Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2023 r., III AUa 1723/20

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2023 r., III AUa 1723/20

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 1723/20

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 25 marca 2020 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej w punkcie 1 oddalił odwołanie ubezpieczonej D. N. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia 27 września 2019 r. ustalającej dla D. N. jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe) oraz dobrowolne ubezpieczenia chorobowe:

3 - za miesiąc wrzesień 2015 r. w wysokości 525 zł,

4 - za miesiąc października 2015 r. w wysokości 338,71 zł;

5 zaś w punkcie 2 odstąpił od obciążania odwołującej kosztami zastępstwa procesowego.

6 Sąd Okręgowy ustalił, że D. N. jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą od dnia 24 sierpnia 2015 r. Przedmiotową działalność gospodarczą prowadziła do dnia 1 września 2019 r., gdyż z tym dniem ją wyrejestrowała i faktycznie jej nie prowadzi. Przedmiotem tej działalności była konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych. Warsztat samochodowy jest prowadzony w B. przy ulicy (...). W ramach prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni zawarła umowę o współpracy handlowej z (...) S.A. w B. dnia 11 maja 2016 r., przedmiotem której była sprzedaż towarów handlowych odwołującej się. Zawarła także umowę na wywóz odpadów przemysłowych z (...) z Zakładem (...) S.A. w B. dnia

7 30 września 2016 r., dnia 29 września 2016 r. i z (...) S.A. w B. dnia 18 kwietnia 2019 r. Odwołująca się jako płatnik składek (zleceniodawca) zgłosiła do ubezpieczenia społecznego W. S. jako zleceniobiorcę od dnia 28 maja 2015 r.

8 W okresie od dnia 24 sierpnia 2015 r. do 6 września 2015 r. odwołująca się była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej z podstawą wymiaru składek nie niższą niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę.

9 W okresie od 7 września 2015 r. do 4 kwietnia 2016 r., od 4 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. wnioskodawczyni była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z podstawą wymiaru składek zadeklarowaną kwotą nie niższą niż 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

10 Od dnia 5 kwietnia 2016 r. 2016r. do 3 kwietnia 2017 r. ubezpieczona D. N. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z powodu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

11 Dnia 1 września 2017 r. wnioskodawczyni zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z podstawą wymiaru składek zadeklarowaną kwotą nie niższą jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty granicznej rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust.10 za dany rok kalendarzowy.

12 Odwołująca się z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej złożyła organowi składkowemu dokumenty rozliczeniowe z wykazaną podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za poszczególne miesiące w następującej wysokości:

13 1. sierpień 2015r. – 135,48 zł,

14 2. wrzesień 2015r. – 8 000 zł,

15 3. październik 2015r. – 2 200 zł,

16 4. od listopada 2015r. do marca 2017r. – 0.00 zł,

17 5. kwiecień 2017r. – 120 zł,

18 6. maj 2017r. – 96,77 zł,

19 7. czerwiec 2017r. – 40 złotych,

20 8. lipiec 2017r. – 0,00 zł,

21 9. sierpień 2017r. – 116,13 zł,

22 10. od września 2017r. do października 2017r. – 0,00 złotych,

23 11. listopad 2017r. – 426,30 zł,

24 12. grudzień 2017r. – 660,08 zł,

25 13. styczeń 2018r. – 343,97 zł,

26 14. luty 2018r. – 190,41 zł,

27 15. marzec 2018r. – 515,96 zł,

28 16. kwiecień 2018r. – 177,72 zł,

29 17. od maja 2018r. do czerwca 2018r. – 0,00 zł,

30 18. lipiec 2018r. – 171,99 zł,

31 19. sierpień 2018r. – 859,94 zł,

32 20. wrzesień 2018r. – 977,46 zł,

33 21. październik 2018r. – 1719,87 zł,

34 22. listopad 2018r. – 1332,90 zł,

35 23. grudzień 2018r. – 343,97 zł,

36 24. styczeń 2019r. – 2028,97 zł,

37 25. luty 2019r. – 714,75 zł,

38 26. marzec 2019r. – 1014,48 zł,

39 27. kwiecień 2019r. – 857,70 zł,

40 28. maj 2019r. – 92,23 zł,

41 29. czerwiec 2019r. – 285,90 zł,

42 30. lipiec 2019r. – 1936,74 zł,

43 31. sierpień 2019r. – 1 106,71 zł.

