na umowę o pracę, 2 na zlecenie, a jedna przebywała na urlopie bezpłatnym.

49 W grudniu 2018r. w ramach tej samej działalności zatrudnionych było 26 na umowę o pracę, a 2 na umowę zlecenie, łącznie 28 osób.

50 Pismo biura kadr i płac (...) z 8.05.2024r.

51 1.6. Ocena dowodów

52 1.1.4. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

53 Lp. faktu z pkt 2.1.1

54 Dowód

55 Zwięźle o powodach uznania dowodu

56 Obrońca oskarżonego na wezwanie Sadu przedłożył listę osób zatrudnionych przez L. w styczniu i grudniu 2018r.

57 Brak było podstaw do zakwestionowania wiarygodności informacji

58 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

59 Lp.

60 Zarzut

61 3.1.

62 Błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mające wpływ na treść orzeczenia:

63 1. poprzez wadliwe przyjęcie, że:

64 - oskarżony dopuścił się zarzucanych mu czynów, a w szczególności, że posłużył się nierzetelnymi fakturami, zaś roboty nimi objęte nie były wykonane, mimo poświadczenia przez oskarżonego wykonania tychże robót, pozostawienie tych dowodów bez jakiejkolwiek oceny,

65 - wadliwe uznanie, że oskarżony nie wykazał by roboty objęte zarzutami zostały udokumentowane mimo złożenia stosownych poświadczeń,

66 - przyjęcie, że dowody w postaci dokumentów urzędów skarbowych i bankowe obciążają oskarżonego, mimo że takich obciążeń w nich nie ma,

67 - bezkrytyczne uznanie zeznań jedynego świadka za podstawę rozstrzygnięcia mimo bardzo poważnych wątpliwości co do jego prawdomówności,

68 2. Wadliwą ocenę dowodów, w szczególności pominięcie dowodów przemawiających na korzyść oskarżonego.

69 3. Naruszenie przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia poprzez nałożenie na oskarżonego obowiązku wykazania niewinności a mimo takiego wykazania, uznanie oskarżonego za winnego (apelacja obrońcy oskarżonego)

70 ☒ zasadny

71 ☐ częściowo zasadny

72 ☐ niezasadny

73 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

74 Jeżeli chodzi o dowody osobowe, to układ w niniejszej sprawie jest prosty: oskarżony twierdzi, że usługi zostały wykonane, a faktury wystawione przez oskarżonego są rzetelne, natomiast M. D. twierdzi zgoła odmiennie. Istnieje przy tym poważne prawdopodobieństwo, że wersja M. D. jest prawdziwa dlatego, że jego zeznania były podstawą skazania innych osób, między innymi w sprawie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 9 maja 2024r., sygn. II AKa 54/24. Tyle, że w tamtej sprawie osoby, które uzyskały nierzetelne faktury przyznały się do tego, że takie faktury były nieprawdziwe.

75 W takiej sytuacji procesowej odwołać się wypada do zasad oceny świadka pomawiającego sformułowanych przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 6 listopada 2010r., w sprawie II AKa 431/00 polegających na sprawdzeniu:

76 1. czy informacje uzyskane od konkretnego oskarżonego zostały przyznane przez drugiego;

77 2. czy są one potwierdzone innymi dowodami;

78 3. czy są spontaniczne, złożone wkrótce po przeżyciu objętych nimi zaszłości, czy też po upływie czasu umożliwiającym uknucie intrygi;

79 4. czy pochodzą od osoby bezstronnej, czy też zainteresowanej obciążeniem pomówionego;

80 5. czy są konsekwentne i zgodne co do zasady oraz szczegółów w kolejnych relacjach składanych w różnych fazach postępowania, czy też zawierają informacje sprzeczne, wzajemnie się wykluczające bądź inne niekonsekwencje;

81 6. czy pochodzą od osoby nieposzlakowanej czy też przestępcy, zwłaszcza obeznanego z mechanizmami procesu karnego.

