Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2024 r., I ACa 55/23

wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2024 r., I ACa 55/23

Tekst

1 Sygn. akt I ACa 55/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 16 kwietnia 2024 r.

3 Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

4 Przewodniczący: Sędzia SA Dorota Ochalska-Gola

5 Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Jóźwiak

6 po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. w Łodzi na rozprawie

7 sprawy z powództwa małoletniej M. H. (1) reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych M. H. (2) i T. H.

8 przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą

9 w W.

10 o zadośćuczynienie

11 na skutek apelacji strony pozwanej

12 od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim

13 z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt I C 1299/21

14 1. oddala apelację;

15 2. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą

16 w W. na rzecz M. H. (1) kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty

17 - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

18 Sygn. akt I ACa 55/23

Uzasadnienie

19 Zaskarżonym wyrokiem z 10 listopada 2022 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim , w sprawie z powództwa małoletniej M. H. (1) reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych M. H. (2) i T. H. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. o zadośćuczynienie, zasądził od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki M. H. (1) kwotę 129.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 marca 2019 r. do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałej części; zasądził od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki M. H. (1) kwotę 2.763 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; nakazał pobrać od powódki M. H. (1) na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 73,40 zł tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych w zakresie wydatków i nie obciążył jej nieuiszczoną opłatą sądową od oddalonej części powództwa; nakazał pobrać od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz Skarbu Państwa —Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 5.886 zł tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej od uwzględnionej części powództwa oraz kwotę 86,16 zł tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych w zakresie wydatków.

20 Powyższe orzeczenie poprzedziły ustalenia faktyczne Sądu I instancji, które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne, bez konieczności ich ponownego przytaczania zgodnie z art. 387 § 2¹ pkt 1 k.p.c.

21 W rozważaniach Sąd Okręgowy jako podstawę odpowiedzialności strony pozwanej wskazał art. 822 k.c. i art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 435 k.c. oraz art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych, podnosząc dodatkowo, że strona pozwana nie kwestionowała swej odpowiedzialności gwarancyjnej za sprawcę szkody.

22 Oceniając roszczenie powódki oparte na art. 446 § 4 k.c. Sąd I instancji podniósł, że powódkę łączyły ze zmarłą siostrą A. bliskie relacje i że jest ona bliskim członkiem rodziny zmarłej, a zatem jest uprawniona do zadośćuczynienia. Nie ulegało wątpliwości Sądu a quo, że nagła i tragiczna śmierć siostry była dla powódki traumatycznym przeżyciem, bowiem łączyła ją ze zmarłą rodzinna więź bliskości. Jednocześnie wskutek przedmiotowego zdarzenia zostało naruszone prawo powódki do życia w pełnej rodzinie, którą stanowili: rodzice, siostra i zamieszkująca z nimi babcia. Zmarła siostra powódki była nastolatką, stanowiła dla powódki autorytet, wzór do naśladowania, była towarzyszką jej wczesnego dzieciństwa. Z upływem czasu ich więź z pewnością stawałaby się coraz dojrzalsza, mocniejsza, zażyła i spójna. Powódka miałaby wsparcie i pomoc w trudnych sytuacjach życiowych. Sąd I instancji wskazał także, że więzi siostrzane są najsilniejsze właśnie w okresie dzieciństwa i wczesnej młodości, słabną nieco z chwilą zakładania własnych rodzin, często wzmacniając się ponownie po dorośnięciu własnych dzieci. Zatem powódka utraciła siostrę w okresie istnienia najsilniejszych z nią więzi, co działało destrukcyjnie na powódkę oraz cały system rodzinny, powodując jego destabilizację. Dalszym negatywnym skutkiem było pojawienie się nadmiernego lęku w rodzinie artykułowanego zarówno przez powódkę, jak i jej rodziców, którzy nadmiarowo zamartwiają się wzajemnie o siebie, co może rzutować negatywnie na rozwój społeczny powódki, czy ograniczać rozwój samodzielności. Zatem śmierć A. całkowicie zmieniła miejsce w którym powódka dotąd szczęśliwie i bezpiecznie funkcjonowała tj. dom rodzinny. Nagle zamiast szczęścia, radości, śmiechu i ciepła powódce przyszło zmierzyć się z bólem, cierpieniem rozpaczą, depresją matki, tęsknotą ojca, tragedią całej rodziny. To właśnie w takich warunkach powódce, jako małemu – bo 7 letniemu dziecku przyszło się dojrzewać, rozwijać i funkcjonować. Sposób funkcjonowania rodziców przeżywających tragedię po śmierci dziecka wiązał się z pewnym osamotnieniem powódki. Nie ulega wątpliwości, że żałoba u dzieci powoduje u nich podobne reakcje jak u dorosłych, jest to kryzys, na który każdy reaguje w odmienny, specyficzny dla siebie sposób. Siostra powódki poniosła śmierć w wypadku komunikacyjnym, a zatem była to śmierć nagła i niespodziewana, tym samym wywołała ogromny wstrząs psychiczny. Z uwagi na młody wiek A.-15 lat, nikt nie spodziewał się, że tak szybko odejdzie z tego świata. Krzywda ta była tym bardziej dotkliwa, że śmierć ta nastąpiła nagle i nieoczekiwanie, w wypadku komunikacyjnym, zawinionym przez sprawcę, bez jakiegokolwiek przyczynienia się ofiary i dotknęła młodą dziewczynę, w pełni sił, która dopiero co rozpoczynała dorosłe życie.