44 Odwołująca się D. N. dnia 26 sierpnia 2015 r. lub dnia 28 sierpnia 2015 r. dowiedziała się, iż jest w ciąży z drugim dzieckiem. Wnioskodawczyni córkę Z. urodziła dnia (...) Ciążę z drugim dzieckiem wnioskodawczyni źle znosiła i w związku

45 z tym korzystała ze zwolnienia lekarskiego. Uprzednio warsztat samochodowy prowadził jej mąż. Przejęła po nim prowadzenie tego warsztatu, gdyż małżonek z powodu schorzeń nie był w stanie go prowadzić. Chorował na dolegliwości gastrologiczne. Z powodu tego schorzenia nie był uprawniony do zasiłku chorobowego, gdyż wypadł z ubezpieczenia chorobowego jako przedsiębiorca. Nie był w stanie zapłacić składki. Wnioskodawczyni wiedzę o tym, że może zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z podstawą wymiaru składek na kwotę 8 000 złotych uzyskała od koleżanek, przy tym także takie pouczenie uzyskała w tym zakresie w organie rentowym. Pracownicy ZUS-u wskazali jej, że może płacić składkę od najwyższej podstawy wymiaru, bo ta podstawa nie jest uzależniona od przychodu, czy też dochodu. Przy takim pouczeniu odwołująca się wybrała dla siebie najkorzystniejszy wariant, zgłaszając się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z podstawą wymiaru 8 000 złotych. Odwołująca się miała przy tym świadomość, że od tej podstawy będzie miała liczone zasiłku z ubezpieczenia chorobowego. Odwołująca się obecnie samotnie wychowuje dwoje dzieci, korzysta z pomocy psychologiczno – psychiatrycznej z powodu kryzysu w małżeństwie.

46 Bezspornym w sprawie jest to, iż wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pobrała zasiłki w wysokości 218 514,41 złotych, w tym zasiłek macierzyński

47 w wysokości 67 008,76 złotych, zasiłek chorobowy w wysokości 125 180,80 złotych, zasiłek opiekuńczy w wysokości 26 324,87 złotych. Odwołująca się wystąpiła do organu rentowego

48 z roszczeniem o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 10 maja 2019 r. do 27 czerwca

49 2019 r., od dnia 22 lipca 2019 r. do 8 sierpnia 2019 r., od dnia 21 sierpnia 2019 r. do 1 września 2019 r.

50 W 2015 r. D. N. uzyskała przychód w wysokości 4 743,83 złotych. Koszty prowadzonej działalności wyniosły 6 351,70 złotych. Jej działalność za ten rok przyniosła stratę w wysokości 1 607,87 złotych. W sierpniu 2015 r. odwołująca się poniosła wydatek

51 w wysokości 194,30 złotych na zakup materiałów. We wrześniu 2015 r. uzyskała przychód

52 w wysokości 813,01 złotych, ponosząc wydatki na 39,73 złotych. W październiku 2015 r. wykonała usługi na kwotę 2 147,98 złotych, ponosząc koszty w kwocie 2 937,41 złotych.

53 W listopadzie 2015 r. odwołująca się wykonała usługę na kwotę 3 577,98 zł, ponosząc koszty w wysokości 4 040,49 zł. W grudniu 2015r. wartość sprzedanych usług to kwota 4 743,83 zł,

54 a koszty wyniosły 4 392,80 zł.

55 W 2016 r. przychody wnioskodawczyni wyniosły 34 772,32 złotych. Koszty uzyskania przychodów wyniosły 38 273,42 złotych. Prowadzona działalność przyniosła stratę

56 w wysokości 3 551,10 złotych.

57 W 2017 r. przychody ubezpieczonej wyniosły 68 937,23 złotych, koszty uzyskania przychodów wyniosły 67 592,81 złotych. Działalność za 2017 r. dała odwołującej się zysk

58 w wysokości 1 344,42 złotych.

