Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 października 2025 r., III AUa 52/25

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 października 2025 r., III AUa 52/25

Tekst

1 sygn. akt III AUa 52/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 21 października 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

4 Przewodnicząca - sędzia Urszula Iwanowska

5 Protokolant: st. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska,

6 po rozpoznaniu w dniu 21 października 2025 r. na rozprawie, w S.,

7 sprawy z odwołania M. K.

8 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

9 o rekompensatę

10 na skutek apelacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt IV U 984/22,

11 I. oddala apelację;

12 II. zasądza od M. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z ustawowymi odsetkami należnymi za czas od uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty.

13 sędzia Urszula Iwanowska

14 sygn. akt III AUa 52/25

Uzasadnienie

15 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 6 maja 2022 r., znak: (...), odmówił M. K. prawa do przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ:

16 - nie przedłożyła świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze potwierdzającego jakikolwiek okres takiej pracy,

17 - żaden pracodawca nie potwierdził pracy w szczególnych warunkach - nie wskazał wykazu, działu, pozycji i punktu wynikających z zarządzenia resortowego, w którym stanowisko zostało wymienione,

18 - zakład pracy - (...) S.A. w świadectwie pracy z dnia 22 października 2018 r. w punkcie 11 stwierdził, że M. K. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach; jednocześnie Zakład poinformował, że okres zatrudnienia od 4 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2008 r. wynosi 14 lat, 11 miesięcy i 27 dni, a po wyłączeniu okresów nieskładkowych 14 lat, 7 miesięcy i 10 dni.

19 W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wniosła o jej zmianę przez orzeczenie, że wykonywała pracę w warunkach szczególnych i tym samym należna jest rekompensata za pracę w warunkach szczególnych oraz o zasądzenie o zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zarzucając jej:

20 1. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez oparcie rozstrzygnięcia o niepełny materiał dowodowy i brak przeprowadzenia przez Zakład postępowania dowodowego z przedstawionych przez odwołującą dokumentów i wyjaśnień, które mają kluczowe znaczenie dla sprawy,

21 2. błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez uznanie, że okres wykonywania przez nią pracy w warunkach szczególnych nie wynosił 15 lat,

22 3. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 7 k.p.a. poprzez nieprzesłuchanie świadków wskazanych w treści wniosku odwołującej, jak również pominięcie wszelkich dowodów z dokumentacji pracowniczej odwołującej, polegającej na potwierdzeniu wykonywania pracy w warunkach szczególnych,

23 4. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez uznanie przez organ, iż oświadczenia zakładu pracy są zaświadczeniami potwierdzającymi stan faktyczny pomijając dokumenty znajdujące się w dokumentacji pracowniczej odwołującej wskazujące na stanowisko i charakter wykonywanej pracy,

24 5. naruszenie art. 7 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej z urzędu podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czego niniejszy organ zaniechał, bowiem po dogłębnej analizie stanu faktycznego z dokumentów pracowniczych M. K. znajdujących się w posiadaniu zakładu pracy wynika wprost, że praca wykonywana przez nią była pracą w warunkach szczególnych, w związku z jej wykonywaniem pobierała różne dodatki, a nadto otrzymywała zaświadczenia kwalifikacyjne w zakresie eksploatacji urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne wielkich częstotliwości, badania lekarskie były dedykowane dla osób pracujących w warunkach szczególnych,

25 6. naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez niezastosowanie należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Organ nie dokonał przesłuchania świadków ani nie zweryfikował dokumentów- dokumentacji pracowniczej.

26 Odwołująca między innymi wskazała, że od 4 stycznia 1994 r. wykonywała pracę na stanowisku fizjoterapeuty jako pracę w warunkach szkodliwych, a świadczą o tym dokumenty pracownicze oraz ubezpieczeniowe takie jak: skierowania na badania profilaktyczne do (...) z rozszerzeniem badań, rozszerzone badania laboratoryjne, szkolenia pracowników wykonujących pracę w ramach umów o pracę w polach wielkiej częstotliwości, listy płac oraz przydział mleka dla M. K. jako osoby, która pracowała w warunkach szkodliwych, czy ewidencji czasu pracy w okresie obowiązywania umowy o pracę. Natomiast organ nieprawidłowo ustalił, że M. K. nie świadczyła pracy w warunkach szkodliwych, pomijając istotne fakty dla ustalenia okoliczności faktycznych i uznając, że wykonywana przez M. K. praca fizjoterapeuty w polu elektromagnetycznym, nie spełnia cech pracy w warunkach szkodliwych. Dokumentacja pracownicza M. K. wskazuje na prace w warunkach szkodliwych, zgodnie z rozporządzeniem w tym przedmiocie. Wskazani w odwołaniu świadkowie pracowali razem z M. K. na tożsamych stanowiskach pracy. Często się zastępowali. Zakład pracy wystawił dla nich zaświadczenia o pracy w warunkach szczególnych. Istotna jest faktycznie wykonywana praca, a nie zapis na umowie o pracę.

27 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem podtrzymując argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że pracodawca zatrudniający M. K. w spornym okresie nadal istnieje i nie ma przeszkód formalno-prawnych do wystawienia przez niego świadectwa wykonywania przez nią pracy w warunkach szczególnych. Pomimo tego, nie przedłożono takiego świadectwa. Nadto, co istotne w ocenie organu rentowego, pracodawca w wystawionym świadectwie pracy z dnia 22 października 2018 r. w pkt 11 podał, że M. K. w okresie zatrudnienia od 4 stycznia 1994 r. do 22 października 2018 r. na stanowisku technika medycznego, starszego technika medycznego, starszego technika fizjoterapii, nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach. Z tych też względów zdaniem organu nie można uznać, że ubezpieczona w okresie od 4 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2008 r. pracując jako technik medyczny, starszy technik medyczny, starszy technik fizjoterapii w (...) S.A. w P., wykonywała prace narażające ją na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia, stale i w pełnym wymiarze obowiązującego ją czasu pracy na tych stanowiskach pracy.

28 Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie (punkt I) oraz zasądził od ubezpieczonej M. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt II).

29 Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

30 M. K. (nazwisko rodowe S.) urodziła się w dniu (...) W dniu 16 czerwca 1979 r. ukończyła Policealne (...) przy Zespole Szkół (...) w K., uzyskując dyplom technika fizjoterapii.

31 W dniu 1 listopada 1979 r. zwróciła się z prośbą do Dyrekcji Państwowych Uzdrowisk w K. o przyjęcie jej do pracy w charakterze technika fizjoterapii. W dniu 7 grudnia 1979 r. zawarła z Przedsiębiorstwem Państwowym (...) umowę o pracę na okres próbny od 15 grudnia 1979 r. do 29 grudnia 1979 r. na stanowisku technika fizjoterapii w wymiarze 46 godzin tygodniowo. Następnie dnia 30 grudnia 1979 r. zawarła z tym zakładem pracy umowę o pracę na czas nieokreślony w wymiarze 46 godzin tygodniowo, na stanowisku technika fizjoterapii. Do zakresu jej obowiązków należało m.in: wykonywanie zabiegów ściśle według ordynacji lekarskiej, przestrzeganie kolejności wydawania zabiegów według zaplanowanych dat i godzin, sprawdzenie działania sygnalizacji stanu aparatury i przewodów elektrycznych przed rozpoczęciem zabiegu, nie oddalanie się od czynnych aparatów w trakcie zabiegu, obserwowanie zachowania pacjenta, działania aparatów i przyrządów pomiarowych. Stanowisko pracy podporządkowane było bezpośrednio kierownikowi Zakładu (...), a w bazach zabiegowych przy sanatoriach pośrednio ordynatorowi.

32 Na okres od 2 stycznia 1980 r. do 15 maja 1980 r. M. K. była zatrudniona dodatkowo w wymiarze ½ etatu w charakterze technika fizjoterapii. Pismem z dnia 25 lutego 1981 r. pracodawca wyraził zgodę na zwiększenie jej wymiaru czasu pracy w okresie zatrudnienia przy aparatach, przy których obowiązuje skrócony wymiar czasu pracy łącznie do 7,5 godzin dziennie (45 godzin tygodniowo). Dodatkowe zatrudnienie trwało następnie w okresach od 10 marca do 15 maja 1981 r., od 6 października do 31 grudnia 1982 r., od 7 lutego do 8 maja 1983 r. i od 9 maja 1983 r. do 15 maja 1984 r.

33 Pismem z dnia 29 maja 1984 r. do pracodawcy M. K. zwrócił się inny zakład pracy Kombinat (...) Zakłady (...) w P. o wyrażenie zgody na przejście M. K. do pracy na zasadzie porozumienia między zakładami pracy. Pismem z dnia 6 czerwca 1984 r. pracodawca M. K. wyraził zgodę na przejście jej do pracy w innym zakładzie pracy. Stosunek pracy został rozwiązany z dniem 22 maja 1984 r.

34 W świadectwie pracy z dnia 13 czerwca 1984r. wskazano, że w okresie od 15 grudnia 1979 r. do 22 maja 1984 r. M. K. zajmowała stanowisko technika fizjoterapii.