23 W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy uznał, że adekwatną kwotą z tytułu zadośćuczynienia dla powódki będzie kwota 150.000 zł, która przedstawia pewną odczuwalną wartość ekonomiczną i pomoże wynagrodzić doznane cierpienia psychiczne. Uwzględniając wypłaconą już na rzecz powódki kwotę 21 000 zł, do zasądzenia na jej rzecz pozostawała kwota 129.000 zł, natomiast dalej idące żądanie jako wygórowane zostało oddalone.

24 O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o Ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zgodnie z żądaniem pozwu, wskazując, że wezwanie z dnia 23 stycznia 2019 roku, którym powódka wzywała pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia zostało pozwanemu doręczone w dniu 7 lutego 2019 roku.

25 Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowił przepis art. 100 zd. 1 k.p.c. Przepis ten wyraża zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów.

26 Podstawę rozstrzygnięcia o pobraniu od pozwanego kosztów nieuiszczonej opłaty sądowej w kwocie 10.900 zł (od uiszczenia której powódka została zwolniona) oraz od obu stron kwoty 159,56 zł poniesionej tymczasowo przez Skarb Państwa na wynagrodzenie biegłego (ustalonych postanowieniem z dnia 27.10.2022 r.–k. 127) stanowił przepis art. 113 ust. 1 ustawy z dna 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach w zw. z art. 100 zd. 2 k.p.c. Natomiast na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd Okręgowy odstąpił od obciążenia powódki częścią nieuiszczonej opłaty sądowej od pozwu, mając na uwadze odszkodowawczy charakter dochodzonych roszczenia oraz okoliczność, iż ustalenie należnego powódce zadośćuczynienia zależało od oceny Sądu.

27 Powyższe orzeczenie zaskarżyła apelacją strona pozwana w zakresie punktu 1. w zakresie, w jakim zasądza on kwotę powyżej 64.000 zł, tj. co do kwoty 65.000 zł, oraz punktów 3,4 oraz 5., zarzucając:

28 I. naruszenie norm prawa procesowego, a to:

29 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegające w szczególności na pominięciu wniosków płynących z opinii biegłej sądowej psycholog A. R. (1), podczas gdy opinia ta nie wykazała żadnych nieprawidłowości w rozwoju powódki po zdarzeniu z dnia 13 grudnia 2016 roku; co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego przez Sąd I Instancji;

30 II. naruszenie norm prawa materialnego, a to:

31 1) art. 446 § 4 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało przyjęciem, że odpowiednią dla powódki kwotą zadośćuczynienia z tytułu śmierci siostry jest kwota 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia, podczas gdy wysokość sumy zasądzonej przez Sąd I instancji jest rażąco wygórowana i niezasadna, natomiast odpowiednią sumą jest kwota 85.000 zł, co przy uwzględnieniu sumy wypłaconej przez pozwanego w ramach postępowania likwidacyjnego, winno skutkować ograniczeniem zasądzenia do kwoty 64000 zł.