59 W 2018 r. przychody wnioskodawczyni z tytułu działalności wyniosły 73 9561,05 złotych, koszty uzyskania przychodów wyniosły 82 014,34 złotych. Działalność ze ten rok przyniosła wnioskodawczyni stratę w wysokości 8 063,29 złotych.

60 Prawomocną decyzją z dnia 21 grudnia 2015r. organ składkowy umorzył postępowanie administracyjne wszczęte z urzędu w zakresie ustalenia obowiązku podlegania przez

61 D. N. podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

62 Zaskarżoną decyzją z dnia 27 września 2019 r. organ rentowy ustalił dla D. N. jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe)

63 i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za miesiąc wrzesień 2015r. w wysokości 525 złotych, za październik 2015r. w kwocie 338,71 złotych.

64 Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy, powołując się na obowiązujące orzecznictwo wskazał, że w zakresie przywołanych zarzutów dotyczących uchybień proceduralnych przez organ składkowy przy wydaniu zaskarżonej decyzji Sąd Ubezpieczeń Społecznych dokonuje we własnym zakresie merytorycznej oceny zasadności zaskarżonej decyzji, po względem faktycznym i prawnym w toczącym się postępowaniu sądowym na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego.

65 Sąd Okręgowy wskazał przy tym, iż prowadzona przez odwołująca się działalność gospodarcza nie była duża, nie przynosiła jej żadnego dochodu. W 2015 r. osiągnęła przychód tylko w wysokości 4 743,83 złotych, ponosząc stratę w wysokości 1 607,97 złotych. Tak samo w 2016r. odwołująca się poniosła stratę w wysokości 3 551,10 złotych, osiągając przychód za cały rok tylko w wysokości 38 273,42 złotych, przy kosztach w wysokości 38 273,42 złotych.

66 W spornych miesiącach objętych treścią zaskarżonej decyzji wnioskodawczyni nie zarejestrowała takich kroków, działań gospodarczych uzasadniających zgłoszenie się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z podstawą 8 000 złotych, notując w tych miesiącach także stratę, a podjęte zdarzenia gospodarcze cechowały się niewielką (niską) wartością. Powyższa okoliczność nie stanowi racjonalnej przesłanki umożliwiającej opłacenie składek od podstawy wymiaru składek w wysokości 8 000 złotych.

67 W okresach, gdy odwołująca się nie była w ciąży i nie korzystała ze świadczeń krótkoterminowych z ubezpieczenia chorobowego nigdy nie zapłaciła składki od najwyższej podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. W ocenie Sądu Okręgowego zgłoszenie się przez wnioskodawczynię do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w spornym okresie tj. od września 2015r. do października 2015r. od tak wysokiej podstawy wymiaru składek było nieproporcjonalne do jej przychodów ze świadczonych usług.

68 Niewielkie przychody i jednoczesne zadeklarowanie do podstawy wymiaru wysokiej składki w działalności rozpoczętej dopiero w ciąży świadczy o działaniu w celu uzyskania tylko wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego w okresie macierzyństwa.

69 W konsekwencji Sąd pierwszej instancji orzekł jak w punkcie 1 wyroku na mocy

70 art. 477¹⁴§ 1 k.p.c.

71 Z uwagi na to, że odwołująca się obecnie samotnie wychowuje dwoje dzieci, korzysta

72 z pomocy psychologiczno – psychiatrycznej z powodu kryzysu małżeństwa Sąd Okręgowy skorzystał z treści art. 102 k.p.c., odstępując od obciążania jej kosztami zastępstwa procesowego należnymi organowi rentowemu (punkt 2 wyroku).