35 W powyższym okresie zatrudnienia M. K. swoje obowiązki wykonywała w kilku obiektach sanatoryjno-wczasowych, w których były sale do zabiegów fizjoterapii z różnymi urządzeniami. Obsługiwała m.in. urządzenia do diatermii krótkofalowej oraz terapuls, jednak nie codziennie, lecz okresowo, zmieniając się z innymi pracownicami przy ich obsłudze.

36 W dniu 23 maja 1984 r. M. K. zawarła umowę o pracę na czas nieokreślony z (...) Zakłady (...) w P. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku technika fizykoterapii w (...) w U.. Pismem z dnia 26 sierpnia 1987 r. zwróciła się do pracodawcy o udzielenie jej urlopu bezpłatnego na okres od 9 listopada do 15 grudnia 1987 r. Pracodawca na powyższe wyraził zgodę. Na wniosek M. K. urlop ten został przerwany z dniem 30 listopada 1987 r. Następnie kolejny urlop bezpłatny został jej udzielony od 15 lipca do 20 września 1988 r. Na wniosek M. K. z dniem 15 sierpnia 1988 r. urlop bezpłatny został przerwany.

37 Zatem ubezpieczona w okresie tego zatrudnienia korzystała z urlopu bezpłatnego w okresach: od 9 do 30 listopada 1987 r. oraz od 15 lipca do 15 sierpnia 1988 r.

38 W dniu 17 lutego 1989 r. M. K. zapoznała się z kartą jej stanowiska pracy oraz zakresem obowiązków, do których należało m.in.: wykonywanie zabiegów zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, należyta eksploatacja urządzeń fizykoterapeutycznych, zgłaszanie usterek wynikłych podczas eksploatacji urządzeń, przestrzeganie wymaganego czasu trwania poszczególnych zabiegów, wykonywanie zabiegów zleconych przez lekarza - zgodnie z planem zabiegów, przestrzeganie wymaganego czasu pracy.

39 W dniu 1 października 1990 r. M. K. wniosła o udzielenie jej urlopu wychowawczego od 15 października 1990 r. na okres 3 lat, w związku z urodzeniem córki Z. w dniu 13 czerwca 1990 r. Pismem z dnia 11 października 1989 r. pracodawca wyraził zgodę na udzielenie jej urlopu wychowawczego na okres od 15 października 1990 r. do 14 października 1993 r.

40 W dniu 30 czerwca 1992 r. pracodawca wystawił jej świadectwo pracy, w którego treści wskazał, że w okresie zatrudnienia zajmowała stanowisko fizykoterapeutki.

41 W Ośrodku (...) w U. M. K. pracowała z 2 innymi pracownikami fizjoterapii na jednym obiekcie. Zakład pracy dysponował aparaturą do diatermii i urządzeniami podstawowymi typu: diadynamik, jonoforeza, lampy kwarcowe, lampy sollux i ultradźwięki. Sala zabiegowa była przedzielona parawanami, tworząc boksy do wykonywania zabiegów. Na poszczególnych stanowiskach były zlokalizowane różne urządzenia, które M. K. obsługiwała wraz z koleżankami, zmieniając się przy ich obsłudze, w zależności od potrzeby.

42 M. K. złożyła oświadczenie, że wyraża zgodę na podjęcie pracy w (...) spółce z o.o. w L. z zatrudnieniem w Ośrodku (...) w U. od 1 lipca 1992 r. Pismem z dnia 10 lutego 1993 r. zwróciła się do pracodawcy o skrócenie jej urlopu wychowawczego i wyrażenie zgody na powrót do pracy w charakterze technika fizjoterapii z dniem 15 marca 1993 r. Wskazała, że do podjęcia tej decyzji skłoniła ją trudna sytuacja finansowa jej rodziny. Pismem z dnia 15 lutego 1993 r. pracodawca wyraził zgodę na skrócenie urlopu wychowawczego z jednoczesnym zapewnieniem pracy z dniem 15 marca 1993 r. Pismem z dnia 18 lutego 1993 r. M. K. zwróciła się o wyrażenie zgody na rozwiązanie z nią umowy o pracę na zasadzie porozumienia stron z dniem 28 lutego 1993 r. z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania i zawarcie związku małżeńskiego.

43 W świadectwie pracy wskazano, że stosunek pracy trwał od 1 lipca 1992 r. do 28 lutego 1993 r. i w tym okresie M. K. korzystała z urlopu wychowawczego.

44 W spółce (...) miała pracować w tym samym pomieszczeniu do zabiegów, zmienił się jedynie właściciel. Nie zmienił się system pracy. Jednak przez cały okres zatrudnienia korzystała z urlopu wychowawczego.

45 M. K. od 1 marca 1993 r. korzystała z zasiłku dla bezrobotnych. W dniu 13 listopada 1993 r. zwróciła się z prośbą do Dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowego (...) o zatrudnienie jej w charakterze technika fizjoterapii.

46 W dniu 3 stycznia 1994 r. zawarła z Przedsiębiorstwem Państwowym (...) umowę o pracę na czas określony od 4 do 31 stycznia 1994 r. na stanowisku:

47 - kinezyterapeuty- 5,35 godzin dziennie, 34 godziny tygodniowo,

48 - fizykoterapeuty - 5 godzin dziennie, 25,15 godzin tygodniowo,

49 - masażysty - 7,35 godzin tygodniowo, 40 godzin tygodniowo,

50 i powierzono jej obowiązki technika medycznego w rotacji.

51 Do zakresu jej obowiązków należało m.in.: wykonywanie zabiegów masażu kuracjuszom według ordynacji lekarskiej oraz przestrzeganie kolejności wykonywania zabiegów co do terminu i czasu.

52 W dniu 3 lutego 1994 r. zawarła kolejną umowę o pracę z tym przedsiębiorstwem, na czas określony od 1 lutego do 31 lipca 1994 r. na stanowisku:

53 - kinezyterapeuty - 6,35 godzin dziennie, 34 godziny tygodniowo,

54 - fizykoterapeuty - 5 godzin dziennie, 26,15 godzin tygodniowo,

55 - masażysty - 7,35 godzin dziennie, 40 godzin tygodniowo,

56 na mocy umowy powierzono jej obowiązki technika medycznego w rotacji - praca interwencyjna.

57 W dniu 1 sierpnia 1994 r. zawarła z tym przedsiębiorstwem umowę o pracę na czas nieokreślony, w wymiarze 40 godzin pracy tygodniowo tj.:

58 - na stanowisku kinezyterapeuty - 6,35 godzin dziennie, 34 godziny tygodniowo,

59 - na stanowisku fizykoterapeuty - 5 godzin dziennie, 26,15 godzin tygodniowo,

60 - na stanowisku masażysty - 7,35 godzin dziennie, 40 godzin tygodniowo,

61 na mocy umowy powierzono obowiązki technika medycznego w rotacji.

62 W ramach podjętego zatrudnienia, M. K. do akt osobowych przedłożyła zaświadczenie o posiadaniu kwalifikacji w zakresie eksploatacji urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne wielkich częstotliwości, w specjalności: urządzenia elektromedyczne wielkiej częstotliwości. Zaświadczenie było wystawione z datą ważności do dnia 31 grudnia 2000 r.

63 W dniu 6 lutego 1998 r. uzyskała zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku obsługi urządzeń wytwarzających pole elektromagnetyczne. W dniu 24 marca 2000 r. uzyskała kolejne zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku technika medycznego. Następnie na okres do 31 marca 2006 r. ponownie przedłużono ważność zaświadczenia potwierdzającego kwalifikacje M. K. do eksploatowania urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne wielkich częstotliwości w zakresie urządzeń elektromedycznych w zakresie 0,1- 300 MHz, ważne do dnia 31 marca 2006 r. W dniu 18 marca 2002 r. M. K. uzyskała zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku technika medycznego, masażysty, rehabilitanta. Zaświadczenie było ważne do lutego 2004 r. W dniu 19 maja 2004 r. uzyskała kolejne zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku rehabilitanta i masażysty, ważne do 29 marca 2006 r.

64 Pismem z dnia 7 czerwca 2004 r. pracodawca poinformował, że norma czasu pracy M. K. wynosi 7 godzin, 35 minut na dobę, a tygodniowa 37 godziny i 55 minut.

65 W dniu 20 maja 2006 r. M. K. uzyskała po raz kolejny zaświadczenie potwierdzające kwalifikacje do eksploatowania urządzeń wytwarzające pola elektromagnetyczne, ważne do 20 maja 2011 r. W dniu 1 kwietnia 2006 r. uzyskała kolejne zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych na stanowisku technika medycznego, masażysty, rehabilitanta.

66 W dniu 23 maja 2007 r. zapoznała się z pisemnym zakresem obowiązków na stanowisku technika medycznego w rotacji w Zakładzie (...). Do zakresu umówionych obowiązków należało m.in.: prowadzenie ćwiczeń w zakresie gimnastyki leczniczej, prawidłowe wykonywanie zabiegów fizykoterapeutycznych, prawidłowe wykonywanie zabiegów masażu klasycznego, stałe obserwowanie w czasie zabiegu pracy aparatury, przyrządów pomiarowych.

67 Z dniem 1 sierpnia 2007 r. zostało jej powierzone stanowisko pracy starszego technika medycznego. Do zakresu jej obowiązków należało między innymi: prowadzenie ćwiczeń w zakresie gimnastyki leczniczej, prawidłowe wykonywanie zabiegów fizykoterapeutycznych, prawidłowe wykonywanie zabiegów masażu klasycznego.