32 Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonym zakresie oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu stosunkowych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych; względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

33 W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie i przyznanie kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości z odsetkami ustawowymi za późnienie.

34 Sąd Apelacyjny ustalił dodatkowo:

35 W prawomocnie zakończonej sprawie z powództwa rodziców powódki - M. H. (2) i T. H. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę, wysokość zadośćuczynienia należnego powodom za śmierć A. H. ustalona została na kwoty po 240.000 zł. (kserokopia wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z uzasadnieniem w sprawie I ACa 1435/23 k. 186- 191) .

36 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

37 Apelacja strony pozwanej jest bezzasadna.

38 Przede wszystkim chybiony pozostaje zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut naruszenia powołanego przepisu prawa procesowego dla swej skuteczności wymaga wskazania, jakie dowody zostały ocenione z przekroczeniem reguł swobodnej oceny, a także tego, na czym ich wadliwa ocena miała polegać. W tym zakresie, powołując się na argumenty jurydyczne, należy wykazać, że sąd wywodząc wnioski faktyczne z przeprowadzonych dowodów, uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, albo pominął istotne dla poczynienia prawidłowych ustaleń elementy zgromadzonego materiału dowodowego. Zarzut przekroczenia zasady swobodnej oceny nie może więc się ograniczać do zaprezentowania przez skarżącego własnych ustaleń faktycznych dokonanych na podstawie subiektywnej, korzystnej dla niego ocenie materiału dowodowego (tak Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2002 roku, sygn.akt II CKN 572/99, LEX nr 53136). Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących rozumowanie sądu. W szczególności skarżący powinien wskazać, w jaki sposób sąd naruszył opisane kryteria przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając, względnie wskazać, jakie dowody wskazujące na fakty istotne dla rozstrzygnięcia, zostały przez sąd pominięte.

39 Jeżeli więc z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu na podstawie tego materiału dowodowego dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub w przypadku, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 roku, II CKN 817/00 LEX nr 56906).

40 Apelujący nie sprostał tym wymogom, gdyż nie wskazuje w wywiedzionej apelacji, które dowody i z jakich przyczyn zostały wadliwie ocenione przez Sąd I instancji. Mimo twierdzeń o błędnej ocenie szeregu dowodów, uzasadnienie zarzutu w istocie odwołuje się wyłącznie do dowodu z opinii biegłej sądowej z zakresu psychologii, przy czym i w tej części brak jest argumentacji wskazującej na uchybienie przez Sąd Okręgowy zasadom logicznego rozumowania czy doświadczenia życiowego. Tymczasem z uważnej lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, że opinia podstawowa i uzupełniająca biegłej sądowej A. R. (1) zostały uznane przez Sąd I instancji za wiarygodne i obdarzone mocą dowodową, zaś ich obszerne wnioski stanowią element ustaleń faktycznych. Wbrew tezom apelacji, w ustaleniach tych Sąd Okręgowy nie przyjął wcale, że następstwem nagłej śmierci siostry są zaburzenia rozwoju emocjonalnego czy psychicznego powódki. W ślad za opinią biegłej sądowej z zakresu psychologii Sąd a quo przyjął wręcz, że powódka aktualnie funkcjonuje prawidłowo, zarówno w środowisku szkolnym jak i rodzinnym, nie wykazuje zaburzeń w sferze rozwoju psychospołecznego. Tego rodzaju ustalenie w żadnym jednak razie nie wyklucza zasadności roszczenia opartego na przepisie art. 446 § 4 k.c. Przewidziane w tym przepisie zadośćuczynienie kompensuje bowiem szkodę niemajątkową – krzywdę wywołaną śmiercią osoby bliskiej, a nie własną szkodę na osobie uprawnionego. Krzywdą wyrządzoną bliskim osoby zmarłej jest naruszenie ich dobra osobistego w postaci zerwania więzi emocjonalnej, szczególnie silnej w relacjach rodzinnych. Innymi słowy, wystąpienie u strony rozstroju zdrowia psychicznego wywołanego śmiercią osoby bliskiej z całą pewnością nie jest przesłanką determinującą powstanie szkody kompensowanej świadczeniem przewidzianym w art. 446 § 4 k.c. Dodatkowo w orzecznictwie wprost podkreśla się, że zwłaszcza w przypadku młodszych dzieci, które otoczone są odpowiednią troską i opieką najbliższych, brak korzystania z pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej nie może deprecjonować rozmiarów straty i cierpienia związanego z utratą osoby najbliższej ( por. wyrok SA w Szczecinie z 31 marca 2021 r., I ACa 121/21, LEX nr 3187721).