82 Zeznania M. D. nie zostały przyznane przez oskarżonego, nie zostały złożone spontanicznie wkrótce po popełnieniu czynu, ale po upływie pewnego czasu. Świadek ma interes w zastosowaniu art. 60 § 3 k.k., co oczywiście nie czyni go niewiarygodnym, ale nakazuje pewnego rodzaju ostrożność, a przede wszystkim weryfikację jego twierdzeń, o ile jest to możliwe i właśnie takiej weryfikacji zabrakło w sprawie.

83 Przechodząc do oceny tych przesłanek stwierdzić bowiem należy, że zeznania M. D. sprowadzały się do zanegowania prawdziwości wszystkich wystawionych na rzecz L. faktur.

84 G. F. wyjaśnił tymczasem, że w okresie objętym zarzutem były wykonywane usługi i na tę okoliczność powołuje się na wykonywanie usług sprzątania dla podmiotów zewnętrznych. Wyjaśnił również, że część dokumentacji została zniszczona po upływie okresu, na jaki przepisy nakładają obowiązek ich przechowywania. Tej okoliczności nie można utożsamiać z przypadkami niszczenia dokumentów przed upływem terminu ich przechowywania, typowymi dla np. karuzel vatowskich. Częściowo jednak zabezpieczono dokumentację w działalności L. i istnieje możliwość zweryfikowania przynajmniej w pewnym zakresie, czy wykonywano usługi zewnętrzne. W "koszulce" na str. 647 znajduje się podatkowa księga przychodów i rozchodów przykładowo za 2016r. Nie zostały wydrukowane jednakże całościowe zapisy tej księgi, ale tylko strony, na których znajdowały się zapisy faktur wystawionych przez (...) M. D.. Uprawdopodobnia to tezę obrońcy, że dowody zostały zgromadzone jednostronnie, tylko w celu wykazania, że faktury wystawione przez M. D. zostały ujęte w księgach L.. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika jednak, że wystawiane były faktury przychodowe (np. dla wielu wspólnot mieszkaniowych, (...), SM (...)), a zatem usługi były wykonywane, bowiem trudno uznać za możliwe, by podmioty zewnętrzne, nie zainteresowane wynikiem niniejszego postępowania, miały interes w płatności za niewykonane usługi. Dodatkowo wskazać należy, że na k. 487-488 akt znajduje się pismo ZUS zawierające wskazanie listy zarejestrowanych pracowników działalności L. (nadto pracownicy poniżej 26 roku życia mogli nie być rejestrowani z uwagi na ulgę w składkach dla młodych pracowników). Istniała zatem możliwość zweryfikowania, czy usługi, na które powołuje się oskarżony faktycznie zostały wykonane, kto je wykonywał, co pozwoliłoby wyodrębnić grupę usług, które miałby wykonywać M. D. i tym samym zweryfikować prawdziwość wersji G. F. i M. D..

85 W ocenie Sądu odwoławczego w sprawie tej nie wyczerpano możliwości weryfikacji obu wersji, nie można tym samym uznać, że doszło do popełnienia zarzucanych oskarżonego czynów, chociaż tej wersji też wykluczyć nie można. Nie można jednakże zaakceptować sytuacji, w której w wersji "jeden na jeden", bez wyczerpania możliwości dowodowych a priori wykluczyć wykonania usług na rzecz podmiotów zewnętrznych i obcych, co otwierałoby możliwość sprawdzenia, czy faktury wymienione w zarzutach są nierzetelne. Sąd Apelacyjny na obecnym etapie nie może wypowiedzieć się w sposób wiążący na temat winy lub niewinności oskarżonego, bez podjęcia czynności dowodowych z udziałem pracowników oskarżonego, mając szczególnie na uwadze fakt, że kluczowym dowodem przeciwko oskarżonemu są zeznania osoby wystawiającej fałszywe faktury, co do której toczy się postępowanie karne o popełnione we współdziałaniu z co najmniej 4 osobami wystawienie nierzetelnych faktur na 19,6 miliona złotych z podrobieniem podpisów wystawców. Dlatego Sąd uznał, że zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku i przeprowadzenia postępowania karnego w całości w celu ustalenia, czy doszło do zaistnienia zarzucanych czynów zabronionych i w jakim zakresie.