68 W dniu 19 czerwca 2008 r. M. K. uzyskała zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku technika medycznego, ważne do dnia 19 czerwca 2011 r.

69 W dniu 13 sierpnia 2008 r. została zapoznana z wynikami pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego przy obsłudze diatermii krótkofalowej T. 2000 w Zakładzie (...) oraz z rozkładem natężenia pola elektromagnetycznego na stanowisku pracy. W dniu 14 sierpnia 2008 r. zapoznała się z instrukcją bhp przy obsłudze urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości i zobowiązała się do jej przestrzegania.

70 Następnie ponownie potwierdziła zapoznanie się z zakresem obowiązków na powierzonym jej stanowisku pracy starszego technika medycznego. Do zakresu jej obowiązków starszego technika medycznego w (...) należało między innymi: prowadzenie ćwiczeń w zakresie gimnastyki leczniczej, prawidłowe wykonywanie zabiegów fizykoterapeutycznych, prawidłowe wykonywanie zabiegów masażu klasycznego.

71 W dniu 28 lutego 2010 r. ukończyła szkolenie w zakresie masażu gorącymi kamieniami wulkanicznymi.

72 Z dniem 19 lipca 2010 r. pracodawca dokonał zmiany miejsca pracy M. K.: z obiektu (...) na (...). Pozostałe warunki umowy o pracę nie uległy zmianie. Z dniem 1 czerwca 2011r. dokonano zmiany miejsca pracy z (...) na (...).

73 Stosunek pracy został rozwiązany z dniem 22 października 2018 r. w związku z przejściem M. K. na emeryturę.

74 W świadectwie pracy wskazano, że M. K. była zatrudniona w okresie od 4 stycznia 1994 r. do 22 października 2018 r., i w tym okresie wykonywała pracę technika medycznego, starszego technika medycznego, starszy technik fizjoterapii. Wskazano, że nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

75 W dniu 21 grudnia 2020 r. M. K. złożyła wniosek do pracodawcy o wydanie jej świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wskazała, że w okresie od 4 stycznia 1994 r. do 1 stycznia 2009 r. była zatrudniona w (...) S.A. na stanowisku fizjoterapeuty i wykonywała pracę w warunkach szkodliwych, o których jest mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub charakterze. Pracę w szczególnych warunkach wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w gabinetach fizykoterapii w ośrodkach: (...), (...), (...). Pracodawca pismem z dnia 26 stycznia 2021 r. nie uwzględnił wniosku M. K.. Poinformował, że z zawartej umowy o pracę z dnia 1 sierpnia 1994 r. wynika, że wykonywała ona pracę w Pionie (...) w rotacji na stanowiskach: kinezyterapeuta, fizykoterapeuta, technik medyczny w rotacji oraz masażysta, a dopiero w dniu 18 lipca 2007 r. zmieniono angaż na stanowisko starszy technik medyczny.

76 W okresie zatrudnienia w (...) powierzone jej obowiązki wykonywała w systemie rotacji, w ten sposób, iż okresowo obsługiwała różne urządzenia fizykoterapii, w tym diatermię i terapuls, a okresowo wykonywała inne czynności, w tym ćwiczenia na sali gimnastycznej, masaże, kąpiele lecznicze. Przy czym do grudnia 2001 r. pracowała na powierzonym jej stanowisku w sanatorium (...). Obiekt ten dysponował urządzeniami do diatermii, magnetronikiem, ultradźwiękami, lampami kwarcowymi, lampami solux i zabiegami prądowymi. Urządzenia znajdowały się na jednej długiej sali ze stanowiskami przedzielonymi parawanami. Wykonując obowiązki fizykoterapeuty M. K. podczas obsługi tych urządzeń przechodziła pomiędzy poszczególnymi stanowiskami, obsługując je w zależności od potrzeb. W tym okresie zastępowała także inną pracownicę podczas jej nieobecności przy obsłudze aparatu rentgenowskiego do badania gęstości kości. Po grudniu 2001 r. przeszła do pracy w innym obiekcie - sanatorium (...). Na sali zabiegowej znajdowało się urządzenie terapuls oraz pozostałe urządzenia (bez diatermii), podobne jak w obiekcie (...). Stanowiska pracy przedzielone były ściankami działowymi, a na wejściu znajdowały się kotary. Było około 8 takich stanowisk, na których ubezpieczona pracowała z innymi 2-3 osobami, przemieszczając się pomiędzy poszczególnymi urządzeniami w zależności od potrzeb.

77 Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego oraz na podstawie przepisów prawa niżej powołanych Sąd Okręgowy uznał odwołanie ubezpieczonej za bezzasadne.

78 Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że przedmiotem odwołania było żądanie przyznania prawa do rekompensaty, świadczenia określonego w art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 164; powoływana dalej jako: ustawa).

79 Zgodnie z treścią tego przepisu:

80 1. Rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

81 2. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

82 Następnie sąd meriti wyjaśnił, że zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy, rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.

83 Zatem celem rekompensaty jest załagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Przesłanką konieczną przyznania rekompensaty jest legitymowanie się przez ubezpieczonego na dzień 31 grudnia 2008 r. co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (powoływana dalej jako: ustawa emerytalna).

84 Stosowanie do treści art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

85 Z kolei, z treści art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej wynika odesłanie m.in. w zakresie rodzajów prac lub stanowisk, na których wykonywana jest praca w warunkach szczególnych do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.; powoływane dalej jako: rozporządzenie). Stosownie do treści § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w wyżej wymienionym rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W załączniku do rozporządzenia w wykazie A zamieszczono wykaz stanowisk i prac w warunkach szczególnych.

86 Następnie Sąd Okręgowy wskazał, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj faktycznie powierzonej mu i wykonywanej pracy. To nie nazwa zajmowanego stanowiska, ale zakres faktycznie wykonywanej przez ubezpieczonego pracy decyduje o uznaniu jej za pracę w warunkach szczególnych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2015 r., III AUa 270/15). Przy czym, praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152). Inaczej mówiąc, nawet wykonywanie pewnych czynności w trudnych dla organizmu warunkach, jeżeli nie można ich zakwalifikować pod jedną z pozycji z wykazu, uniemożliwia traktowania takiego zatrudnienia jako mającego znaczenie z punktu widzenia prawa do emerytury, o jakim mowa w art. 32 ustawy emerytalno-rentowej (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638).

87 Sąd pierwszej instancji przypomniał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było rozstrzygniecie, czy ubezpieczona legitymuje się na dzień 31 grudnia 2008 r. wymaganym 15 letnim stażem prac w warunkach szczególnych, w rozumieniu wskazanym wyżej. Organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty, bowiem nie wykazała 15 lat pracy w warunkach szczególnych - nie przedłożyła od pracodawcy świadectwa potwierdzającego wykonywanie pracy w warunkach szczególnych.

88 Sąd Okręgowy miał na uwadze, że ubezpieczona w toku postępowania przed organem rentowym oraz w odwołaniu twierdziła, iż pracę w warunkach szkodliwych wykonywała od 4 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2008 r. w czasie zatrudnienia w (...) S.A. w P. wskazując, iż była to praca wyszczególniona w załączniku rozporządzenia, w wykazie A, dziale XIV, poz. 4, czyli prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia. Dopiero na rozprawie przed Sądem zgłosiła 3 kolejne, wcześniejsze okresy zatrudnienia u innych pracodawców, twierdząc, iż wykonywała tam pracę szczególną w takim samym charakterze. Zatem, dla porządku sąd meriti stwierdził, że okresy te nie były przedmiotem oceny organu rentowego. Natomiast były przedmiotem analizy Sądu. W ramach prowadzonego postępowania dowodowego Sąd na okoliczności charakteru wykonywanej w tych okresach pracy zgromadził archiwalną dokumentację pracowniczą, przesłuchał zawnioskowanych świadków oraz powołał dowód z opinii biegłego bhp. Jednocześnie sąd pierwszej instancji zaznaczył, iż materiał ten uznał za wiarygodny, w szczególności odnosząc tę ocenę do zeznań świadków - współpracowników ubezpieczonej w spornym okresie (z zastrzeżeniami wskazanymi niżej dotyczącymi zeznań S. W.), których relacje zasadniczo były logiczne, wyważone i nie odbiegały, ani nie pozostawały w sprzeczności z tym, co wynikało z dokumentów. Tak samo Sąd ocenił opinię biegłego z zakresu bhp - była ona rzetelna. Została sporządzona przez osobę posiadającą wymagany zakres wiadomości specjalnych, zawierała rzeczową analizę materiału dowodowego oraz przepisów regulujących ówcześnie problematykę, charakter i specyfikę zgłoszonej przez ubezpieczoną pracy w warunkach szczególnych. Wnioski biegłego były logiczne, odnosiły się do tego co wynikało z materiału dowodowego oraz wspomnianych regulacji prawnych, zawierały merytoryczne uzasadnienie. Dodatkowo biegły wyjaśnił swoje wywody w toku uzupełniającego przesłuchania przed Sądem. Z uwagi jednak na wymowę pozostałych dowodów oraz braki w materiale dowodowym zdaniem Sądu opinia biegłego miała w tej sprawie drugorzędne znaczenie.