41 Zakresem zadośćuczynienia na podstawie art. 446 § 4 k.c. objęty jest uszczerbek niemajątkowy doznany przez najbliższych członków rodziny zmarłego, w następstwie jego śmierci wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Kompensacie podlega doznana krzywda, a więc w szczególności cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny. Zadośćuczynienie ma na celu przede wszystkim złagodzenie cierpień psychicznych powódki i obejmuje ono cierpienia już doznane, jak i te które wystąpią w przyszłości. Ma ono więc charakter całościowy i powinno stanowić rekompensatę pieniężną za całą doznaną krzywdę. W tym zakresie podkreślić należy, że wprawdzie aktualnie nie stwierdzono u powódki zaburzeń rozwoju emocjonalnego czy psychologicznego, to jednak z opinii biegłej sądowej z zakresu psychologii wprost wynikają okoliczności, które są niepokojące i nie sposób przewidzieć ich negatywnych skutków w sferze psychicznej małoletniej w przyszłości, gdyż prawidłowość jej funkcjonowania jest warunkowana mnogością czynników podmiotowych i sytuacyjnych oraz ich wzajemnymi oddziaływaniami. W opinii biegłej sądowej A. R. podkreślono, że w etiologii chorób somatycznych, psychosomatycznych, zaburzeń nastroju czy innych zakłóceń w regulacji procesów psychicznych istotną rolę pełnią tzw. czynniki ryzyka, którym w niniejszym przypadku jest przeżycie silnego stresu w okresie dzieciństwa na skutek utraty siostry, z którą małoletnia była silnie związana emocjonalnie. Powódka z chwilą śmierci siostry została pozbawiona jej obecności i czynnego uczestnictwa w codziennym życiu. Biegła sądowa wskazała, że doświadczenia związane z tragiczną stratą bliskiej osoby spowodowały, że powódka doświadcza niepokoju o bezpieczeństwo rodziców, zamartwia się o ich zdrowie , obawia się utraty bliskiej jej osoby. Stwierdziła, że powódka w nadmiarowy sposób, niecharakterystyczny dla jej etapu rozwojowego, doświadcza lęku o swoich bliskich i z wysokim prawdopodobieństwem można wnioskować, że powódka nauczyła się tolerować dyskomfort psychiczny i radzić sobie z nim w taki sposób, że jego obecność nie wpływa w widoczny sposób na jej obecne codzienne funkcjonowanie, co jednak nie jest równoznaczne z jej dobrostanem psychicznym. W opinii uzupełniającej biegła sądowa z zakresu psychologii przedstawiła również, w jaki sposób – z punktu widzenia psychologii – postrzegane jest funkcjonowanie systemu rodzinnego jako pewnej całości oraz wpływ jego dysfunkcji na poszczególnych członków rodziny. W przekonujący sposób wyjaśniła także, dlaczego w realiach sporu nie sposób zasadnie twierdzić, jakoby obecny stan powódki był wypadkową sugerowanych przez stronę pozwaną ewentualnych zaniedbań ze strony rodziców powódki, spowodowanych ich złym stanem psychicznym po śmierci starszej córki.

42 Należy podkreślić, że dowód z opinii biegłego podlega ocenie na podstawie art. 233 § 1 k.p.c., podobnie jak inne środki dowodowe, a szczegółowe kryteria tej oceny są precyzowane w judykaturze i piśmiennictwie. Do kryteriów tych należą m.in. zupełność opinii w zestawieniu z tezą dowodową, prawidłowość przyjętych założeń faktycznych i prawnych, stanowczość i sposób uzasadnienia wyrażonego stanowiska, zgodność z zasadami logiki, powszechnie dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, obiektywizm i poziom kompetencji biegłego oraz stosowane przezeń metody, jeżeli są one weryfikowalne dla sądu, a także brak sprzeczności i konsekwencja wywodu (por. wyroki SN z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN 1354/00, LEX nr 77046; z dnia 14 listopada 2013 r., IV CSK 135/13, LEX nr 1405234). W judykaturze zgodnie przyjmuje się, że opinia biegłego nie może być weryfikowana, a zwłaszcza dyskwalifikowana w całości bądź co do wniosków, bez posłużenia się wiedzą specjalistyczną. Sąd może ją zatem ocenić pod względem fachowości, rzetelności, zachowania reguł logicznego rozumowania, nie może jednak nie podzielić merytorycznych poglądów biegłego bez odwołania do innego dowodu przeprowadzonego w trybie art. 278 k.p.c. (podobnie SN w wyroku z dnia 5 lutego 2014 r. w sprawie V CSK 140/13, LEX nr 1458681). W realiach sporu apelujący nie zdołał z zachowaniem powyższych wymogów podważyć spójnych wniosków opinii biegłej sądowej z zakresu psychologii.