73 W apelacji od całości zaprezentowanego rozstrzygnięcia ubezpieczona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji:

74 1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

75 - art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 6 ust. pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 4, art. 18a ust 1, art. 20 ust. 1 i art. 47 ustaw z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe ubezpieczonej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej 2a okres wrzesień i październik 2015 r. stanowi najniższa możliwa podstawa tj. kwota 525 zł , zamiast zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami - zadeklarowane przez ubezpieczoną podstawy wymiaru - kwota 8.000 zł i 2.200 zł, jednocześnie Sąd nie wytłumaczył na podstawie jakich kryteriów podstawa została obniżona do najniższej możliwej, a nie np. do średniej wysokości w sytuacji gdy przychody ubezpieczonej kształtowały się na wyższym poziomie niż 525 zł, a skorzystanie

76 z preferencyjnego ZUS-u jest przywilejem a nie obowiązkiem;

77 -

78 art. 18 a ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 20 ustawy systemowej poprzez przyjęcie, że organ rentowy i Sąd są uprawnieni do obniżenia zadeklarowanej przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą podstawy wymiaru składek w sposób arbitralny, podczas gdy wykładnia językowa przepisów jest jasna i stanowi, że zgodnie art. 18 a ust. 1 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 pkt 6 stanowi zadeklarowana kwota zatem jest ona niezależna od przychodu czy dochodu, zaś przepisy regulujące system zabezpieczenia społecznego ze względu na swoją istotę i konstrukcję podlegają wykładni ścisłej i nie powinno się stosować do nich wykładni celowościowej, funkcjonalnej lub aksjologicznej w opozycji do wykładni językowej;

79 -

80 art. 2a ust. 2 pkt 2, ust. 3, art. 18a, art. 20, art. 68 ust. 1 pkt 1 c ustawy systemowej poprzez bezpodstawne przyjęcie, że organ rentowy i sąd jest uprawniony do kwestionowania legalnie ustalonych, zadeklarowanych podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przez ubezpieczoną jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w sytuacji gdy nie istnieje żadna regulacja ustawowa umożlwiająca organowi rentowemu kwestionowanie zgodnie

81 z prawem zadeklarowanej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą; a powołane przez Sąd orzeczenia dotyczyły działalności uznanych przez Sądy za fikcyjne albo odnoszą się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

82 o sygnaturze P 9/15, który dotyczył sytuacji pracownika, a nie osoby prowadzącej działalność gospodarczą;

83 -

84 art. 2a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nierówne potraktowanie ubezpieczonej wobec ubezpieczonych, którzy otrzymali umorzenia swoich postępowań administracyjnych po 1 marca 2020r. w zakresie obniżenia podstawy wymiaru składek, mimo że sytuacja faktyczna tych spraw jest analogiczna (na tą okoliczność zostały dołączone dowody wskazane w dalszej części apelacji);

85 -

86 art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018r. Prawo Przedsiębiorców poprzez zastosowanie do sytuacji z 2015r. orzecznictwa z 2018r. mimo że przepisy w zakresie możliwości deklarowania wymiaru składek się nie zmieniły i brzmią tak samo co naruszyło zasadę pewności prawa;

87 2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

88 - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie przez Sąd, że działania ubezpieczonej były instrumentalne w celu zdobycia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w sytuacji gdy działała ona zgodnie z prawem i zadeklarowanie wyższej podstawy prawnej w ciąży, gdy prowadzona działalność nie jest fikcyjna nie jest niezgodna z prawem ani zasadami współżycia społecznego;

89 -

90 art. 205¹² , w związku z art. 227, 232 i 236 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku dowodowego ubezpieczonej w przedmiocie zobowiązania pozwanego do przedstawienie danych wszystkich osób biorących udział w procesie decyzyjnym tj. sprawdzaniu uprawnień, zatwierdzaniu i wypłacie zasiłków ubezpieczonej w celu dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków - pracowników organu rentowego na okoliczność w jaki sposób były weryfikowane wypłaty w/w zasiłków, dlaczego nikt przez okres trzech lat nie kwestionował prawidłowości zadeklarowanej przez ubezpieczoną podstaw wymiaru składek za okres od 09/2015r. i 10/2015r., potwierdzanie wiele razy przez urzędników, że ubezpieczona zadeklarowała w prawidłowy sposób podstawę wymiaru składek, w sytuacji gdy były one powołane na istotne okoliczności sporne pomiędzy stronami (pozwany kwestionował fakt wielokrotnego potwierdzania podstawy wymiaru składek ubezpieczonej).