89 Analizę poszczególnych okresów zatrudnienia pod kątem materiału dowodowego i charakteru wykonywanej pracy Sąd Okręgowy rozpoczął od przedstawienia specyfiki zgłoszonego przez ubezpieczoną rodzaju pracy w warunkach szczególnych, z uwzględnieniem ówczesnych regulacji prawnych.

90 Jak wyżej wspomniano ubezpieczona wskazywała na pracę wymienioną w dziale XIV, poz. 4 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia, w którym pracę tę opisano jako: „praca narażająca na działania promieniowania jonizującego oraz praca narażająca na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia”. Szczegółowa regulacja prawna dotycząca tak sklasyfikowanej pracy znajduje się w rozporządzeniach wykonawczych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy przy tego rodzaju pracach, wskazanych w pkt. II opinii biegłego, a w szczególności trzeba wskazać na :

91 - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 maja 1972 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu urządzeń wytwarzających pole elektromagnetyczne w zakresie mikrofalowym (Dz. U. nr 21, poz. 153), obowiązujące od 8 czerwca 1972 r. do 24 lipca 2001 r.,

92 - rozporządzenie Ministrów Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne w zakresie od 0,1 MHz do 300 MHz (Dz. U. poz. 33), obowiązujące od 1 czerwca 1977 r. do 24 lipca 2001 r. oraz

93 - rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 2 stycznia 2001 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. nr 4, poz. 36), obowiązujące od 25 stycznia 2001 r.

94 Przepisy wymienionych rozporządzeń ustalały - na obszarze otaczającym urządzenia wytwarzające pole elektromagnetyczne - we wskazanych w nich częstotliwościach następujące strefy ochronne:

95 1. strefę pośrednią,

96 2. strefę zagrożenia,

97 natomiast obszar poza strefami ochronnymi stanowić miał strefę bezpieczną (§ 2 ust. 1 obu rozporządzeń).

98 Rozporządzenia normowały też sposób określenia poszczególnych stref w drodze pomiarów: wartości średniej gęstości strumienia energii (§ 2 ust. 2 rozporządzenia z 1972 r.), wartości pola elektrycznego i magnetycznego (§ 2 ust. 2 rozporządzenia z 1977 r.). Granice poszczególnych stref ochronnych ustalone zostały w powołanych rozporządzeniach wg wartości w/w pomiarów (§ 3 rozporządzenia z 1972 r., § 3-4 rozporządzenia z 1977 r.). W konsekwencji zakwalifikowanie konkretnego obszaru otaczającego urządzenie wytwarzające pole elektromagnetyczne w zakresie od 0,1 MHz do 300 MHz i od 300 MHz do 300.000 MHz do strefy zagrożenia było skutkiem uzyskania w drodze pomiaru, wartości (opromienienia bądź natężenia pola elektrycznego/magnetycznego) mieszczącego się w granicznych wartościach przypisanych tej strefie przez ustawodawcę (§ 3 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 pkt 3 rozporządzenia z 1972 r. oraz § 3 pkt 3 i § 4 pkt 3 rozporządzenia z 1977 r.). Powołane rozporządzenia określały też minimalną częstotliwość pomiarów kontrolnych w miejscach przebywania pracowników w otoczeniu urządzeń kontrolnych wytwarzających pola elektromagnetyczne (co 3 lata w spornym okresie), organy zobowiązane do przeprowadzenia takich kontroli (Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Państwowa Inspekcja Radiowa, Przemysłowy Instytut Telekomunikacji), minimalną częstotliwość szkoleń BHP pracowników zatrudnionych w narażeniu na działanie pól elektromagnetycznych (co 3 lata) - § 5, 6 ust. 1, 7 rozporządzenia z 1972 r., § 7, 8 ust. 1, 9 rozporządzenia z 1977 r.). Ponadto zakład pracy użytkujący urządzenia wytwarzające pola elektromagnetyczne miał obowiązek oznakować granice stref ochronnych (§ 3 ust. 5 rozporządzenia z 1972 r., § 5 rozporządzenia z 1977 r.). W strefie pośredniej mogli przebywać pracownicy zatrudnieni przy produkcji, naprawach, przeglądach, obsłudze lub stosowaniu urządzeń wymienionych w § 1 w czasie jednej zmiany roboczej. Natomiast skutkiem „zakwalifikowania” obszaru otaczającego urządzenie wytwarzające pole elektromagnetyczne do strefy zagrożenia było ograniczenie czasu przebywania pracowników w tej strefie. Dopuszczalny czas przebywania w tej strefie ulegać musiał skróceniu w zależności od natężenia pól elektromagnetycznych (§ 4 ust. 1 rozporządzenia z 1972 r., § 6 ust. 1 rozporządzenia z 1977 r.). Zasady obliczania dopuszczalnego czasu przebywania w strefie zagrożenia normowały: zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 sierpnia 1972 r. w sprawie określenia pól elektromagnetycznych w zakresie mikrofalowym oraz dopuszczalnego czasu pracy w strefie zagrożenia (Dz. Urz. MZ nr 17, poz. 78), wydane na podstawie § 4 ust. 4 rozporządzenia z 1972 r. oraz załącznik „zasady obliczania dopuszczalnego czasu przebywania w strefie zagrożenia” do rozporządzenia z 1972 r.

99 W konsekwencji, pracą w warunkach szczególnych była praca narażająca na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0.1 do 300.000 MHz, ale tylko wtedy, gdy wykonywana była na obszarze spełniającym normatywne kryteria „strefy zagrożenia”. Podkreślić w tym miejscu należy, że § 2 rozporządzenia wskazuje na przesłankę stałego i w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wymienionej w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia, przy czym sam przepis działu XIV, poz. 4 wykazu A wskazuje na prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia. Zdaniem Sądu należy to rozumieć w ten sposób, że wystarczy takie ukształtowanie obowiązków pracowniczych, iż podczas ich realizacji istnieje narażenie na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia, czyli sama potencjalna konieczność pracy w strefie zagrożenia występująca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez dniówkę roboczą. Nie ma natomiast potrzeby wykazywania, że ubezpieczona wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, pracę w strefie zagrożenia, bo taka praca byłaby nie do pogodzenia z normami bhp. Natomiast, aby ocenić pracę ubezpieczonej w tych warunkach, jak wynika z powołanych regulacji, konieczne jest określenie jakie konkretnie urządzenia emitujące pole elektromagnetyczne ubezpieczona obsługiwała, jakie były ich parametry, natężenie emitowanego pola w konkretnych warunkach lokalowych, tak aby można było wyznaczyć zakres wspomnianych stref. Wiadomo tylko w oparciu o opinię biegłego, i była to okoliczność bezsporna oraz przyznana przez ubezpieczoną, że spośród aparatów zabiegowych, które wymieniła ubezpieczona jako te, przy których pracowała, tylko dwa rodzaje zaliczane są do tych, które potencjalnie emitują szkodliwe promieniowanie - aparaty do zabiegów diatermii krótkofalowej i terapuls. Jednocześnie sąd meriti wyjaśnił, że nazwy te występują w nomenklaturze (tak też się przewijają w orzecznictwie dotyczącym tej tematyki) w dwojakim kontekście jako rodzaj zabiegu i nazwa aparatu (np. Diatermia G 110, Terapuls GS 200). Dla uproszczenia można posługiwać się pojęciem „diatermia” i „terapuls”. Bezspornie, i to było także istotą opinii biegłego, za sporny okres czasu pracy ubezpieczonej nie udało się uzyskać danych o konkretnych aparatach (nawet ich nazw handlowych) i wyników badań we wskazanych wyżej obszarach, pomimo podjętych przez Sąd starań (k. 71-180). W tym stanie rzeczy opinia biegłego z takimi wnioskami nie miała istotnego znaczenia w sprawie. Niemniej, nie był to jedyny problem dowodowy działający na niekorzyść ubezpieczonej. Sąd meriti podkreślił przy tym, że ciężar dowodowy wykazania wykonywania pracy w warunkach szczególnych spoczywał na ubezpieczonej.

100 Przechodząc zatem do szczegółów, odnosząc je do poszczególnych okresów zatrudnienia, to materiał dowodowy doprowadził sąd pierwszej instancji do następujących wniosków.

101 Odnośnie pierwszego ze wskazanych okresów, tj. od 15 grudnia 1979 r. do 22 maja 1984 r. w (...), to sama ubezpieczona zeznała, że nie każdego dnia obsługiwała diatermię i terapuls, tylko rotowała się z koleżankami przy zabiegach do fizjoterapii. Nie potrafiła sprecyzować przez ile dni w miesiącu obsługiwała „szkodliwe” aparaty, z uwagi na upływ czasu. Tej samej treści zeznania złożyła B. S. (k. 63-63v), stwierdzając, że urządzenia do diatermii znajdowały się na odrębnej sali i zmieniała się przy ich obsłudze z ubezpieczoną w ten sposób, że jak jedna z nich w danym okresie była na sali z diatermią to druga pracowała na sali z pozostałymi urządzeniami. Szczegółów związanych z tą rotacją nie pamiętała. W tym stanie rzeczy nie mogło być mowy o uznaniu, iż ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracowała w warunkach szczególnych.