43 Przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i analizowane wyżej okoliczności, w tym wspomniany „czynnik ryzyka”, który zaistniał w wyniku traumatycznego dla powódki zdarzenia w dzieciństwie, niewątpliwie objęte są zakresem szkody niemajątkowej kompensowanej zadośćuczynieniem przewidzianym w art. 446 § 4 k.p.c. Krzywda doznana przez powódkę obejmuje bowiem nie tylko zakres już doznanych cierpień i zmian w jej funkcjonowaniu, ale także wynikające ze zdarzenia szkodzącego ryzyko wystąpienia w przyszłości negatywnych skutków doznanej w dzieciństwie traumy związanej z nagłą, niespodziewaną śmiercią siostry.

44 W świetle poprawnie zakreślonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 446 § 4 k.c.

45 Należy przypomnieć, że ocena sądu co do ustalenia wysokości należnego poszkodowanemu zadośćuczynienia ma charakter swobodny, a zarzut zaniżenia lub zawyżenia zadośćuczynienia może być uwzględniony tylko w razie oczywistego naruszenia kryteriów oceny mających wpływ na ustalenie jego wysokości (np. pominięcie określonych skutków wypadku, błędne określenie trwałości następstw, itp.), albo oczywistego zaniżenia lub zawyżenia kwoty zadośćuczynienia przy prawidłowo ustalonych skutkach zdarzenia (por. np. wyrok SN z dnia 9 lipca 1970 r. ,III PRN 39/70, OSNCP 1971, Nr 3, poz. 53, podobnie wyrok SN z dnia 7 stycznia 2000 r. ,II CKN 651/98, LEX nr 51063). O ile więc określenie wysokości zadośćuczynienia stanowi atrybut Sądu I instancji, a więc Sąd ten, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności towarzyszące skutkom zdarzenia, ustalić powinien rozmiar krzywdy, to Sąd Apelacyjny może korygować wysokość zadośćuczynienia tylko wówczas, gdy zadośćuczynienie jest niewspółmiernie nieodpowiednie jako rażąco wygórowane lub rażąco niskie. Innymi słowy, jedynie rażąca dysproporcja świadczeń albo pominięcie przy orzekaniu o zadośćuczynieniu istotnych okoliczności, które powinny być uwzględnione przez sąd jako wpływające na wysokość zadośćuczynienia przy założeniu, że musi ono spełniać funkcję kompensacyjną, ale nie może być jednocześnie źródłem nieuzasadnionego wzbogacenia się osoby pokrzywdzonej, uprawniają do ingerencji w zasądzone zadośćuczynienie (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 7 marca 2014 r. ,I ACa 1273/13, LEX nr 1441577 ).

46 Zdaniem Sądu Apelacyjnego, taka sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie, bowiem Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił i uwzględnił przy wymiarze zadośćuczynienia wszystkie okoliczności związane z doznaną przez powódkę krzywdą. W szczególności dokonując oceny wysokości zadośćuczynienia na podstawie art. 446 § 4 k.c. uwzględniono szczególną więź łączącą powódkę ze starszą siostrą. Trudno w tym zakresie dociec, co miał na myśli apelujący podnosząc w uzasadnieniu apelacji, że powódka jej nie udowodniła, skoro spójne zeznania świadków i przedstawicieli ustawowych małoletniej powódki nie zostały przez skarżącego w żaden sposób zakwestionowane. Apelujący nie przedstawiał także żadnego innego dowodu, który w odmienny sposób przedstawiałby relacje M. H. (1) ze zmarłą siostrą. Z przeprowadzonych w sprawie dowodów wynikało zaś , że siostry mimo różnicy wieku były ze sobą silnie związane, starsza siostra była dla powódki wzorem do naśladowania i najlepszą przyjaciółką.