91 Na podstawie art. 381 k.p.c. ubezpieczona wniosła o:

92 1. zobowiązanie przez Sąd Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

93 i w L. do:

94 - udzielenia informacji na temat podania liczby postępowań w sprawie obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne prowadzonych przez tut. Oddział które zostały zakończone decyzją o umorzeniu postępowania lub decyzją o uchyleniu decyzji

95 o obniżeniu podstawy wymiaru składek i umorzeniu postępowania w porównaniu do ilości prowadzonych postępowań od dnia 01 marca 2020r. do dnia udzielenia odpowiedzi na pytanie;

96 -

97 podania liczby postępowań w sprawie obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne prowadzonych przez tut. Oddział które zostały zakończone decyzją

98 o umorzeniu postępowania lub decyzją o uchyleniu decyzji o obniżeniu podstawy wymiaru składek i umorzeniu postępowania w porównaniu do ilości prowadzonych spraw w tym przedmiocie, które zostały wydane w okresie od 1 marca 2019 r. do 1 marca 2020 r.;

99 - podania liczby wszczętych postępowań w zakresie podstawy wymiaru składek przedsiębiorcy po 1 marca 2020r. i wskazanie sposobu ich zakończenia na okoliczność zmiany stanowiska organu rentowego dot. możliwości ingerowania w podstawę wymiaru składek zadeklarowaną przez przedsiębiorcę po spotkaniach w Sejmie z posłami i matkami prowadzącymi działalność gospodarczą w dniach 5 i 27 lutego 2020r., które wnosiły

100 o zaprzestanie przez organ rentowy masowego wydawania decyzji obniżających podstawę wymiaru składek, przyznania przez organ rentowy, iż argumenty podnoszone przez przedsiębiorców są zasadne;

101 2. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów:

102 - protokół z dnia 2 czerwca 2020r. z posiedzenia jawnego sygn. akt. VIII U 29/20 przed Sądem Okręgowym w Lublinie na okoliczność przyznania przez pełnomocnika ZUS Oddział w L. A. G., czy to jest prawda, że ZUS zmienił stanowisko w kwestii deklarowania podstawy wymiaru składek od początku marca 2020 i umarza postępowania na etapie postępowania administracyjnego;

103 - kopii decyzji wydawanych w analogicznych stanach faktycznych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział L. oraz Oddział w E. w przedmiocie umorzenia postępowania oraz uchylenia zaskarżonych odwołaniem decyzji i umorzenia postępowania

104 w przedmiocie obniżenia podstawy wymiaru składek jakie w analogicznych sprawach wydają organu rentowego w całym kraju od dnia 01 marca 2020 r. (niestety pełnomocnik nie dysponuje również umorzeniami ZUS Oddział w B.) na okoliczność zwiany stanowiska organu rentowego dot. możliwości ingerowania w podstawę wymiaru składek zadeklarowaną przez przedsiębiorcę po spotkaniach w Sejmie z posłami i matkami prowadzącymi działalność gospodarczą w dniach 5 i 27 lutego 2020r., które wnosiły o zaprzestanie przez organ rentowy masowego wydawania decyzji obniżających podstawę wymiaru składek, przyznania przez organ rentowy, że argumenty podnoszone przez przedsiębiorców są zasadne;

105 - wniosku Rzecznika Małych i Średnich (...) z dnia 10 czerwca 2020r. skierowanego do Prezes ZUS G. U. na okoliczność skierowania przez Rzecznika zapytania na jakiej podstawie faktycznej i prawnej ZUS Oddział w L. uchylił lub zmienił decyzję obniżającą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne dla osób prowadzących pozarolniczy działalność gospodarczy od marca 2020r. oraz na jakiej podstawie faktycznej i prawnej nie zmienił wydanych decyzji i nie umorzył postępowań analogicznych spraw wydanych wcześniej, które już trafiły na etap sądowy;

106 3. zobowiązanie przez Sąd Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.