102 Drugi okres od 23 maja 1984 r. do 30 czerwca 1992 r. w Zakładach (...) w U.. Ubezpieczona zeznała, że w czasie tego zatrudnienia obsługiwała urządzenia do fizjoterapii, w tym do diatermii, razem z 2 innymi pracownicami zmieniając się przy ich obsłudze w zależności od potrzeb. Podobne w treści ogólne zeznania, z powodu niepamięci szczegółów, złożyła B. S., zaznaczając, że nie pamięta ile pracownic jednocześnie pracowało przy obsłudze urządzeń, ale były przerzucane pomiędzy różnymi salami zabiegowymi (k. 63v). Druga świadek A. H. także niewiele pamiętała, poza tym, że urządzenia do fizjoterapii znajdowały się na dużej sali o długości ok. 20m, i przy ich obsłudze pracowała jedna lub dwie pracownice (k. 64v). Tak ogólne zeznania niewiele wnosiły do sprawy, w szczególności odnośnie systemu pracy oraz poziomu zagrożenia. Rodziły wiele wątpliwości, w szczególności odnośnie systemu rotacji przy obsłudze urządzeń, wprowadzonych zmian, czasu narażenia na czynniki szkodliwe dla jednego pracownika. W tym stanie rzeczy nie przełamywały podstawowej niekorzystnej dla ubezpieczonej okoliczności dowodowej - braku świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W ocenie tego Sądu nie bez powodu ubezpieczona zarówno pierwszego, jak i drugiego, okresu początkowo w ogóle nie zgłaszała do stażu pracy w warunkach szczególnych - miała pełną świadomość, iż nie spełnia ona tego kryterium. Do tego Sąd Okręgowy uwzględnił, że w czasie tego zatrudnienia ubezpieczona korzystała z urlopu bezpłatnego w okresie od 9 do 30 listopada 1987 r. oraz od 15 lipca do 15 sierpnia 1988 r., a od 15 października 1990 r. była na urlopie wychowawczym. Okresów tych nie wlicza się do stażu pracy w warunkach szczególnych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2020 r., I UK 424/18; czy wyroki tego Sądu z dnia 19 kwietnia 2016 r., I UK 193/15 i z dnia 4 września 2014 r., I UK 6/14).

103 Trzeci okres od 1 lipca 1992 r. do 28 lutego 1993 r. w spółce (...), a w istocie dalej w (...) w U., jedynie przy zmianie właściciela, był w ogóle bezprzedmiotowy, bo jak wynikało z akt osobowych i co potwierdziła ubezpieczona (k. 25v), kontynuowała urlop wychowawczy do końca zatrudnienia.

104 Wreszcie, odnośnie ostatniego okresu będącego przedmiotem wniosku o rekompensatę przed organem rentowym oraz odwołania od decyzji, czyli od 4 stycznia 1994 r. do 30 września 2018 r., a zważywszy na przesłanki rekompensaty, to do 31 grudnia 2008 r., w (...), Sąd Okręgowy najpierw podkreślił niekorzystną dla ubezpieczonej okoliczność, że sam pracodawca odmówił jej wystawienia świadectwa pracy w warunkach szczególnych, podnosząc, iż wykonywała pracę w rotacji na różnych stanowiskach, w tym: kinezyterapeuty, fizykoterapeuty, technika medycznego w rotacji oraz masażysty. Co więcej, stanowisko pracodawcy miało pełne oparcie w zapisach jej akt osobowych, gdzie z dokumentów takich jak umowa o pracę, pisemne zakresy obowiązków, skierowań na badania lekarskie, wynikało, że powierzono jej pracę technika medycznego w rotacji na różnych stanowiskach, w tym fizykoterapeuty, ale także masażysty, rehabilitanta, kinezyterapeuty, łącznie z prowadzeniem ćwiczeń na sali gimnastycznej. Sąd meriti miał na uwadze, że ubezpieczona początkowo twierdziła, iż jedynie formalnie powierzono jej takie stanowiska, a w istocie pracowała tylko przy urządzeniach do fizjoterapii (k. 26). Przy czym, podzieliła ten okres na dwa, pierwszy do grudnia 2001 r. i drugi po tej dacie. W pierwszym pracowała w jednym obiekcie - (...), gdzie jako jedyna miała samodzielne stanowisko pracownika fizjoterapii. Obsługiwała sama wszystkie urządzenia do fizjoterapii zlokalizowane na jednej sali, w tym szkodliwa diatermię. Drugi okres przypadał na pracę w innym obiekcie sanatorium (...), gdzie pracowała przy różnych urządzeniach, w tym do diatermia i terapuls, razem i równocześnie z innymi 2-3 pracownikami, przemieszczając się pomiędzy boksami z urządzeniami (k. 25-26 i 223v). Sąd zaznaczył przy tyj, że zeznania te jednak istotnie odbiegały od zeznań powołanych przez ubezpieczoną świadków. R. M. (k. 65) zeznała, że pracowała z ubezpieczoną w sanatorium (...) od ok. 2003 r. jako pracownik fizjoterapii w rotacji. Polegało to na tym, że np. 2 tygodnie pracowała na fizykoterapii, następnie 2 tygodnie przy masażu, 2 tygodnie na sali gimnastycznej i kolejne 2 tygodnie przy kąpielach. Według świadka ubezpieczona w okresie ich wspólnej pracy w 2003 r. pracowała dokładnie w tym samym systemie (k. 65-65v). Taki sam system pracy pracownika na stanowisku technika medycznego w rotacji opisywała Ż. T., przynajmniej od początku jej zatrudnienia, czyli od 2004 r. Natomiast S. W. pracowała w sanatorium (...) od 1991 r. do 2001 r., jako pielęgniarka odcinkowa i przełożona ubezpieczonej. Zeznała, że w tamtym okresie ubezpieczona była jedynym pracownikiem fizykoterapii i obsługiwała różne urządzenia na jednej sali w zależności od potrzeb. Sąd pierwszej instancji odnotował, że to zeznanie odbiegało jednak od zeznań R. M., która twierdziła, że w 1995 r. ubezpieczona została przyuczona do obsługi aparatu rentgenowskiego do badania gęstości kości, przy obsłudze którego zastępowała ją pod jej nieobecność w latach 1995-2003. Dopiero po zeznaniach tych świadków, ubezpieczona przyznała, iż po grudniu 2001 r. po przejściu do sanatorium (...) rzeczywiście wykonywała pracę technika medycznego w rotacji na różnych stanowiskach tak jak to opisywała R. M. (k. 224). W tym stanie rzeczy Sąd miał wątpliwości co do wiarygodności zeznań ubezpieczonej i nie miał pewności, czy ubezpieczona także w tym pierwszym okresie nie pracowała także na innych stanowiskach, tak jak to wynikało z zapisów jej akt osobowych, poza obsługą urządzeń szkodliwych. Ostatecznie sąd meriti uznał, że w każdym razie nie było żadnych obiektywnych dowodów pozwalających na wiarygodne odtworzenie jej systemu pracy i przełamanie niekorzystanego stanowiska pracodawcy oraz zapisów akt osobowych. Z pewnością system pracy opisywany przez R. M., a ostatecznie potwierdzony przez ubezpieczoną, wykluczał przyjęcie, iż ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w warunkach szczególnych - narażenia na szkodliwe promieniowanie. Jak już wyżej wskazano nie udało się pozyskać wyników badań pola emitowanego przez urządzenia obsługiwane przez ubezpieczoną w spornych okresach. Odnośnie omawianego tu okresu w przedziale istotnym dla sprawy, tj. w okresie wskazanym przez ubezpieczoną pracy w obiekcie (...) do grudnia 2001 r. (potem bezspornie technik medyczny w rotacji, co w ocenie Sądu wykluczało jakiekolwiek dalsze dywagacje odnośnie pracy po tej dacie) zachował się tylko jeden dokument - „rejestr wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowisku pracy” obejmujący 1995 r., 1998 r, i 2001 r. w związku z obsługą urządzenia do diatermii krótkofalowej (...) (k. 96), z którego wynikało, że narażonych było: 1 pracownik w 1995 r., 1 pracownik w 1998 r. i 2 pracowników w roku 2001. W zakładzie tym eksploatowane były 2 urządzenia. Jak ustalił biegły z opisu czynności i czasu ich trwania wynikało, że efektywny czas pracy przy każdym włączonym urządzeniu wynosił ok. 7,5 minuty w trakcie zmiany roboczej - 15 zabiegów na każdym z w/w urządzeń po 0,5 min. W dokumencie tym wskazano też, że w trakcie wykonywania pracy przy włączonym źródle pracownik przebywał w strefie bezpiecznej lub w strefie pośredniej (1998 r. i 2001 r.). Nie ustalono w jakiej strefie pracownik przebywał w roku 1995 r., a jedynie stwierdzono, że narażenie jest dopuszczalne (opinia, k. 135v). Nie było przy tym żadnych konkretnych wyników pomiarów, w tym rozlokowania stref. Jednak nawet gdyby przyjąć, że ubezpieczona rzeczywiście jako jedyna przez cały czas w okresie do grudnia 200 1r. obsługiwała urządzenia do fizykoterapii (tą jedną osobą z dokumentu była ubezpieczona), to nie ma żadnej pewności, że nie łączyła tego z pracą na innych stanowiskach w ciągu dnia lub w okresach. Niezależnie od tego, należy zwrócić uwagę, że sam okres zatrudnienia w sanatorium (...), czyli od 4 stycznia 1994 r. do grudnia 2001 r. (kiedy to według twierdzeń ubezpieczonej obsługiwała wyłącznie i jako jedyna urządzenia do fizykoterapii) obejmował niespełna 8 lat, a więc poniżej wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

105 W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy uznał, że ubezpieczona nie spełniła ustawowych przesłanek do wnioskowanego świadczenia i w konsekwencji na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił jej odwołanie od decyzji.