47 Nietrafne pozostają ponadto argumenty apelującego odwołujące się do miarkowania zadośćuczynienia przy uwzględnieniu wysokości świadczeń z tytułu zadośćuczynienia zasądzanych w sprawach o zbliżonym stanie faktycznym.

48 Subiektywny charakter krzywdy sprawia, że choć przydatność kierowania się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia sumami zasądzonymi z tego tytułu w innych sprawach o zbliżonym stanie faktycznym jest ograniczona, to jednak nie jest ona zupełnie pozbawiona znaczenia, albowiem pozwala ocenić, czy na tle tych innych przypadków żądane zadośćuczynienie nie jest nadmiernie wygórowane lub zaniżone. Jednolitość orzecznictwa sądowego w tym zakresie odpowiada bowiem poczuciu sprawiedliwości i równości wobec prawa. (por. wyrok SN z dnia 5 czerwca 2014 r., I PK 304/13, LEX nr 1738475; podobnie wyrok SN z dnia 15 stycznia 2014 r. ,I CSK 215/13, LEX nr 1438640; uzasadnienie wyroku SN z dnia 30 stycznia 2004 r. ,I CK 131/03, OSNC 2005/2/40). Nie chodzi przy tym o wyliczenie pewnej średniej zasądzanych w praktyce sądowej świadczeń (jak czyni to pozwany w apelacji), gdyż tego rodzaju zabieg nie znajduje żadnego jurydycznego uzasadnienia, a o zachowanie przy orzekaniu tych samych kryteriów oceny w zbliżonych okolicznościach faktycznych. Sąd Apelacyjny podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 1/18 (OSP 2020/3/22), w myśl którego w sprawach o zadośćuczynienie pieniężne przewidziane w art. 446 § 4 k.c. indywidualizacji ocen w zakresie dotyczącym rozmiaru krzywdy nie powinno dokonywać się bez uwzględnienia wysokości zadośćuczynień zasądzanych przez sądy w podobnych stanach faktycznych. W konsekwencji , w przypadkach, w których stopień bliskości osoby uprawnionej względem zmarłego jest taki sam, wiek uprawnionego podobny, podobna intensywność więzi między uprawnionym a zmarłym, podobna skala przeżywanego bólu i cierpień uprawnionego, podobny stopień negatywnego wpływu śmierci osoby najbliższej na życie uprawnionego, powinny być zasądzone podobne kwoty z tego tytułu; sądy powinny w miarę możliwości dokonywać jednolitej oceny podobnych przypadków.

49 W niniejszej sprawie wyjściowa kwota zadośćuczynienia dla małoletniej powódki ustalona została na kwotę 150.000 zł. Powyższa kwota odbiega od wskazanych w uzasadnieniu apelacji wysokości zasądzanych zadośćuczynień, jednakże ich dobór ma charakter wybiórczy i ukierunkowany na wykazanie określonej tezy. Analiza aktualnego orzecznictwa, w tym orzecznictwa tutejszego Sądu Apelacyjnego dostarcza bowiem przykładów odmiennych, w których zadośćuczynienie należne małoletniej stronie za śmierć osoby bliskiej ustalone zostało w kwotach zbliżonych do zadośćuczynienia w rozpatrywanej sprawie (np. w sprawie sygn. I ACa 394/20 zadośćuczynienie z tytułu śmierci rodzica dla małoletniej powódki wyniosło łącznie 119.900 zł, w sprawie sygn. I ACa 111/21 odpowiednio 150.000 zł, zaś w sprawie sygn.I ACa 1778/22 zadośćuczynienie dla małoletniego powoda, który urodził się już po śmierci ojca, ustalone zostało w wysokości 200.000 zł ). Nie mniej, akcentowany przez apelującego postulat poszanowania społecznego poczucia sprawiedliwości oraz okoliczności przemawiające za zasądzeniem podobnych kwot zadośćuczynienia w zbliżonych stanach faktycznych, nabierają szczególnego znaczenia w takich sytuacjach procesowych, w których w oparciu o to samo zdarzenie szkodzące z roszczeniami wystąpili także inni członkowie rodziny zmarłego. Na potrzeby niniejszej sprawy należy zatem przywołać prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 stycznia 2023 r. w sprawie sygn. I C 1302/21, który zapadł w oparciu o tożsamą podstawę faktyczną powództwa, bowiem dotyczył zadośćuczynienia dla rodziców powódki za śmierć starszej córki A. H.. W tej sprawie Sądy obu instancji uznały, że adekwatną sumą zadośćuczynienia dla każdego z rodziców jest kwota 240.000 zł. Biorąc pod uwagę tę okoliczność uznać należy, że zadośćuczynienie dla powódki jako siostry zmarłej na poziomie 150.000 zł, a zatem w wysokości około 62,5 % świadczenia przyznanego rodzicom zmarłej, nie jest wygórowane. Wniosek taki jest tym bardziej uprawniony, jeśli uwzględnić wynikające z ustaleń faktycznych szczególne więzi i poczucie bliskości całej rodziny.