86 Oczywiście przekonujący jest zarzut apelacji obrońcy oskarżonego co do nietrafnego obciążenia oskarżonego środkiem karnym przepadku korzyści majątkowej uzyskanej z przestępstwa w kwocie 272.429,08 zł. Sąd I instancji wskazał, że "Dowody z dokumentów: zeznania M. D. znajdują potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w sprawie, a pochodzących między innymi od Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz od banków. Nie ma powodów aby podważyć wiarygodność tych dokumentów". Skarżący słusznie podnosi dysonans pomiędzy tym zapisem w uzasadnieniu, a całkowitym zlekceważeniem informacji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 29 października 2021r. (k. 536), że wobec (...) A. F. "nie prowadziliśmy kontroli podatkowych ani postępowań podatkowych i nie posiadamy rejestru zakupów i sprzedaży oraz faktur zakupowych, nie prowadziliśmy postępowań karnych skarbowych za lata 2013-2018" oraz, że "e) zobowiązania podatkowe pani A. F. z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń, luty, listopad i grudzień 2013r., 2014r., 2015r., 2016r., 2017r. oraz od stycznia do marca 2018r. wygasły wskutek zapłaty, przy czym w przypadku zaległości za wrzesień 2017r. (w dniu 25.01.2018r.) i październik 2017r. (w dniu 30.01.2018r.) wobec podatniczki zastosowano skuteczne środki egzekucyjne skutkujące przerwaniem biegu terminu przedawnienia tych zobowiązań". Tyle, że wysokość podatku VAT za wrzesień 2017r. wyniosła 2721 zł (k. 585), a za październik 2017r. - 5114r. (k. 586). W sumie daje to 7835 zł, a nie 272.429 złotych. Jeżeli Sąd w uzasadnieniu wskazuje, że daje wiarę dokumentom urzędów skarbowych (a z informacji wynika, że nie doszło jeszcze do prawomocnych ustaleń, ale jedynie skutecznego przerwania biegu przedawnienia), z których wynika, że wątpliwość budzi kwota 7835 zł, to wypadałoby przekonująco uzasadnić, dlaczego zasądzono od oskarżonego ponad 270 tysięcy złotych, omijając prawomocność rozliczeń podatkowych wobec Skarbu Państwa.

87 Już tylko na marginesie godzi się wskazać, że do zaistnienia czynu ciągłego dochodzi wówczas, gdy pomiędzy poszczególnymi zachowaniami wchodzącymi w skład tego czynu zachodzi krótki odstęp czasu. W Kodeksie karnym (art. 12 § 1 k.k.) ten krótki odstęp czasu nie jest dookreślony, jednak już w Kodeksie karnym skarbowym (art. 6 § 2 k.k.s.) wskazuje się, że jest to okres nieprzekraczający 6 miesięcy. Intuicyjnie można uznać, że i w Kodeksie karnym powinniśmy operować zbliżonymi terminami. Tymczasem pomiędzy 2 a 3 fakturą znajdującymi się w zarzutach odstęp przekracza 9 miesięcy. Wydaje się zatem, że powinniśmy czyn obejmujący faktury ze stycznia i lutego 2013r. potraktować jako odrębny czyn i rozważyć, czy do wszczęcia postępowania nie doszło po terminie przedawnienia.

88 Wniosek

89 o zmianę wyroku i uniewinnienie oskarżonego G. F. od zarzucanych mu czynów lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania

90 ☒ zasadny

91 ☐ częściowo zasadny

92 ☐ niezasadny

93 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

94 Na obecnym etapie postępowania nie sposób jednoznacznie ustalić, czy oskarżony dopuścił się zarzucanych mu czynów, w związku z tym konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

95 3.2.

96 obraza przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 k.k. i art. 64 § 2 k.k. polegającą na wymierzeniu oskarżonemu G. F. za popełnienie czynu z art. 273 kk w zw. z art. 12 § 1 kk w zw. z art. 65 § 1 kk oraz od dnia 1 marca 2017r. o czyn z art. 271a § 2 kk w zw. z art. 12 § 1 kk w zw. z art. 65 § 1 kk w zw. z art. 8 § 1 kks kary 3 lat pozbawienia wolności, podczas gdy zgodnie z art. 65 § 1 kk w zw. z treścią art. 64 § 2 kk oskarżonemu, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu Sąd wymierza karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane mu przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, zatem w związku z uznaniem oskarżonego za winnego popełnienia m.in. czynu z art. 271a § 2 kk zagrożonego karą nie krótszą od 3 lat pozbawienia wolności, minimalna kara, którą Sąd powinien wymierzyć oskarżonemu wynosi 3 lata i 1 miesiąc pozbawienia wolności (apelacja prokuratora)

97 ☐ zasadny

98 ☐ częściowo zasadny

99 ☐ niezasadny

100 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

101 W związku z uchyleniem zaskarżonego wyroku, odnoszenie się do apelacji prokuratora było przedwczesne w rozumieniu art. 436 k.p.k.