106 O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), zasądzając od ubezpieczonej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

107 Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie w całości nie zgodziła się M. K., która działając przez pełnomocnika w wywiedzionej apelacji zarzuciła mu:

108 1. obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego poprzez:

109 - art. 5 k.c. przez niedokonanie zmiany zaskarżonej decyzji i przyznanie odwołującej prawa do rekompensaty;

110 - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że w świadectwie pracy za okres od 4 stycznia 1997 r. do 22 października 2018 r. jest wskazane, że odwołująca nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnych charakterze;

111 - naruszenie art. 228 k.p.c. poprzez nieuznanie faktów związanych ze specyfiką pracy przed rokiem 2008 na stanowisku fizjoterapeuty, pominięcie faktów znanych z doświadczenia życiowego takich jak wskazanie, że praca musi być wykonywana stale to oznacza, że nie można innych prac wykonywać poza tzw. staniem przy urządzeniu wówczas taka praca jest pracą wykonywana stale;

112 - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na zaniechaniu wydaniu wyroku bez uwzględnienia doświadczenia życiowego polegający na tym, iż nie uwzględniono faktu i stylu pracy w okresie do 2008 r. na stanowisko fizjoterapeuty wskazując, że odwołująca nie mogła wykonywa pracy stale;

113 - błąd w ustaleniach faktycznych poprzez pominięcie istotnych okoliczności:

114 - błędne przyjęcie, że praca wykonywana stale to praca wykonywana codzienne i w pełnym wymiarze czasu pracy, a pojęcie stałości przypisuje się do stałej pracy przy urządzeniu, a nie stałej jako nie zmiennej w swoim przedmiocie tj. fizjoterapii;

115 - błędne uznanie, że wyniki pomiarów i ich brak są istotne dla ustalenia czy praca wykonywana była w warunkach szczególnych;

116 - uznanie, że w przypadku kiedy odwołująca jako jedyna wykonywałaby pracę na urządzeniach fizjoterapii (czyli jako jedyny pracownik) wówczas można byłoby uznać, że wykonywała inną pracę w warunkach szczególnych;

117 - pominięcie faktów, iż odwołująca pracowała w wymiarze 5 godzin dziennie oraz posiadała przydział na mleko oraz miała wykonywane specjalistyczne badania (rozszerzone) związane z pracą w warunkach szczególnych;

118 - pominiecie istotnych faktów poprzez nie uwzględnienie, iż pracodawca kierując pracownika na badania lekarskie musiał mieć podstawę i pracownicy musieli być kierowani na badania lekarskie zgodnie z wykonywaną pracą; dlatego pracodawca kierując odwołującą na badania pracownicze rozszerzone deklarował wykonywanie przez nią pracy w warunkach szczególnych;

119 - pominięcie istotnych kwestii takich jak uzyskanie kwalifikacji - zaświadczeń kwalifikacyjnych w zakresie eksploatacji urządzeń, które były wydawane dla pracowników pracujących na tych urządzeniach, na których pracowała odwołująca;

120 - błędne uznanie za rzetelną opinię biegłego pomimo wewnętrznie sprzecznych wniosków opinii - z jednej strony biegły uznał, że odwołująca wykonywała pracę w warunkach szczególnych w każdym z okresów zatrudnienia, jednak nie każda z tych prac powodowała narażenie na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 doi 300.000 MHz, gdzie również biegły wskazał, iż stoi na stanowisku, że w spornych okresach czasu ubezpieczona nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych;

121 - oparcie ustaleń o opinie biegłego, która nie jest rzetelną opinią oraz opartą jest o własne odczucia, a nie ustalenia, gdzie biegły wskazał, że czas przebywania ubezpieczonej w strefie zagrożenie podczas wykonywania różnych zabiegów fizykoterapii w tym samym czasie był znikomy w stosunku do czasu pracy obowiązującego ubezpieczoną na stanowisku fizykoterapii; biegły miał bowiem wydać opinię czy praca wykonywana na danych stanowiskach była praca w warunkach szczególnych, a nie domniemać czy ustalać na podstawie niewiadomych danych i wyliczeń dot. znikomość;

122 - błędne uznanie, iż przedmiot sprawy obejmował czas wyłącznie pracy na rzecz (...), gdzie przeczy temu oświadczenia strony oraz przeprowadzony materiał dowodowy w sprawie bowiem ubezpieczona wnosiła o ustalenie, że w okresie od 15 grudnia 1979 r. do 1 stycznia 2009 r. tj. w okresach od 15 grudnia 1979 r. do 22 maja 1984 r. w (...), od 23 maja 1984 r. do 30 czerwca 1992 r. w Zakładach (...) w U., od 1 lipca 1992 r. do 28 lutego 1993 r. w (...) sp. z o.o. w L. oraz od 4 stycznia 1994 r. do 1 stycznia 2009 r. w (...) była pracą w warunkach szczególnych, o której mowa w załączniku do rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykaz A, Dział XIV poz. 4, tj. prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia, z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, w tym aktach osobowych ubezpieczonej związanych z zatrudnieniem we wskazanych zakładach pracy;

123 - naruszenie art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1924) poprzez wskazanie, iż uznano okres wyłącznie 8 letni wyłącznie odnosząc się do zatrudnienia w P., a nie mając na uwadze całokształt sprawy i cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie; gdzie rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat;

124 - naruszenie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze poprzez nie uwzględnienie pracy ubezpieczonej jako pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia;

125 - nieprawidłowe uznanie, iż nazwa stanowiska pracy była zgodna z praca wykonywaną tj. uznanie, iż pracownik w rotacji wskazywał, że praca nie była wykonywana stale i w warunkach szczególnych, co przeczy istocie wykonywanej pracy zgodnie z zeznaniami ubezpieczonej;

126 - błędne uznanie za niewiarygodne zeznań R. M. i na tej podstawie uznanie bez żadnego materiału dowodowego, że są wątpliwości, aby ubezpieczona w okresie 1994-2001 pracowała w warunkach szczególnych;

127 - nie przeprowadzenie wnikliwej analizy zatrudnienia ubezpieczonej od 1994 do 2001 roku sąd przyjął dane ustalenia bez przeprowadzenia dowodów na te okoliczności.

128 Wskazując na powyższe apelująca wniosła o:

129 - zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie odwołania M. K. i uznanie, że w okresie od 15 grudnia 1979 r. do 1 stycznia 2009 r. M. K. wykonywała pracę w warunkach szczególnych spełniając wymóg co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych;

130 oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z nowej - drugiej opinii biegłego z zakresu bhp na okoliczność, czy praca ubezpieczonej w spornych okrasach zatrudnienia:

131 - od 15 grudnia 1979 r. do 22 maja 1984 r. w (...),

132 - od 23 maja 1984 r. do 30 czerwca 1992 r. w Zakładach (...) w U.,

133 - od 1 lipca 1992 r. do 28 lutego 1993 r. w (...) sp. z o.o. w L.,

134 - od 4 stycznia 1994 r. do 1 stycznia 2009 r. w (...),

135 była pracą w warunkach szczególnych, o której mowa w załączniku do rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykaz A, Dział XIV poz. 4, tj. prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia, z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, w tym aktach osobowych ubezpieczonej związanych z zatrudnieniem we wskazanych zakładach pracy.

136 W uzasadnieniu skarżąca między innymi wskazała, że sąd błędnie próbował ustalić czy przez wszystkie godziny - cały czas w danym dniu pracy ubezpieczona wykonywała pracę w warunkach szkodliwych. Zdaniem apelującej w przepisach dotyczących pracy w warunkach szczególnych nie odnosimy się do wykonywania pracy przez pełne 5 godzin przy np. danym urządzeniu, ale przepisy wskazują na wykonywanie pracy na wskazany etat w warunkach szczególnych. Według ubezpieczonej z doświadczenia życiowego można wywnioskować, że do zadań w pracy w ich skład godzinowy również wchodzą przejścia pomiędzy danymi pokojami, strefami, pacjentami, zadekretowaniem dokumentów tym samym cel przepisów został nieuwzględniony przez sąd pierwszej instancji. Cel przepisów związanych z rekompensatą, którym głównym celem jest rekompensata za narażenie pracownika do pracy bez środków ochrony przed warunkami szkodliwymi. Przywołując orzeczenia sądów powszechnych i Sądu Najwyższego na poparcie swojego stanowiska apelująca podkreśliła, że nie jest wykluczone uznanie określonej pracy za pracę w warunkach szczególnych, gdy realizowanie innych czynności związanych z zasadniczym procesem pracy.