50 W tym stanie rzeczy brak jest podstaw dla zaakceptowania twierdzeń apelującego o naruszeniu przepisu art. 446 § 4 k.c. przy ustalaniu kwestionowanego przez stronę pozwaną świadczenia. Jeszcze raz podkreślić należy, że Sąd Okręgowy uwzględnił relacje rodzinne powódki z siostrą, jej ból, poczucie pustki oraz cierpienie, które doznała i doznaje do chwili obecnej. Sąd I instancji poprawnie i wyczerpująco, z dostateczną wnikliwością uwzględnił charakter i rozmiar negatywnych następstw przedmiotowego wypadku u powódki w postaci zachwiania poczucia bezpieczeństwa, pozbawienia jej beztroskiego dzieciństwa, przyszłych możliwych następstw w sferze emocjonalnej i psychicznej. Sąd Okręgowy dokładnie opisał jak powódka na swój sposób przeżywała stratę siostry i jak to zdarzenie negatywnie wpłynęło na jej funkcjonowanie. Zwrócił również uwagę na wzajemne relacje powódki z siostrą, które były bardzo silne, bliskie i serdeczne. Powódka nie ma innego rodzeństwa, a zatem śmierć starszej siostry bezpowrotnie pozbawiła jej tego typu więzi oraz możliwości nawiązania relacji siostrzanej w przyszłości. Poza sporem pozostaje, że krzywda powódki obejmuje także pozbawienie jej możliwości utrzymywania z siostrą stałej, bliskiej więzi rodzinnej w życiu dorosłym. Wreszcie podkreślić trzeba, że niespodziewana śmierć najbliższego członka rodziny bezpowrotnie naznaczyła wczesne dzieciństwo powódki traumą. Ten okres, który w życiu człowieka wiąże się najczęściej z poczuciem beztroski i bezwarunkowego bezpieczeństwa, u powódki przebiegał w poczuciu smutku, tęsknoty i narastającego, nadmiarowego lęku o siebie i pozostałych bliskich.

51 W świetle przedstawionych wywodów i przy uwzględnieniu wszystkich powołanych wyżej okoliczności Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że adekwatne do rozmiaru doznanej przez powódkę krzywdy, a jednocześnie należycie spełniające swoją funkcję kompensacyjną, będzie zadośćuczynienie w łącznej wysokości 150.000 zł. Zadośćuczynienie w tej kwocie dostatecznie realizuje przy tym postulat jednolitej oceny podobnych przypadków w praktyce orzeczniczej.

52 Z tych wszystkich względów, apelacja pozwanego podlegała oddaleniu jako bezzasadna na podstawie art. 385 k.p.c.

53 O kosztach postepowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Na poniesione przez stronę powodową koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym ustalone na podstawie § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do przyznania powódce kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości, bowiem nie uzasadniał tego nakład pracy zawodowego pełnomocnika. W niniejszym postępowaniu nie prowadzono żadnego postępowania dowodowego, a czynności pełnomocnika ograniczyły się do złożenia odpowiedzi na apelację, jednego pisma procesowego i udziału w jednej rozprawie. Nie są to zatem czynności, które wykraczają poza nakład pracy rekompensowany wynagrodzeniem w stawce minimalnej.