107 i B. do dołączenia akt postępowań przynajmniej 5 postępowań, które od 1 marca 2020r. do dnia dzisiejszego zakończyły się umorzeniem postępowania o obniżenie podstawy bądź uchyleniem zaskarżonej odwołaniem decyzji i umorzenie postępowania w szczególności S. K. (Oddział w L.), w której postępowaniu po złożeniu odwołania o tożsamej argumentacji do odwołania ubezpieczonej uchylono decyzję i umorzono postępowanie, na okoliczność zmiany stanowiska organu rentowego dot. możliwości ingerowania w podstawę wymiaru składek zadeklarowaną przez przedsiębiorcę po spotkaniach w Sejmie z posłami

108 i matkami prowadzącymi działalność gospodarczą w 5 i 27 lutego 2020, które wnosiły

109 o zaprzestanie przez organy rentowego masowego wydania decyzji obniżającego podstawę wymiaru składek, przygnania przez organ rentowy, że argumenty podnoszone przez przedsiębiorców są zasadne.

110 Ubezpieczona wyjaśniła, że załączone dokumenty nie mogły zostać wcześniej przedłożone, gdyż powstały po zakończeniu postępowania przed pierwszą instancją; w związku

111 z powyższym jej zdaniem wniosek o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów nie jest spóźniony.

112 W konsekwencji ubezpieczona wniosła o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie odwołania ubezpieczonej w całości oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

113 Zdaniem apelującej nie do przyjęcia jest sytuacja, w której do stanu faktycznego

114 z 2015 r. próbuje się stosować orzecznictwo z 2018 r. Otóż bowiem w 2015 r. zarówno artykuł 18 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak i uchwała siedmiu sędziów SN z dnia z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10 stanowiły wiadomość dla ubezpieczonych, że mogą dobrowolnie deklarować podstawy wymiaru składek w przypadku gdy prowadzą niefikcyjną działalność gospodarczą. Co też uczyniła ubezpieczona w zaufaniu do organów państwowych. Co więcej organ rentowy przeprowadzał postępowanie wyjaśniające wobec ubezpieczonej

115 w 2015 r. gdzie nie stwierdził żadnych nieprawidłowości. Według skarżącej istotny w niniejszej sprawie jest fakt, że od dnia 1 marca 2020 r. doszło do zmiany stanowiska organu rentowego we wszystkich oddziałach w Polsce, które wydawały masowo decyzje obniżające podstawę wymiaru składek (m.in. L., E. i L.). Niestety ubezpieczona nie wie jak to wygląda w B.. Od tego czasu Zakład Ubezpieczeń Społecznych kończy wszystkie postępowania w sprawach dotyczących obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przez przedsiębiorców w sposób pozytywny dla ubezpieczonych. Przyznał to nawet pełnomocnik ZUS A. G. podczas jednej z rozpraw prowadzonej przed Sądem Okręgowym w Lublinie w dniu 2 czerwca 2020 r. Powyższy fakt zauważył też Rzecznik Małych i Średnich (...), który interweniował w wielu sprawach w tym przedmiocie na terenie całej Polski. W opinii apelującej Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo zinterpretował wyrok TK i wyroku SN z dnia 5 września 2018r., I UK 208/17 i przez to miał negatywne nastawienie do przedmiotowej sprawy. Linia orzecznicza w zakresie obniżenia podstaw niestety zaczyna się utrwalać w Sądzie Okręgowym w Bielsku-Białej na niekorzyść ubezpieczonych. Niestety jest to krzywdzące w momencie gdzie w innych rejonach Polski na przykład w apelacji gdańskiej sądy orzekają odmiennie. Zdaniem ubezpieczonej, wbrew temu co wskazał Sąd pierwszej instancji pozwany nie posiada uprawnień do kontrolowania wysokości zadeklarowanej przez przedsiębiorcę podstaw wymiaru składek, w tym ingerowania w tę wysokość poprzez jej zmniejszanie. Jedyna możliwość kwestionowania zbyt wysokiej,

116 w ocenie organu, podstawy wymiaru składek zachodziłaby w przypadku badania podstaw do istnienia tytułu ubezpieczenia, a z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia.