137 Nadto w ocenie skarżącej, brak pomiarów urządzeń nie może przyświadczać o tym, czy pracownik wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Bowiem specyfika pracy urządzenia, na których wykonywał prace wskazują wprost narażenia pracownika jakiego doświadczał w zw. z wykonywaniem tej pracy.

138 Jednocześnie ubezpieczona zarzuciła, iż Sąd błędnie przyjął, że „praca w rotacji” to praca na różnych stanowiskach, a nie praca pomiędzy różnymi zakładami tego samego pracodawcy.

139 Apelująca wskazała, że wykonując zabiegi medyczne była narażona na szkodliwe oddziaływanie pola magnetycznego o częstotliwości od 0,1 do 300000 MHz. Wykonanie zabiegu to nie tylko trzymanie w ręku aplikatora z polem magnetycznym, ale również szereg postępujących po sobie czynności pomocniczych w tym przygotowawczych (ułożenie pacjenta, wywiad, przygotowanie aparatury i jej zestrojenie) oraz czynności zakończeniowych (wyłączenie aparatury, opieka nad pacjentem po zbiegu, sprzątnięcie stanowiska w tym dezynfekcja). W przypadku pól elektromagnetycznych mamy do czynienia często z tzw. promieniowanie wtórnym po wyłączeniu źródła pierwotnego w wyniku oddziaływania pola wtórnego z instalacji czy mebli metalowych. Narażenie na pole magnetyczne podczas zabiegów fizykoterapeutycznych występowało również poza czasem głównym i obejmowało również wykonywanie czynności przygotowawczo-zakończeniowych. Błędnie przyjęto, że aby praca przy narażeniu na pola magnetyczne mogła być uznaną za pracę w warunkach szczególnych, pracownik stale i w pełnym okresie czasu powinien wykonywać pracę w strefie zagrożenia polem elektromagnetycznym. Pogląd taki jest mylny i zaprzecza podstawom profilaktyki zdrowotnej przy narażeniu na pola elektromagnetyczne. W strefie niebezpiecznej nie wolno przebywać, natomiast w strefie zagrożenia wolno przebywać, ale tylko tyle czasu, ile wyniknie ze zbadanego natężenia pola. Po to wykonuje się pomiary natężenia pola elektromagnetycznego, aby wyznaczyć strefy ochronne i zabrać pracownika z tych stref. Zapis w punkcie 4 Działu XIV Wykazu A rozporządzenia - prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300 000 MHz w strefie zagrożenia - dotyczy kontaktu ze strefę zagrożenia podczas obsługi urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne. Pojęcie „praca w pełnym wymiarze czasu pracy” należy odnosić do całokształtu wykonywanych zadań podczas obsługi urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne, w tym prac w strefie zagrożenia. Wykonywanie przez cały czas pracy wyłącznie w szczególnych warunkach jest praktycznie niemożliwe w żadnym procesie technologicznym i nie było intencją ustawodawcy przyznanie prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym wyłącznie osobom, które przez pełną dniówkę roboczą nie wykonują żadnych innych czynności poza wymienionymi w wykazie A.

140 Zdaniem skarżącej pominięto stan faktyczny, iż wykonywanie zabiegów jako technik fizjoterapii, obok obsługi urządzeń wytwarzających pole magnetyczne zaliczyć należy do pracy w warunkach szczególnych. Podstawą zatrudnienia technika fizjoterapii jest obsługa urządzań fizykoterapeutycznych i czynności te elektromagnetyczne wykonywała stale w pełnym wymiarze. Inne czynności są zadaniami uzupełniającymi zabiegi zasadnicze, choć często wykonywane we wtórnym polu magnetycznym, w narażeniu na czynniki biologiczne, przy znaczącym obciążeniu układu mięśniowo-szkieletowego. Sad pominął ten fakt.

141 W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie apelacji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym - wg norm prawem przepisanych wskazując, że zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego są nieuzasadnione.

142 W ocenie organu rentowego sąd pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie i poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne zgodne z zebranym materiałem dowodowym, a wszechstronna ocena zebranego materiału dowodowego dokonana przez ten Sąd jest spójna, logiczna i nie przekracza granic zakreślonych przez art. 233 k.p.c. Organ rentowy podzielił w całej rozciągłości wywody i motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

143 Organ podkreślił, że sąd pierwszej instancji dokonał szczegółowej analizy charakteru pracy ubezpieczonej we wszystkich podanych przez ubezpieczoną okresach zatrudnienia i zakładach pracy obejmując okres od 15 grudnia 1979 r. do 31 grudnia 2008 r. łącznie.

144 Przy tym organ rentowy podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, że aby uznać, iż ubezpieczona faktycznie wykonywała pracę w szczególnych warunkach, wystarczy takie ukształtowanie obowiązków pracowniczych, iż podczas ich realizacji istnieje narażenie na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia, czyli sama potencjalna konieczność pracy w strefie zagrożenia występująca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez dniówkę roboczą. Nie ma natomiast potrzeby wykazywania, że ubezpieczona wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, pracę w strefie zagrożenia, bo taka praca byłaby nie do pogodzenia z normami bhp.

145 Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

146 Apelacja ubezpieczonej okazała się nieuzasadniona.

147 Na wstępie, Sąd Apelacyjny podkreśla, że jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska odnośnie wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11, LEX nr 1169841 czy z dnia 16 grudnia 2020 r., IV CSK 545/20, LEX nr 3224729 albo wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r., II UKN 282/98, OSNP 1999/23/758). Z tego względu, Sąd Apelacyjny po ponownej analizie, ocenił sprawę pod kątem istotnych przesłanek prawa materialnego i odniósł się do zarzutów dotyczących istoty sprawy oraz nie uwzględnił okoliczności drugorzędnych.

148 Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przy uwzględnieniu zarzutów podniesionych w apelacji, doprowadziła sąd drugiej instancji do wniosku, że sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. W pisemnych motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, jaki stan faktyczny stał się jego podstawą oraz podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Dlatego Sąd Apelacyjny ustalenia sądu pierwszej instancji w całości uznał i przyjął jako własne, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania w tej części uzasadnienia (art. 387 § 2¹ pkt 1 k.p.c.). Sąd odwoławczy nie dostrzegł przy tym naruszenia przez sąd pierwszej instancji prawa materialnego, w związku z czym podziela także w całości rozważania tego Sądu również w zakresie przyjętych przez niego podstaw prawnych orzeczenia (art. 387 § 2¹ pkt 2 k.p.c.).

149 Mając na uwadze przedmiot niniejszego postępowania należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1924 ze zm.; w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji), rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 cyt. ustawy, stanowi rodzaj odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej (z powodu niespełnienia warunków ustawowych do nabycia tego prawa).

150 Zgodnie zaś z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Rodzaje prac w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze zostały określone w wykazach A i B, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) oraz wykazach stanowiskowych wydanych na podstawie § 1 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia.

151 Nadto, treść § 2 rozporządzenia, wskazuje na przesłankę stałego wykonywania pracy i w pełnym wymiarze czasu pracy przy pracach w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, którego wyrazem są postanowienia z dnia 1 kwietnia 2025 r., II USK 419/24 (LEX nr 3852933) oraz II USK 189/24 (LEX nr 3848655), co do zasady nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Jednakże istnieją dwa odstępstwa od reguły i dotyczą: po pierwsze sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia. Po drugie, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny.

152 W niniejszej sprawie, jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy, ubezpieczona nie spełniła ustawowych przesłanek do uzyskania świadczenia w postaci rekompensaty. Wbrew twierdzeniom apelującej, sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich okresów zatrudnienia M. K., wskazując że wykonywane przez ubezpieczoną prace, w ramach zatrudnienia u każdego z wymienionych podmiotów, tj. w P.P. (...) w P., w Zakładach (...) w P. (...) w U. oraz w spółce (...), nie umożliwiały odtworzenia jej systemu pracy, a tym samym uznania, wbrew stanowisku pracodawcy oraz zapisom w aktach osobowych, że ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w warunkach szczególnych - tj. narażenia na szkodliwe promieniowanie. Podkreślić przy tym trzeba, że pracodawcy, u których ubezpieczona była zatrudniona, w dalszym ciągu istnieją - ewentualnie zostali przekształceni w inne podmioty prawne, prowadzące nadal działalność. Zatem, należy przyjąć, że gdyby w rzeczywistości ubezpieczona wykonywała pracę w szczególnych warunkach to pracodawcy wystawiliby stosowne świadectwa pracy na te okoliczność. Powyższe znajduje odzwierciedlenie również w piśmie z (...) S.A., z dnia 26 stycznia 2021 r., w sprawie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Z jego treści wynika wprost, że w okresie od dnia 4 stycznia 1994 r. do dnia 1 stycznia 2009 r. M. K. nie wykonywała na stanowisku fizjoterapeuty stale pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, o których mowa w rozporządzeniu. W umowach o pracę zawieranych pomiędzy ubezpieczoną a P.P. (...) w P. wskazywano, że M. K. była zatrudniona na stanowisku kinezyterapeuty, fizykoterapeuty, masażysty oraz technika medycznego w rotacji. Z umów o pracę u pozostałych pracodawców wynika co prawda, że została zatrudniona na stanowisku technika fizykoterapii, jednakże również w tych miejscach nie wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy czynności związanych z obsługą urządzeń emitujących pole elektromagnetyczne. Wynika to zarówno z zeznań świadków powołanych w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i wypowiedzi samej ubezpieczonej. M. K. podczas rozprawy w dniu 1 marca 2023 r. wprost wskazywała, że nie każdego dnia obsługiwała urządzenia, tj. diatermię i terapuls, tylko rotowała się z koleżankami, co z pewnością wynikało ze względów zdrowotnych. Ponadto świadek B. S. zeznała, że z ubezpieczoną pracowała krótko, lecz podczas pracy zmieniały się w ten sposób, że jak jedna była w jednym gabinecie z diatermią, to druga była w drugim gabinecie z innymi urządzeniami. Świadek R. M. podała, że pracowała jako pracownik fizjoterapii w rotacji, co polegało na tym, że dwa tygodnie pracowała na fizykoterapii, następne dwa tygodnie na masażu, dwa tygodnie na sali gimnastycznej, dwa tygodnie na kąpielach; ubezpieczona również pracowała w rotacji. Świadek Ż. T. wskazała natomiast, że ubezpieczona pracowała jako fizjoterapeuta w (...), zaś taki pracownik, tj. fizykoterapeuta, wykonuje szeroki zakres zabiegów zarówno na urządzeniach, jak i bez urządzeń. Natomiast zatrudnienie na stanowisku technika medycznego w rotacji polegało na tym, że fizjoterapeuta przechodził przez różne stanowiska pracy, np. masaże, salę gimnastyczną, zabiegi wodne i zabiegi na urządzeniach typowo fizykoterapeutycznych.