102 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

103 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

104 1.7. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

105 1.1.5. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

106 5.3.1.2.1.

107 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

108 ☒ art. 437 § 2 k.p.k.

109 Zwięźle o powodach uchylenia

110 Zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu w całości z uwagi na konieczność przeprowadzenia dowodów zmierzających do ustalenia, czy G. F. dopuścił się zarzucanych mu czynów. Z uwagi na treść zeznań M. D. istnieje prawdopodobieństwo, że tak właśnie się stało, jednakże ze względu na to, że oskarżony zaprzecza tym okolicznościom, wskazuje na to, na rzecz jakich podmiotów zewnętrznych wykonywane były usługi sprzątania, nie da się jednoznacznie rozstrzygnąć o prawdziwości stawianych zarzutów nie sięgając po przesłuchanie osób, które mogłyby takiej wiedzy dostarczyć.

111 1.1.6. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

112 W toku ponownego rozpoznania Sąd powinien przesłuchać świadków zatrudnionych w ramach działalności gospodarczej L., uzyskać od nich informację, gdzie wykonywali usługi, rozważyć, czy istnieje jakiś zakres usług, które mógłby wykonywać M. D. w ramach wystawianych faktur, a dopiero w razie ustalenia, że przesłuchani świadkowie wykonali wszystkie usługi zewnętrzne, a M. D. nie można przypisać żadnego zakresu podwykonawstwa - uznać, że czynności uwidocznione w fakturach nie są rzetelne. Sąd może się posiłkować listą pracowników na styczeń i grudzień 2018r. przedłożoną przez obrońcę.

113 Ponieważ już na etapie postępowania przygotowawczego znana była linia obrony, prokurator jej nie weryfikował, a dysponował listą potencjalnych świadków przekazaną przez ZUS, Sąd I instancji będzie uprawniony do rozważenia zwrotu sprawy prokuratorowi celem uzupełnienia postępowania.

114 1.8. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

115 6. PODPIS

116 Andrzej Olszewski Andrzej Wiśniewski Małgorzata Puczko

117 1.9. Granice zaskarżenia

118 Kolejny numer załącznika

119 1

120 Podmiot wnoszący apelację

121 prokurator

122 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

123 w zakresie kary

124 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

125 ☐ na korzyść

126 ☒ na niekorzyść

127 ☐ w całości

128 ☒ w części

129 ☐

130 co do winy

131 ☒

132 co do kary

133 ☐

134 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

135 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

136 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

137 ☐

138 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

139 ☒

140 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

141 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

142 ☐

143 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

144 ☐

145 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

146 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

147 ☐

148 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

149 ☐

150 art. 439 k.p.k.

151 ☐

152 brak zarzutów

153 0.1.1.4. Wnioski

154 ☐

155 uchylenie

156 ☒

157 zmiana

158 1.10. Granice zaskarżenia

159 Kolejny numer załącznika

160 2

161 Podmiot wnoszący apelację

162 obrońca oskarżonego

163 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

164 całość rozstrzygnięcia

165 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

166 ☒ na korzyść

167 ☐ na niekorzyść

168 ☒ w całości

169 ☐ w części

170 ☐

171 co do winy

172 ☐

173 co do kary

174 ☐

175 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

176 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

177 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

178 ☐

179 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

180 ☐

181 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

182 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

183 ☒

184 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

185 ☒

186 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

187 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

188 ☐

189 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

190 ☐

191 art. 439 k.p.k.

192 ☐

193 brak zarzutów

194 0.1.1.4. Wnioski

195 ☒

196 uchylenie

197 ☒

198 zmiana