117 W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz

118 o zasądzenie od ubezpieczonej na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

119 Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

120 Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne uznał,

121 że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

122 Odnosząc się zarzutów apelacji podnieść trzeba, że w uzasadnieniu wyroku z dnia

123 5 września 2018 r. (I UK 208/17) Sąd Najwyższy przekonująco stwierdził, że w razie potencjalnego sądowego ustalenia podlegania spornemu tytułowi ubezpieczeń społecznych dopuszczalna jest w tym samym postępowaniu sądowa weryfikacja zadeklarowanej,

124 a w szczególności oczywiście zawyżonej podstawy wymiaru składek, która decyduje

125 o wysokości świadczeń z ustalonego ubezpieczenia w sposób respektujący nie tylko przepisy

126 i zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ale także zasady solidaryzmu, transparentności i przejrzystości sprawiedliwego systemu oraz funduszu ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zatem materiał dowodowy zawiera istotne elementy wymagane do sądownego zweryfikowania kontrowersji dotyczących podlegania spornemu określonemu tytułowi ubezpieczeń społecznych z deklarowaną podstawą wymiaru składek i spodziewanymi z tego tytułu wysokimi świadczeniami z ubezpieczenia społecznego, to sądy ubezpieczeń społecznych są uprawnione do korygowania zadeklarowanej wysokości składek, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostały one opłacone w ewidentnie zawyżonej wysokości

127 z zamiarem oczywistego obejścia prawa w celu nabycia świadczeń w nienależnej wysokości. W uzasadnieniu innego wyroku z 17 października 2018 r. Sąd Najwyższy uznał, że sytuacja osoby ubezpieczonej podlega kontroli tak co do zasady, jak i co do wysokości podstawy wymiaru składek, jako że organowi rentowemu nie można odmówić prawa do kontroli samego tytułu i w konsekwencji również podstawy składek w sytuacji początkowego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego przy dysproporcji wynikającej z niskiego przychodu i zgłaszaniu zawyżonej podstawy składek - art. 83 ust. 1 ustawy o systemy ubezpieczeń społecznych (wnioskowanie z większego na mniejsze). Organ rentowy może więc kwestionować sam tytuł albo samą podstawę wymiaru składek (II UK 301/17). Również w wyroku z 10 stycznia

128 2019 r. Sąd Najwyższy wskazał, że podstawa wymiaru składek osoby rozpoczynającej prowadzenie działalności gospodarczej może być weryfikowana przez organ rentowy (I UK 296/18).

129 W rozpoznawanej sprawie trzeba również zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 listopada 2017 r. (sygn. akt P 9/15), który w sposób dość stanowczy opowiedział się w zakresie kontroli składek (wprawdzie w odniesieniu do pracowników). Jednocześnie należy zauważyć, iż uchwała Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2010 r. (II UZP 1/10) nie posiada mocy zasady prawnej i zgodnie z art. 398¹⁷ k.p.c. wiązała tylko w danej sprawie.

130 Tak więc, wysokość należnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego powinna uwzględniać nie tylko zasadę ich proporcjonalności do wysokości opłaconych składek, ale także zasadę niedyskryminacji innych ubezpieczonych, którzy opłacają składki na ogół bez widocznego celu skorzystania z zawyżonych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Za takim rozwiązaniem przemawia także poszanowanie solidarnego, a więc możliwie przejrzystego, transparentnego i sprawiedliwego ustalenia wysokości świadczeń przysługujących z funduszu ubezpieczeń społecznych.

131 Trzeba przy tym wskazać, iż na podstawie ustawy z 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy

132 o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r. poz. 983), od 1 stycznia 2014 roku zmieniła się maksymalna podstawa wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Do końca 2013 roku wynosi ona 250 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ustalonego w poprzednim kwartale, zaś od stycznia 2014 roku maksymalna podstawa wymiaru składki wynosiła 250 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej. Kwota 250 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłaszana była przez prezesa ZUS w formie komunikatu w Monitorze Polskim w terminie 7 dni kalendarzowych od ogłoszenia przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W związku z tym maksymalna podstawa wymiaru składki była ustalana raz na rok. Zatem do końca 2013 roku maksymalną podstawę wymiaru składek ustalano na starych zasadach. W związku z tym biorąc pod uwagę komunikat Prezesa GUS, przeciętne wynagrodzenie w trzecim kwartale 2013 r. wyniosło 3.651,72 zł, zatem maksymalna podstawa wymiaru składek wynosi 250 % * 3651,72 zł, czyli 9.129,30 zł. Zgodnie z nowymi zasadami, podstawą wymiaru składek była kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszona w formie komunikatu przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie mogła przekraczać miesięcznie 250% (9.365 zł) prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia,

133 o którym mowa w art. 19 ust. 10 ustawy o sus. (czyli 3.746 zł).