153 Sąd Apelacyjny miał na względzie również zeznania biegłego z zakresu Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, który podczas rozprawy w dniu 13 listopada 2024 r. wprost wskazał, że nie przeczy temu, że ubezpieczona obsługiwała urządzenie emitujące pole elektromagnetyczne i przebywała w strefie zagrożenia, jednakże nie czyniła tego stale w obowiązującym ją wymiarze czasu pracy. M. K. w trakcie zatrudnienia obsługiwała wiele urządzeń, z których tylko urządzenia do diatermii emitowały szkodliwe promieniowanie. W ocenie biegłego, we wszystkich wskazywanych przez ubezpieczoną miejscach pracy oraz we wszystkich okresach, które ubezpieczona podnosiła jako okres pracy w szkodliwych warunkach, występowało promieniowanie wtórne. Natomiast z dokumentacji wynikało, że praca ubezpieczonej w tych warunkach mogła wynosić 20 minut w czasie całej dniówki roboczej. Potwierdzała to specyfika pracy ubezpieczonej, która poległa na przygotowaniu pacjenta do zabiegu, nastawieniu niezbędnych urządzeń i pozostawieniu pacjenta samego na czas zabiegu. Z powyższego wynika, że to jedynie pacjent, nie zaś pracownik, obsługujący urządzenia wytwarzające pole elektromagnetyczne, jest w dłuższym okresie narażony na szkodliwe działanie promieniowania.

154 Nadto w odpowiedzi na stanowisko apelującej należy wyjaśnić, że pisemna opinia biegłego została sporządzona w sposób prawidłowy oraz rzetelny. Biegły, w sporządzonej opinii usystematyzował zgromadzony dotychczas materiał dowodowy, w tym zeznania świadków, dokumentację znajdującą się w aktach osobowych, sprawozdania z badań i pomiarów pola elektromagnetycznego, jak również wskazał na obowiązujące w chwili wydawania spornej decyzji przepisy prawa. Na tej podstawie biegły ocenił, że ubezpieczona na części stanowisk była narażona na działanie pola elektromagnetycznego wysokiej częstotliwości, w zakresie 0,1-300.000 MHz. Jednak w ocenie biegłego, czas w którym ubezpieczona przebywała w strefie zagrożenia nie przekraczał łącznie w czasie dniówki roboczej 20 minut, wobec obowiązującego ją czasu pracy na tym stanowisku wynoszącym 5 godzin. W konsekwencji jej praca nie mogła zostać zaliczona do prac wykonywanych w warunkach szkodliwych.

155 Bez znaczenia pozostaje również argumentacja ubezpieczonej, w której akcentuje, iż jako osoba wykonująca pracę w szczególnych warunkach - pracowała 5 godzin dziennie, posiadała przydział na mleko, miała wykonywane specjalistyczne badania pracownicze (rozszerzone) związane z pracą w warunkach szczególnych oraz uzyskiwała kwalifikacje w postaci zaświadczeń kwalifikacyjnych w zakresie eksploatacji urządzeń. W odpowiedzi na powyższe zapatrywania, trzeba zauważyć, że to nie sam fakt wykonywania prac w narażeniu na promieniowanie jonizujące, ani też w narażeniu na promieniowanie elektromagnetyczne, przesądza o uznaniu danego zatrudnienia za pracę w warunkach szkodliwych, ale dodatkowo musi zostać spełniona przesłanka pracy stałej i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowiskach, na których takie narażenie występuje. Praca ubezpieczonej była bowiem tak ustalona i zorganizowana, że nie został spełniony warunek wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, przyjmując obowiązujący ja wymiar czasu pracy.

156 W niniejszej sprawie, w ocenie sądu odwoławczego, nie istniała zatem potrzeba przeprowadzenia dowodu z opinii kolejnego biegłego. Dotychczasowa opinia jest w pełni wystarczająca. Została sporządzona przez uprawnioną do tego osobę, w sposób rzetelny. Jednocześnie zostały w niej wyjaśnione wszystkie okoliczności mające wpływ na przyznanie prawa do wnioskowanego przez ubezpieczona świadczenia, zaś biegły w sposób pewny wypowiedział się na temat wykonywanej przez M. K. pracy. Ponadto, sam materiał dowodowy, który został zgromadzony przed sądem pierwszej instancji, w tym zeznania świadków i sprawozdania z pomiarów natężeń pól elektromagnetycznych wykonanych dla celów BHP, był wystarczający dla uznania, że ubezpieczona nie wykonywała pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast inne wykonywane przez ubezpieczona prace ani nie stanowiły integralnej części dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia, ani nie miały charakteru krótkotrwałego. W konsekwencji, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii kolejnego biegłego prowadziłoby wyłącznie do przedłużenia postępowania.

157 Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że nie ulega wątpliwości, że niektóre wykonywane przez M. K. prace należałoby zaliczyć do prac wykonywanych w szczególnych warunkach. Jednakże praca ubezpieczonej w szczególnych warunkach nie była pracą wykonywaną stale, w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Sąd Apelacyjny ma także na względzie, że praca na stanowisku fizjoterapeuty wiązała się z wykonywaniem przez ubezpieczoną wielu zadań, a miejsca w których ubezpieczona wykonywała swoje obowiązki pracownicze, a związane z narażeniem na oddziaływanie szkodliwego promieniowania, mogły stanowić dla niej pewien dyskomfort. Jednakże jedynie wykonywanie ściśle określonych w wykazie prac oraz jednocześnie wykonywanie ich stale i w pełnym wymiarze czasu pracy umożliwia zaliczenie omawianego zatrudnienia do prac w szczególnych warunkach. Niespełnienie wszystkich przesłanek skutkuje bowiem brakiem możliwości przyznania ubezpieczonej prawa do wnioskowanego świadczenia.

158 Jak wyżej już akcentowano, okoliczność, że pracodawcy organizowali pracę ubezpieczonej w sposób wykluczający uznanie, iż wykonywała ona pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, co potwierdza zgromadzony materiał dowodowy i ustalony na jego podstawie stan faktyczny sprawy, uzasadnia także stanowisko pracodawców odmawiających wydania świadectwa pracy w szczególnych warunkach.

159 Ponadto, wobec treści apelacji, należy wyjaśnić, że Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wielokrotnie wskazywał, iż do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się art. 5 k.c. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego. Zatem zarzut nadużycia prawa podmiotowego, albo czynienia ze swego prawa podmiotowego użytku niezgodnego z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych musiałby być odniesiony do czynności organu rentowego, który - wydając decyzję - nie korzysta ze swoich praw podmiotowych (regulowanych prawem prywatnym - Kodeksem cywilnym), lecz realizuje ustawowe kompetencje organu władzy publicznej. W konsekwencji, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 5 k.c. nie ma zastosowania, zaś materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 6 listopada 2019 r., II UK 350/18, LEX nr 3562485 i z dnia 12 lipca 2023 r., I USK 125/22, LEX nr 3582647).

160 W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny uznał, że wyrok sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, natomiast podniesione przez apelującą zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego są nieuzasadnione. Dlatego apelacja ubezpieczonej na podstawie art. 385 k.p.c. podlegała oddaleniu w całości (punkt I sentencji wyroku).

161 O kosztach, Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie, z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), przy czym Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (art. 108 § 1 k.p.c.). Do celowych kosztów postępowania należy, między innymi, koszt ustanowienia zastępstwa procesowego, który w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego przed Sądem Apelacyjnym wynosi 270 zł, zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Zatem, skoro oddalono apelację ubezpieczonej, uznać należało, że przegrała ona postępowanie odwoławcze w całości, a wobec tego, zasądzono od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Zaś na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c. orzeczono także o przysługujących odsetkach (punkt II sentencji wyroku).

162 sędzia Urszula Iwanowska