134 Jednocześnie trzeba wskazać, że minimalne składki dla osób prowadzących działalność gospodarczą w proporcji 60% prognozowanego, przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek ogłoszonego,

135 w trybie art. 19 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na dany rok kalendarzowy z uwzględnieniem, że składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia

136 31 grudnia danego roku, za rok 2014 wyniosły miesięcznie łącznie: 1042,46 zł (ub. zdrowotne: 270,40 zł + ub. społeczne razem z chorobowym: 716,99 zł + Fundusz Pracy 55,07 zł).

137 Przyjęcie, iż cały przychód z działalności gospodarczej przeznaczony miałby zostać na składki na ubezpieczenie społeczne (w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe), kłóci się

138 z zasadniczym celem prowadzenia działalności gospodarczej, czyli z jej zarobkowym charakterem. Oczywistym przy tym być musi, że akceptowane społecznie jest założenie, iż będące pochodną opłaconych składek świadczenia winny rekompensować utracone w wyniku zajścia ryzyka ubezpieczeniowego (choroby lub macierzyństwa) dochody. W tych okolicznościach zadeklarowana przez prowadzącą pozarolniczą działalność podstawa wymiaru składek wyznaczona w sposób zapewniający świadczenia z ubezpieczenia chorobowego kilkukrotnie przewyższające przychody uzyskiwane w okresie ubezpieczenia nie zasługuje na ochronę.

139 Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, uznać należy, iż ustalenie, że ubezpieczona rzeczywiście prowadziła zarobkową działalność gospodarczą, w sposób zorganizowany i ciągły, skutkuje przyjęciem, że podlegała ona z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, przy czym zadeklarowana przez nią podstawa wymiaru składek podlega weryfikacji, przy uwzględnieniu następujących tez:

140 - w okresach od dnia 24 sierpnia 2015 r. do 6 września 2015 r. odwołująca się była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej z podstawą wymiaru składek nie niższą niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę;

141 - uprzednio warsztat samochodowy prowadził jej mąż, który jednak - co wynika

142 z wyjaśnień ubezpieczonej - wypadł z ubezpieczenia chorobowego jako przedsiębiorca, gdyż nie był w stanie zapłacić składki;

143 - ostatecznie przychody z tego rodzaju usług w roku 2015 r. były niewielkie, zaś

144 z zestawienie za 2015 r. wynika strata;

145 - odwołująca deklarując wysoką składkę za dwa miesiące wiedziała że jest w ciąży.

146 Tak więc, w ocenie Sądu odwoławczego, zaistniała konieczność weryfikacji zadeklarowanej, oczywiście zawyżonej, podstawy wymiaru składek do wysokości 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia (art. 18a ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 ustawy systemowej), mając przy tym na względzie, iż w tej wysokości składki w sposób należyty zabezpieczają ryzyko ubezpieczeniowe (gwarantują wysokość świadczeń w granicach osiąganych przychodów odpowiadających w istocie przyjętej przez Sąd podstawie wymiaru składek) i są w zasięgu możliwości finansowych osoby rozpoczynającej prowadzenie działalności gospodarczej, która może je pokryć, mając na względzie przyszłe, spodziewane dochody.

147 Dodać należy, iż Sąd drugiej instancji, na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c., oddalił wnioski dowodowe apelującej jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy i zmierzające jedynie do przedłużenia postępowania, w istocie bowiem Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej subsumpcji niewadliwych ustaleń faktycznych (poczynionych na podstawie dowodów

148 z dokumentów i wyjaśnień ubezpieczonej) do norm prawa materialnego.

149 Mając na względzie przedstawione okoliczności, Sąd Apelacyjny, na mocy

150 art. 385 k.p.c., oddalił apelację.

151 O kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym Sąd ten orzekł na podstawie

152 art. 98 k.p.c. w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

153 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

154 /-/SSA Marek Procek